Кіріспе

Пакистан армиясының генералы Джехангир Караммат (; 1941 жылғы 20 ақпан күні туған) – зейнеткерліктегі төрт жұлдызды әскери шенеунік, дипломат, қоғамдық қайраткер және Ұлттық қорғаныс университетіндегі саяси ғылымдар профессоры. 1958 жылы Пәкістан армиясына қабылданып, Какулдағы Пәкістан әскери академиясына түсіп, 1961 жылы бітірген. Кейін 1965 және 1971 жылдары Үндістанмен болған қақтығыстардағы жауынгерлік қимылдарға қатысты. 1995 жылы премьер-министр Беназир Бхуттоға қарсы жасалған төңкеріс әрекетін ашыққа шығарғаннан кейін ұлттық деңгейде танымал болды, соңынан армия басшысы және бірлескен штабтар төрағасы болып тағайындалды. Оның қызметі демократияны және азаматтық бақылауды күшейтудегі маңызды рөл ретінде қарастырылады, ол 1998 жылы премьер-министр Наваз Шарифтің атомдық сынақтар бағдарламасын жүзеге асыруына белсенді қолдау көрсетті. Оның отбасы бастапқыда Пәкістанның Пәнджаб провинциясындағы Монтгомери қаласынан (қазіргі Сахивал, Пәнджаб) шыққан. Оның әкесі Караммат Ахмад, Үндістанның бөлінуінен кейін 1947 жылы Пәкістан үкіметінде бюрократ болып жұмыс істеген Үндістан үкіметінің Үндістан азаматтық қызметінің офицері болған. 1958 жылы Карачидегі Сент-Патрик орта мектебін бітіргеннен кейін Караммат Хайбер-Пахтунхвадағы Какулдағы Пәкістан әскери академиясына (ПМА) қабылданып, Пәкістан армиясына қосылды. Оның анасы оның білімін бақылау үшін Какулге онымен бірге көшті. 1961 жылы 24-ші ПМА ұзақ курсын бітіріп, Какулдағы ең жоғары дәрежелі курсанттардың бірі болып, «Құрмет қылышымен» марапатталды. 1961 жылы Караммат 13-ші бронетанкілер корпусының 2-ші лейтенанты болып тағайындалды. 1969 жылы капитан Караммат Кветтадағы Командалық және штабтық колледжге оқуға жіберілді, онда ол оқу бағдарламасындағы барлық курстардағы интеллектуалдық қабілетімен және кәсібилігімен көзге түсті. 1971 жылы Үндістанмен үшінші соғыстан кейін майор Караммат АҚШ-қа, Канзас штатындағы Форт-Ливенворттағы АҚШ армиясының Командалық және бас штаб колледжінде оқуға жіберілген соңғы әскери шенеуніктердің бірі болды. АҚШ армиясының Командалық және бас штаб колледжін бітіргеннен кейін майор Караммат Ұлттық қорғаныс университетіне оқуға жіберілді, онда 1976–77 жылдары халықаралық қатынастар саласындағы ғылым магистрі дәрежесін алды. 1976 жылы ол халықаралық қатынастар магистрі дәрежесін алды, ал кейін Ұлттық қорғаныс университетінде магистратураны аяқтады. 1978–80 жылдары майор Караммат соғыс зерттеулерінен магистр дәрежесін алды, онда оның магистрлік диссертациясы 1971 жылы Үндістанмен болған үшінші соғыста қарулы күштердің өнімділігінің жетіспеушілігін талқылады және түсіндірді.

Үнді-пакистан соғыстары кезінде

1963 жылы лейтенант Карамат бронетанкі корпусына тағайындалды, бастапқыда негізгі ұрыс танкілерінің бөліміне басшылық етті. 1965 жылы лейтенант Караммат Үндістанмен екінші соғыста, Үндістан басқаруындағы Кашмирдегі Ахнур секторында жаяу әскер взводына қолбасшылық етті. Лейтенант Карамматтың взводы жау территориясына 23 миль (37 км) енген алғашқы бөлім болды, бұл басқа әскери бөлімдерге жау территориясына одан әрі жылжуға мүмкіндік берді. Ол әскерде жоғары жетістіктерге жетіп, 1966 жылы капитан, ал 1971 жылы майор дәрежесіне көтерілді. Осы кезеңде майор Караммат Балуч полкіне қарасты 15-ші лансерлердің командирі болды, сондай-ақ Сиалкот секторындағы Шакаргарх ауданында шайқасқан 13-ші лансерлермен бірге болды, бұл шайқас қазір Барапинд шайқасы ретінде белгілі. Полк 1971 жылғы Барапинд шайқасы үшін ұрыстық наградаға ие болды.

Қызметкерлер мен әскери қызметке тағайындаулар

1979–1980 жылдары подполковник Караммат Ұлттық қорғаныс университетінің Қарулы Күштер соғыс колледжінде (AFWC) оқытушы болып тағайындалды, соғыс тақырыбы бойынша сабақтар берді. 1983–1988 жылдары Бриг. Қарамат Сауд Арабиясындағы бірлескен қарулы бөлімшелерден тұратын Пәкістан Қарулы Күштері Таяу Шығыс командованиесінің қолбасшы офицері болып тағайындалды. Бастапқыда Сауд Арабиясындағы Табук және Хамис Мушаит аймағының жауапкершілігін қамтуға тағайындалған Бриг. Караммат Иран-Ирак соғысының қақпайы кезінде Пәкістан Қарулы Күштерінің Араб контингентіне басшылық етіп, Сауд Арабиясының аумақтық егемендігін қорғады. 1988 жылы Бриг. Караммат әскери міндеттен оралғаннан кейін Армия Бас штабында екі жұлдызды шенге көтерілді. 1988 жылдан 1991 жылға дейін генерал-майор Караммат Әскери операциялардың бас дирекциясы (DGMO) директоры болып қызмет етті, ол Пәкістан армиясының жауынгерлік қабілеттерін арттыруда маңызды рөл атқарды, Пәкістан армиясы үшін көптеген әскери оқу-жаттығуларды жоспарлады және Каргил секторындағы төтенше жағдайларға дайындық жұмыстарын қарастырды. 1991 жылы генерал-майор Караммат Синд провинциясындағы Пәкістан армиясының рейнджерлерінің бас директоры болып тағайындалды, бірақ бұл тағайындау ұзаққа соқпады, өйткені ол 1992 жылы үш жұлдызды шенге көтерілді. 1992 жылы генерал-лейтенант Караммат Мултан қаласында орналасқан II шабуыл корпусының далалық қолбасшысы болып тағайындалды және 1994 жылға дейін оған басшылық етті. 1994 жылы генерал-лейтенант Караммат сол кездегі Армия Бас штабының бастығы генерал Абдул Вахид Какардың басшылығымен Армия Бас штабының бастығы (CGS) болып тағайындалды. 1995 жылы генерал-лейтенант Караммат Пәкістан армиясындағы төңкеріс жасауға тырысқандарды ұстау үшін Әскери барлау қызметін (MI) пайдаланып, көпшілік назарына түсті. Оның әрекеттері елде кеңінен қабылданып, осы еңбегі үшін генерал Карамматқа қоғамдық шаралар мен мемлекеттік жиындарда ұлттық наградалар табысталды. Премьер-министр Беназир Бхуттоның келісімімен президент Фарук Легари генерал-лейтенант Карамматты төрт жұлдызды шенге көтерді және генерал Какар 1996 жылдың 12 қаңтарында зейнетке шығар алдында оны Армия Бас штабының бастығы етіп тағайындады. Оның тағайындалуы кезінде Армия Бас штабының бастығы лауазымына Какардың орнын басуға төрт аға генерал үміткер болды: генерал-лейтенант Джехангир Караммат, бас штаб бастығы (CGS); генерал-лейтенант Насир Ахтар, генерал-квартирмейстер (QMG); генерал-лейтенант Мұхаммед Тарик, Армия Бас штабындағы генерал-инспектор оқыту және бағалау (IGT&E); және генерал-лейтенант Джавед Ашраф Кази, Гуджанвалада орналасқан XXX корпусының қолбасшысы. Армия Бас штабының бастығы ретінде генерал Караммат премьер-министр мен президентпен бірдей жұмыс істеуге тырысты, бірақ саясаткерлер мен бюрократтардың бұрыс әрекеттері Беназир Бхуттоның соңғы үкіметінің құлауына әкелетінін тез түсінді. Генерал Караммат Ұлттық Ассамблеяның сол кездегі спикері Юсуф Раза Гилланиге барып, барлау ақпаратын "жіберді" және Беназир Бхутто мен президент Легариді олардың мәселелерін шешуге көндіруге тырысты, сондай-ақ жақсы басқаруға назар аудару қажеттігін атап өтті. Бір кезде генерал Караммат былай деп жазды: менің пікірімше, егер біз өткен оқиғаларды қайталауға мәжбүр болсақ, онда әскери басшылар белгілі бір шекке дейін ғана қысым көрсетуге қабілетті екенін түсінуіміз керек. Одан әрі, олардың өздерінің беделі төмендеуі мүмкін, өйткені әскерлер – олардан шыққан қоғамның айнасы. Генерал Джахангир Карамматтың Беназирдің жұмыстан босатылуына қатысты пікірі. Генерал Караммат Пәкістанның қарулы күштерін саясатпен айналысудың орнына кәсіби міндеттерге көбірек назар аударуға бағытталды. Қарамат соғыс жағдайларында әскерилердің бірлескен жұмысын үйлестіруді және әскерилердің бірлескен логистикасын күшейтті, соғыс немесе бейбіт уақытта өзара қызметтердің жұмысын қиындататын көптеген мәселелерді шешті. 1998 жылы Үндістанның ядролық сынақтарынан кейін генерал Караммат үкіметке басты әскери кеңесші болып қызмет етті, премьер-министр Наваз Шарифке әскери сала бойынша көмектесті. Премьер-министр Наваз Шарифпен телефон арқылы сөйлескен кезде президент Билл Клинтон Пәкістанға оның құрылғыларын сынақтан өткізбегені үшін жан-жақты көмек ұсынды; премьер-министр Шарифтің жауабы белгісіз болды. Президент Билл Клинтон премьер-министр Наваз Шарифпен болған кездесуін Строб Талботтқа былай деп сипаттады: "Сіз оның [Шарифтің] қолымен қиналғанын және терлегенін ести аласыз". Шағай тауларында таң атқанда, Пәкістан әлемдегі жетінші ядролық державаға айналды.

Төрағаның бірлескен қолбасшылардан босатылуы

Ядролық сынақтар жүргізілген кезде әскери шенділердің арасында Кашмир саясаты және басқа да мәселелер бойынша Үндістанға жасалатын кез келген жеңілдік, қарулы күштердің беделі мен құрметінің төмендеуіне алып келеді деген қатты сезім болды. Конституцияға он бесінші түзетуді қабылдауға келмегеннен кейін, Беназир Бхутто мен Пәкістан Халық партиясы премьер-министр Наваз Шарифтің саясат, ұлттық қауіпсіздік және сыртқы саясатқа толыққанды бақылау орнатуына алаңдаушылық білдірді. 1998 жылдың 6 қазанында Карачидегі Әскери-теңіз академиясында азаматтық-әскери қатынастар тақырыбында лекция оқыған генерал Караммат, ел саясатында әскери өкілдік болуын көздеген, ресми Ұлттық қауіпсіздік кеңесін (ҰҚК) қайта құру идеясын ұсынды. Генерал Караммат FIA және IB сияқты ішкі барлау органдарының саяси қарсыластарға қарсы операциялар жүргізу, қауіпсіздікке қатысты ықпалды және тиімді саясатты іске асыру сияқты кек алу әрекеттеріне қатысуы және Пәкістанның саясаткерлердің ықпалымен құлдырауы туралы ашық айтты. 1998 жылы премьер-министр Шариф генерал Карамматты бірлескен штабтар төрағасы лауазымынан босатуға шешім қабылдады, нәтижесінде ол премьер-министр хатшылығына өтінімімен кетті. Танымал саясаткердің әйгілі генералдың орнын басуы көптеген дау-дамаылға себеп болды. Премьер-министр Шарифтің жанындағы көптеген ықпалды министрлер мен кеңесшілер бұл шешімді «жақсы ойланбаған» және «қателік» деп бағалады. Әскери шенділер арасында Әскери-теңіз күштерінің бас штабы адмирал Фасих Бохари генерал Карамматтың отставкаға келуін сынады, бірақ Караммат конституциялық және халық сайлаған премьер-министрдің сенімін жоғалтқандықтан, бұл дұрыс қадам болғанын қорғады. Генерал Караммат бірлескен штабтар төрағасы және армия бас қолбасшысы ретінде әскери салтанатпен зейнеткерлікке шықты. Премьер-министр Шарифтің мандаты төмендеді және көпшілік генерал Карамматты босату туралы шешімге қарсы болғандықтан оның халыққа деген беделі азайды. 2013 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жеткен премьер-министр Шариф генерал Карамматтың талап еткенін жасады: ел саясатында әскери өкілдікпен ҰҚК-ны қайта құрды, сондай-ақ барлау қызметінде одан әрі реформалар жүргізді.

Академиялық мансап

Төрт жұлдызды лауазымға көтерілгенге дейін генерал Караммат Ұлттық қорғаныс университетінде саяси ғылымдар бойынша толық профессор болып жұмыс істеді және Қарулы Күштер соғыс колледжінде әскери ғылым кафедрасын басқарды. Содан кейін Караммат ықпалды Исламабад саясатты зерттеу институтына (IPRI) басқарма төрағасы болып кірді. 2004 жылдың 10 желтоқсанында Караммат өзінің сенімхаттарын президент Джордж Бушқа тапсырды. 2006 жылдың 23 наурызында Пәкістан ақпарат құралдары елші Карамматты зейнеткер генерал-майор Махмуд Али Дуррани алмастыратынын хабарлады. Сонымен қатар, екі жылдық келісімшарт бойынша тағайындалған елші Караммат бір жарым жыл өткен соң ғана елге оралатындығы айтылды. Бұл болжамдар Сыртқы істер министрлігі (СІМ) тарапынан расталды және «Караммат президент Джордж Бушты қарсы алу үшін Чаклала әуежайында тұрмайды» делінді. Пакистан елшісі қызметін атқарган кезінде Караммат түрлі пакистандық-американдық жиындарда демократияны қолдау туралы мәлімдемелер жасады, сонымен қатар президент Мушаррафтың азаматтық үкіметті басқару стилін сынады.

Spearhead Research зерттеу орталығының құрылуы

Елші қызметтен кейін генерал Караммат әлеуметтік-саяси саясатты және талдау институтын, "Спиархед" зерттеу институтын құрды, ол Пәкістан мен Ауғанстанды қамтитын әлеуметтік, экономикалық, әскери және саяси мәселелерге бағытталған. Генерал Караммат – "Спиархед" зерттеу институтының директоры және оған үлес қосушы.