Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пакистандық генерал (1921–1999)
Pakistani general (1921 99)
Генерал-лейтенант Гүл Хасан Хан (урду: گل حسن خان; 9 маусым 1921 – 10 қазан 1999), құпия түрде Джордж деп аталған, Пакистан армиясының үш жұлдызды генералы және дипломаты, 20 желтоқсан 1971 жылдан 3 наурыз 1972 жылға дейін Пакистан армиясының 6-шы және соңғы Бас қолбасшысы болды, бұл ең қысқа мерзім. Гүл Хасан, Зұлфиқар Әли Бхуттоның үкіметке қарсы жалақыны көтеруді талап ететін полиция ереуілін тоқтату үшін әскерін пайдалану туралы өтінішін қабылдамағандықтан Абдур Рахим Ханмен бірге отставкаға кетті. Кеңес барысында Бхутто: «Мырзалар, ел бір дағдарыстан кейін бір дағдарысқа ұшырауда, соңғысы – полицияның ереуілі. Армия мен әуе күштерінен сұрағанда ешқандай көмек келмейді. Өкінішке орай, жағдай осылай жалғасуға болмайды. Сондықтан мен мұндай ортада үкімет басқаруға дайын емеспін» деді. Бхутто сөзін аяқтаған соң, әрқашан тура сөйлейтін Гүл Хасан бірден тұрып, Бхуттомен бетпе-бет кездесіп, оған: «Жарайды, мырза Президент, бірақ осы ынтымақтастықсыздық әскерге қойылатын талаптар заңды болмаса, жалғаса беретінін де айтқым келеді. Ал жеке өзімнің қатысуымда, мен қазір-ақ кетіп қалуға дайынмын» деді. Гүл Хасанның сөзінен кейін Бхутто жымиып күлімсіреп, Гүл Хасан мен Абдур Рахим Ханға екі файлды ұсынды. Олардың ішінде оларға қол қоюға дайындалған отставка туралы хаттар болды. Гүл Хасан оны жек көрумен, файлды Бхуттоға лақтырып жіберді, ол содан кейін оның қолын ұстауға тырысты. Лауазым Армия штабының бастығы болып өзгертілді және Гүл Хасаннан кейін Тика Хан тағайындалды. Гүл Хасан Камерон Николсонның, генерал-виконт Слимнің және Пәкістанның генерал-губернаторы Мұхаммед Әли Джиннаның адъютанты, Штабтық командалық және штабтық колледж Кветтаның директоры, 1-ші бронетанкті дивизияның командирі, Бас штабтың бастығы, Әскери операциялар директоры және 100-ші тәуелсіз бронетанкті бригада тобының командирі болып қызмет етті.
Lieutenant General Gul Hassan Khan (Urdu: گل حسن خان; 9 June 1921 – 10 October 1999) known secretly as George, was a three star rank Pakistan Army general and diplomat who served as the 6th and last Commander in Chief of the Pakistan Army, serving from 20 December 1971 until 3 March 1972, the shortest tenure. Gul Hassan resigned along with Abdur Rahim Khan after they refused Zulfikar Ali Bhutto's request to use their forces to end a police strike protesting for a pay increase against Bhutto's government. During the meeting, Bhutto initiated the discussion by saying, "Gentlemen, the country is going through one crisis after another and with the latest one being the strike by the police and for which no cooperation has been forthcoming from the army and the air force when asked for, I regret that a stage has come when we can no longer carry on like this. Therefore I am not prepared to run the government in this sort of an environment." As soon as Bhutto finished, Gul Hassan, known for his forthrightness, immediately stood up and confronted Bhutto, saying to his face, "Well that's all right Mr President but let me also make it clear that this kind of non cooperation will continue if the demands placed on the services and especially on the army is not lawful. And as far as I am personally concerned I want to make it quite clear that I am ready to quit right now." After Gul Hassan's statement, Bhutto wore a mischievous smile and promptly handed over two file covers to Gul Hassan and Abdur Rahim Khan. Inside were resignation letters prepared for them to sign. Gul Hassan, showing contempt, threw the file back at Bhutto, who then attempted to shake his hand. The office was renamed to Chief of Army Staff and Gul Hassan was succeeded by Tikka Khan. Gul Hassan held the positions of ADC to Cameron Nicholson, General Viscount Slim, and Governor General of Pakistan Muhammad Ali Jinnah, Directing Staff Command and Staff College Quetta, Commander 1 Armoured Division, Chief of General Staff, Director Military Operations, and Commander 100 Independent Armoured Brigade Group.
Ерте өмір
Гүл Хасан Хан 1921 жылдың 9 маусымында Балучистанның Кветта қаласында орта таптық пуштун отбасында дүниеге келді. Оның әкесі үкіметтік теміржол полициясының бастығы болған. Гүл Хасанның үш інісі мен бір әпкесі бар, ол олардың екіншісі. Оның туыстары Пабби Ноушера ауданында және Пәкістанның Кветта қаласында әлі де тұрып жатыр. Гүл Хасан 1930 жылы Балучистанда және 1935 жылы Кветтадағы қатты жер сілкінісінен аман қалды. 1939 жылы Гүл Хасан Уэльс принцінің Корольдік Үндістан әскери колледжіне қабылданды. 1940 жылдың наурыз айында ол Дехра-Дундағы Үндістан әскери академиясына түсу үшін бәсекелі емтихан тапсырды, бірақ академиялық жетістіктеріне байланысты емес, емтиханның 500 ұпайына бағаланатын теңгерімге кешіккендіктен, емтиханды өтпеді. 1941 жылдың қаңтарында Гүл Хасан қайтадан емтихан тапсырып, академияға қабылданды. Ол хоккеймен өте жақсы ойнайтын, сондай-ақ әскери академияда боксшы ретінде танымал болды.
Gul Hassan Khan was born in Quetta, Balochistan, into a middle class Pashtun family on 9 June 1921. His father was the Superintendent of the Government Railway Police. Gul Hassan had three brothers and a sister, of which he was the second oldest. He has relatives still residing in Pabbi Nowshera District and in Quetta, Pakistan. Gul Hassan survived the 1930 in Balochistan and devastating 1935 Quetta earthquake. In 1939, Gul Hassan joined the Prince of Wales Royal Indian Military College. In March 1940, he appeared for the competitive entrance examination into the Indian Military Academy at Dehra Dun but failed, not because of his academics, but because Hassan was late to his interview which was worth 500 marks on the exam. In January 1941, Gul Hassan took the exam again and got into the academy. He was an excellent Hockey player and gained fame as a boxer at the Military Academy.
Жеке өмір
Гүл Хасан урду, пушту, панджаби, ағылшын және парсы тілдерін еркін меңгерген. Гүл Хасан үйленген және 1982 жылы туған Шер Хасан Хан деген ұлы болған. Гүл Хасан 1943 жылғы наурыз айында Карачидегі барлау курсына қатысты, ондағы командирі подполковник Дж. Кэмпбелл болды.
Gul Hassan was fluent in Urdu, Pashto, Punjabi, English, and Persian. Gul Hassan was married and had one son, Sher Hassan Khan, born in 1982. Gul Hassan attended an Intelligence course in March 1943 at Karachi where his commandant was Lieutenant Colonel J Campbell.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Гүл Хасан Ассамда Ассам райфлдерімен қызмет етті және 1944-1945 жылдары Бірма кампаниясына қатысты. Ол жапондық әскерлердің мәйіттерінен шыққан жаман иісті есіне алды, сондай-ақ британдық Үнді армиясының жапондықтардың денелерін өртегенін көрді. Соғыстың соңына қарай Гүл Хасан Бірмадағы 14-ші армияға басшылық еткен генерал-виконт Слимнің жеке көмекшісі болып тағайындалды.
Gul Hassan was stationed in Assam with Assam Rifles and participated in the Burma Campaign in 1944–45. He recalled the stench of the dead bodies of Japanese soldiers and that he witnessed the British Indian Army burning bodies of the Japanese. Towards the end of the war, Gul Hassan was appointed as the aide de camp to General Viscount Slim who commanded the 14th Army in Burma.
Пәкістан әскері
Британдық Үндістанның бөлінуінен кейін Гүл Хасан Пәкістанды таңдап, Мұхаммед Әли Джиннаның жеке көмекшісі болды. Гүл Хасан 1950 жылы Кветтадағы Командалық және штабтық колледжіне қабылданды. 1951 жылдың қыркүйегінде ол Бирмада танысқан директор, бригадир Джеррадтың басшылығымен Бас штабтың Әскери оқу дирекциясына жіберілді. Гүл Хасан 1957 жылдың 30 маусымынан 1959 жылдың 16 маусымына дейін Кветтадағы Командалық және штабтық колледжінің директорлық құрамында қызмет етті. Оның батылдық көрсеткен істері үшін Президент оны құрметті «Ситара-и Пакистан» орденімен марапаттады. 1965 жылғы соғыстан кейін ол генерал-майор дәрежесіне көтеріліп, Пәкістанның Пәнджаб провинциясындағы Мултан қаласында орналасқан 1-ші бронетанкті дивизияның бас қолбасшысы болды. 1968 жылдың қыркүйегінде Гүл Хасан Пәкістан армиясының инженерлік корпусының полковнигі тағайындалды. 1968 жылдың 20 желтоқсанында Гүл Хасан Бас штабқа Бас штаб бастығы (CGS) ретінде тағайындалды. Гүл Хасан осы қызметте жүрген кезінде 1971 жылы генерал-лейтенант дәрежесіне көтерілді.
After the Partition of British India, Gul Hassan opted for Pakistan and served as aide de camp to Muhammad Ali Jinnah. Gul Hassan attended the Command and Staff College Quetta in 1950 and in September 1951, he was posted to the Military Training Directorate GHQ under director Brigadier Jerrad, who he had met in Burma. Gul Hassan was the Directing Staff at Command and Staff College Quetta from 30 June 1957 to 16 June 1959. His actions of valor won him the nomination of prestigious Sitara e Pakistan by the President. After the 1965 war, he was promoted to major general and was made the GOC of the 1st Armoured Division headquartered in Multan, Punjab. In September 1968, Gul Hassan was appointed as Colonel Commandant of the Pakistan Army Corps of Engineers. On 20 December 1968, Gul Hassan was posted to General Headquarters as the Chief of General Staff (CGS). Gul Hassan was promoted to Lieutenant General while serving in this post in 1971.
Зия-ул-Хактың мансабын сақтаудағы рөлі
Генерал-майор А.О. Митаның куәлігіне сәйкес, Гүл Хассанның Армия Бас штабында (GHQ) жүргізген лоббисі сол кездегі бригадир Зия уль Хакты (Пакстанның әскери миссиясының бастығы) қызметтен босатудан сақтап қалды. 1971 жылы Иорданияда болған бригадир Зияға, "Қара қыркүйек операциясы" барысында мыңдаған адам қаза тапқан палестиналықтарға қарсы иорданиялық бронетандық дивизияға қолбасшылық ету арқылы Бас штабтың (GHQ) бұйрықтарын орындамағаны үшін президент Яхья Ханға генерал-майор Навазиш әскери сотқа беруді ұсынған. Гүл Хасан Зия үшін араласып, нәтижесінде Яхья Хан Зияны жазадан босатып жіберді.
According to the testimony provided by Major General A. O. Mitha, it was Gul Hassan's lobbying at the Army GHQ which saved then Brigadier Zia ul Haq (Chief of Pakistan's military mission) from being sacked. Brigadier Zia, who was in Jordan in 1971, was recommended to be court martialed by Major General Nawazish in his submission to President Yahya Khan for disobeying GHQ orders by commanding a Jordanian armoured division against the Palestinians, as part of "Operation Black September" in which thousands were killed. It was Gul Hasan who interceded for Zia ultimately leading to Yahya Khan letting Zia off the hook.
1971 жылғы соғыс
1971 жылы ол армияның Бас штабының бастығы болды. Ол алдын ала көрегендікке ие болмады және Пәкістан армиясындағы кейбір әріптестері оны «стратегиялық көрегендіктен мүсіркеушілік танытпады, бірақ біздің стандарттарымыз бойынша ол далалық қолбасшы ретінде өте жақсы еді. Ол тілдік мәселелерде Паттонмен шамалас еді, бірақ ол даладағы Роберт Лидің нұсқасы еді. Гүл Хасан жылы, шыншыл, ашық, ешқандай жалғандыққа бой алдырмаған, өз командасына толық берілген, батыл және жомарт адам еді». Генерал Абдул Хамид Хан, Штаб бастығы ретінде, Яхья Хан көбінесе мас болғандықтан, Пәкістан армиясының іс жүзіндегі Бас қолбасшысы болды. Дегенмен, Абдул Хамид екі қызметінде де өз міндеттерін орындай алмады. Гүл Хасанның айтуынша, Абдул Хамидтің өкілеттігі болғанмен, ол жауапкершіліктен жалтарды. Абдул Хамид Бас штабтан маңызды ақпаратты жасырып, оларды дипломатиялық жағдайлар мен әскери жоспарлардан хабарсыз қалдырды. Гүл Хасан, генерал А. А. К. Ниязидің қабілетсіздігіне қарамастан, Абдул Хамид оны қолдап, жағдайды одан бетерлетті. Гүл Хасанның сөзіне қарағанда, қыркүйек айына қарай Үндістанның Шығыс Пәкістанға араласуы анық болды, Яхья АҚШ-тан көмек сұрады, бірақ жауап алмады. Сонымен қатар, Яхья Қытайға жүгініп, саяси шешім табуды өтінді. Гүл Хасанның айтуынша, Яхья Пакистанды періштелер құтқарып қалады деп дұға еткен. Гүл Хасан, А. А. К. Ниязи шындықтан бейхабар болғандықтан, Үндістанның басып кіруін күтпеді және Шығыс Пәкістандағы жағдайдың қалыпты екенін жалған мәлімдеді. Ескертулерге қарамастан, Абдул Хамид Жахьяға маңызды бағалауларды жеткізе алмады, ол жағдайдан алшақтап, Гүл Хасанның шұғыл брифтинг өткізу туралы өтінішін «ақылсыздық» деп қарады. Армия Үндістан мен көтерілісшілерге қарсы қиын жағдайда болды, ал Яхьяның басшылығы бағытсыз еді. Соғыстан кейін Яхья Шығыс Пәкістанның жоғалуын «үндістердің сатқындығына» балады, ал Гүл Хасан бұл жоғалтуды Пәкістанның «өз қателіктеріне» байланыстырды.
In 1971, he was the Chief of General Staff at the Army GHQ. He lacked foresight and was viewed by some of his colleagues in Pakistan Army as "short on strategic vision, but he was a field commander par excellence by our standards, at any rate. He almost equaled Patton in linguistic matters, but he was our version of Robert E. Lee in the field. Gul Hassan was warm, sincere, forthright, without a trace of cant or deceit, wholly committed to his command, bold and generous of spirit." General Abdul Hamid Khan, as Chief of Staff, was the de facto C in C Pakistan Army as Yahya Khan was usually drunk. However, Abdul Hamid failed to fulfill his responsibilities in either role. According to Gul Hassan, Abdul Hamid had the authority but avoided taking responsibility. Abdul Hamid withheld crucial information from the GHQ, leaving them unaware of diplomatic developments and military plans. Gul Hassan adds that despite General A. A. K. Niazi's incompetence, Abdul Hamid supported him, worsening the situation. Gul Hassan states that by September, it seemed inevitable that India would intervene in East Pakistan and Yahya attempted to seek help from the United States but received no response. Similarly, Yahya reached out to China and they told him to find a political solution. Gul Hassan goes on to say that Yahya was praying that Pakistan would be rescued by angels. Gul Hassan notes that A. A. K. Niazi, oblivious to the reality, did not anticipate an Indian invasion and falsely reported normalcy in East Pakistan. Despite warnings, Abdul Hamid failed to convey critical assessments to Yahya, who remained detached from the situation, "foolishly" declining a request for an urgent briefing by Gul Hassan. The army faced a dire disadvantage against India and rebels, with Yahya's leadership lacking direction. After the war, Yahya blamed the loss of East Pakistan on "the treachery of Indians", while Gul Hassan attributed the loss to Pakistan's "own blunders."
Яхья Ханды жоюдағы рөлі
1971 жылғы 17 желтоқсанда бригадир Ф. Б. Али Шығыс Пәкістанның жоғалуы үшін өзінің жауапкершілігін мойындап, отставкаға кету туралы хат жазды және Яхья Хан мен оның кеңесшілері де солай істеуі керек деп күтті. Бірақ келесі күні Әли Яхьяның жаңа Конституция құруды жоспарлап отырғанын естіп, ашуға ішін тыйып тұра алмады. Бригадир Әли бір соғыстың жеңілісі жеткілікті деп шешті және Яхья Ханның әскери хунтасынан құтылу қажет деп санады. Ол бригадир Икбал Мехди Шахты, полковник Алим Афридиді, полковник Аға Джавед Икбалды, подполковник Хуршидті және басқа да офицерлерді шақырып алып, оларға сенімсіз хунтадан арылып, билікті сайланған азаматтық өкілдерге беруге міндетті екендерін айтты. Барлық қатысушылар келісті. Дегенмен, генерал-майор Башир "Рангар", генерал-майор Р. Д. Шамим және генерал-майор "Бачу" Карим Гуджанвалада болғандықтан және Ф. Б. Алидің бұйрықтарына қарсы тұруға құқылы болғандықтан қиындық туды. 1971 жылғы 19 желтоқсанда Ф. Б. Али үш генералдың үшеуін де тұтқындап, генерал-майор "Бачу" Каримнің 6-шы бронетанкті дивизиясының басқаруын өзіне алды. Әли содан кейін полковник Әлім Африди мен Аға Джавед Икбалға сол күні сағат 20:00-ге дейін Яхья Ханның Шығыс Пәкістанның жоғалуына жауапты болғандықтан отставкаға кетуін талап ететін хатты жеткізуді тапсырды. Екі полковник хатты Бас штабтың бастығы Гүл Хасанға жеткізді, ол бастапқыда соғыстағы жеңіліске қатты қайғырып, армиядан кетуді жоспарлап отырғанын айтты. Бірақ екі полковниктен хаттың мазмұнын естіген соң, Гүл Хасанның көңіл-күйі көтеріліп, ол әуе маршалы Абдур Рахим Ханға барды. Гүл Хасан полковник Әлім Африди мен полковник Аға Жавед Иқбалға майор Жавед Насирдің кеңсесінде отыруды бұйырды.
On 17 December 1971, Brigadier F. B. Ali wrote his resignation letter accepting his own responsibility for the loss of East Pakistan and expected that Yahya Khan and his advisors would follow suit and also resign. But the next day Ali had heard that Yahya was planning to create a new Constitution which infuriated Ali. Brigadier Ali determined that the loss of one war was enough and that it was imperative to get rid of the military junta of Yahya Khan. He picked up Brigadier Iqbal Mehdi Shah, Colonel Aleem Afridi, Colonel Agha Javed Iqbal, Lt Col Khursheed, and other officers and told them that they owed it to Pakistan to get rid of the discredited junta and hand over power to the elected civilian representatives. All officers present, agreed. However, there was a problem as Maj Gen Bashir "Ranghar", Major General R. D. Shamim, and Major General "Bachoo" Karim were in Gujranwala and had the authority to counter F. B. Ali's orders. On 19 December 1971, F. B. Ali arrested the three generals and seized command of Major General "Bachoo" Karim's 6th Armoured Division. Ali then sent Colonels Aleem Afridi and Agha Javed Iqbal to deliver a letter demanding Yahya Khan's resignation by 8 PM that night for being responsible for the loss of East Pakistan. The two Colonels took the letter to CGS Gul Hassan, who initially felt saddened by the defeat in the war and told them that he planned to leave the army. However, upon learning about the contents of the letter from the two Colonels, Gul Hassan's mood brightened, and he went to Air Marshal Abdur Rahim Khan. Gul Hassan told Colonel Aleem Afridi and Colonel Agha Javed Iqbal to sit in Major Javed Nasir's office.
Дау
Гүл Хасанның бенгалдық геноцидтегі рөлі туралы басқаша мәлімдемелер болмаса да, бенгалдық доктор А.Х. Джаффор Улла Гүл Хасанның оқиғаға қатысқандығына сенімді, бірақ ол басты рөлде болмаған. Доктор Джаффор Улла Гүл Хасанның бұйрықтарды тікелей орындамағанын, өйткені генерал-лейтенант Тика Хан осы істі бастаған адам болғанын мойындайды. Алайда, доктор Джаффор Улла Гүл Хасанның геноцидке себеп болған интеллектуалдық қолдау мен басшылық көрсеткенін айтады.
Despite there being no other mention of Gul Hassan's role in the Bengali genocide, Bengali Dr. A. H. Jaffor Ullah believes Gul Hassan did play a role, though not as the main actor. While Dr. Jaffor Ullah acknowledges that Gul Hassan was not the one who directly executed orders as Lt. Gen. Tikka Khan was the trigger man, Dr. Jaffor Ullah argues that Gul Hassan provided intellectual support and leadership, contributing to the genocide's occurrence.
Дипломатиялық мансап
Хан 1972 жылғы 26 мамырда Зұлфиқар Әли Бхутто тарапынан Австриядағы Пәкістан елшісі болып тағайындалды. Зұлфиқар Әли Бхутто 1975 жылғы сәуірде Гүл Хасанды Грекиядағы Пәкістан елшісі етіп тағайындады. 1977 жылғы 15 сәуірде Гүл Хасан отставкаға кету туралы хатында Бхуттоның басшылығын сынап, оны Шығыс Пәкістанның жоғалуына қатысқандығы үшін сатқын деп атады. Гүл Хасан оны Пәкістан халқына адал болмаған, елде хаос пен зорлық-зомбылық тудырған, ұлтты жеке мүддесі үшін пайдаланған және 1977 жылғы Пәкістанның жалпы сайлауын бұрмалаған деп айыптады. Содан кейін Пәкістан үкіметі мен Федералдық тергеу агенттігі Гүл Хасанға қарсы "үкіметке деген жек көрушілік немесе сыйсыздық және оған наразылық тудыру" бойынша қылмыстық іс қозғады.
Khan was appointed as Pakistan's ambassador to Austria by Zulfikar Ali Bhutto on 26 May 1972. Zulfikar Ali Bhutto designated Gul Hassan as Ambassador of Pakistan to Greece in April 1975. On 15 April 1977, in a letter of resignation, Gul Hassan condemned Bhutto's leadership and called him a traitor for his role in the loss of East Pakistan. Gul Hassan further accused him of failing the people of Pakistan, causing chaos and violence in the country, exploiting the nation for personal gain, and rigging the 1977 Pakistani general election. Afterwards, the Government of Pakistan alongside the Federal Investigation Agency filed an FIR against Gul Hassan for "hatred or contempt and inciting disaffection towards the Government."
Кейінгі өмір және өлім
Гүл Хасан тыныш өмір сүрді және әскердегі басқа генералдар сияқты байлыққа ие болған жоқ. Ол Бас штабтың артиллериялық казармасының екі бөлмесінде тұрды. Өмірінің соңғы жылдары уақытын Равалпинди мен Вена қаласы арасында бөлісті, онда оның әйелі мен ұлы тұрды. Гүл Хасан Хан 1999 жылдың 10 қазанында қайтыс болды және Ноушера ауданының Пабби қаласына (Чират Канттың басты қаласы, Чоуки Мумрияз, Тару Джаба, Акбер Пура) жерленді. Өлер алдында Гүл Хасанның банктегі шотында шамалы ақша болды және онымен бірге жерлеу үшін киім әкелуді өсиет етті.
Gul Hassan lived a quiet life and had not acquired wealth unlike other generals of the army. He resided in two rooms of the GHQ's Artillery Mess. In the last few years of his life, he divided his time between Rawalpindi and Vienna, Austria where his wife and their son lived. Gul Hassan Khan died on 10 October 1999 and was buried in Pabbi in Nowshera District (Main town of Chirrat Cant, Chowki Mumriaz, Taroo Jaba, Akber Pura). Prior to his death, Gul Hassan had a small amount of money in his bank account and instructed that his burial cloth be brought with it.