Мухаммед Атаул Гани Османи: Бангладештік әскери қолбасшының өмірі мен қызметі

Мухаммед Атаул Гани Османи (1918-1984) – баңладештік әскери қолбасшы, Ұлыбритания армиясында, содан кейін Пәкістан армиясында қызмет етті. 1971 ж. Бангладеш күштерінің бас қолбасшысы болды.

26 мин оқу

100%

Дереккөз: M. A. G. Osmani — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Бангладеш генералы (1918–1984)

Мұхаммед Атаул Гани Османи (1 қыркүйек 1918 – 16 ақпан 1984) – бенгалдық әскери қайраткер. Османидің мансабы бес онжылдыққа созылды, ол 1939 жылы Британдық Үндістан армиясында қызмет етуден бастау алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бирма кампаниясында шайқасты. 1947 жылы Үндістанның бөлінуінен кейін ол Пәкістан армиясына қосылып, Шығыс Бенгалия полкінде қызмет етті және 1967 жылы полковник шенімен зейнетке шықты. Османи 1971 жылы Бангладештің Уақытша үкіметіне Бангладеш күштерінің бас қолбасшысы ретінде қосылды. Бангладеш қарулы күштерінің негізін қалаушы саналатын Османи 1972 жылы Бангладеш армиясынан төрт жұлдызды генерал ретінде зейнетке шықты. Османи тәуелсіз Бангладеш саясатына қатысып, парламент депутаты және шейх Мүжибур Рахман үкіметінде министр болды. Майнул Хосейнмен бірге ол БАКСАЛ бір партиялық мемлекетін құруға қарсылық танытып, парламенттен кетті. 15 тамыздағы төңкерістен кейін әскери басшылық тізбегін қалпына келтіру жөнінде үкіметке кеңес берді. 1978 жылы Бангладеш президенттік сайлауында Зиаур Рахманға қарсы күресті. Османи 1984 жылы Лондонда қайтыс болды және туған жері Силхетте жерленді.

Ерте өмір

Османи 1918 жылдың 1 қыркүйегінде Британдық Үндістанның Ассам провинциясы, Силхет ауданы, Сунамгандж қаласындағы бенгалдық мұсылман жер иеленуші отбасында дүниеге келді. Ол 14 ғасырда Шах Жалалдың серігі болған Шах Низамуддин Османидің ұрпағы еді. Оның ата-бабаларының ауылы Силхет ауданының Османинагар ауданындағы Даямир округінде орналасқан. Османи Силхеттегі «Cotton» мектебінде оқыды және 1934 жылы Силхет мемлекеттік ұшқыш орта мектебін бітірді. Ол ағылшын және парсы тілдерін үйренді. Ағылшын тіліндегі үлкен жетістіктері үшін «Притория» сыйлығына ие болды. Османи Әлигарх мұсылман университетінде географияны оқып, 1938 жылы дипломын алды. Келесі жылы ол Үндістан әскери академиясына кадет ретінде қабылданды.

Әскери мансап

Британдық Үндістан армиясына қосылған кезде Османи 1939 жылдан 1940 жылға дейін университетте оқып жүрген кезінде 4-ші қалалық жаяу әскер (Үндістан аумақтық күштері бөлімшесі) мүшесі болды. Османи бастапқыда Веллингтон герцогі полкінің 2-ші батальонына тіркелді, олар Жаңа Делидегі қоймамен жұмыс істеді. Қысқаша механикалық көлік курсын (1940 жылдың қарашасы – 1941 жылдың ақпаны) және кіші тактикалық курсты (1941 жылдың ақпаны – сәуір) аяқтағаннан кейін, ол XV корпустың механикалық көлік батальонына қосылып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бирмаға жіберілді.

Британдық Үндістан армиясы (19411947)

Османи 1941 жылғы 17 ақпанда әскери лейтенант және уақытша капитан шеніне көтерілді. 1942 жылғы 23 ақпанда оған майор міндетін атқаруға рұхсат берілді, ал 23 мамырда әскери капитан (уақытша майор) шеніне көтерілді. 1946 жылғы мамырдан шілдеге дейін Британдық Үндістан армиясы штабының Бихар және Орисса аймағында қызмет етті. 1946 жылғы 13 шілдеде Османи Британдық Үндістан армиясының тұрақты құрамына қабылданды, сондай-ақ 1946 жылғы 5 қазанда капитан шеніне көтерілді. Одан кейін 1947 жылғы ақпанда Аға офицерлер курсын бітірді және жергілікті подполковник болып тағайындалды. 1947 жылғы тамызға дейін Британдық Үндістан армиясының Симла қаласындағы Бас штабында генерал-квартирмейстер және қару-жарақ бөлімдерінде қызмет етті. 1947 жылғы тамыздан 6 қазанға дейін Нью-Делидегі Клод Аучинлек штабында 2-ші дәрежелі штаб офицері болып қызмет етті. Османи Үндістанның азаматтық қызмет емтиханын тапсырғанымен, 1947 жылы Пәкістан армиясында қалу үшін шетелдік қызметтен бас тартты.

Пәкістан әскері

1947 жылы Үндістан мен Пәкістанның құрылуынан кейін Османи 1947 жылдың 7 қазанында Пәкістан армиясына қосылды. 1948 жылдың 7 қаңтарында лейтенант-полковник мінсіз полковник болып тағайындалды. Ол Бас штабтың штаб-пәтеріне 1-ші бас офицер, үйлестіру, жоспарлау және персонал бөліміне бекітілді. Османи Пәкістан армиясының бас қолбасшысы генерал Аюб Ханмен Равалпинди құйрығында негізсіз айыпталып, отставкаға жіберілген Бенгал армиясының аға офицері Ишфакұл Маджидтің мәселесі бойынша келіспеді. 1951 жылдың тамызында Османи 5/14 Пенджабтан кетіп, қазан айында 1-ші Шығыс Бенгал полкінің үшінші командирі болып тағайындалды – бұл қызметке тағайындалған алғашқы бенгалдық болды.

Шығыс Пәкістан (19501956)

Османи 1951 жылғы 8 қарашада 107-бригада құрамында Джессорда орналасқан 1-ші Шығыс Бенгал полкінің командирі болды. Ол полк маршы үшін бенгал тіліндегі әндерді және оның оркестрі үшін ("Chol Chol Chol" Кази Назрул Ислам, "Грам Чара ой ранга матир потх" Рабиндранат Тагор және Д. Л. Ройдің "Дхоно Дханне Пушпе Бхора" әндерін) таңдады. Шодой Датт енгізген Броточари полктің биіне айналды. Османи өз сержанттарына күн сайын Бангла тіліндегі жағдай туралы есептер тапсыруды бұйырды. Бенгал мәдениетінің осы көрінісі оның пәнджаби жоғары лауазымды офицерлеріне ұнамады, олар бұл индуистік мәдениет деп санайтын нәрсені қабылдауын қанағаттандырмады. Османи 1953 жылғы ақпаннан 1955 жылғы қаңтарға дейін Читтагонгтағы Шығыс Бенгал полкінің орталығының командирі болды. 1953 жылғы сәуірден қазанға дейін Джессордағы 107-бригадаға қолбасшылық етті (сол жылы майор шеніне көтерілді), ал 1954 жылғы ақпанға дейін 1-EBR полкінің командирі ретінде қайта оралды. Османи GHQ заң курсын аяқтағаннан кейін және EBRC-ден кеткеннен соң, 1955 жылғы наурызда Шығыс Бенгалияның провинциялық үкіметіне бағынышты Шығыс Пәкістанның қарулы күштерінің қосымша командирі (кейін директордың орынбасары) болды.

Пакистан бас кеңсесі

Османи подполковник болып жоғарылатылды және 1955 жылдың желтоқсанынан 1956 жылдың мамырына дейін Бағдадтағы CENTO штаб-пәтерінде Пәкістан әскери делегациясының құрамында аға кеңесші болды. 1956 жылдың мамырында полковник міндетін атқарушы болып тағайындалды, Равалпиндидегі Пәкістан армиясының Бас штабына әскери операциялар жөніндегі директордың орынбасары (ДДМО) ретінде қосылды. 1958 жылға қарай Османи бас штаб директорының орынбасары, содан кейін Яхья Ханның әскери операциялар директорының орынбасары болды, ол сегіз жылдан кейін зейнетке шыққанға дейін осы лауазымда қызмет етті. Ол мансабының алғашқы он жылында полковник шеніне жеткенімен, келесі он жылда шен алуға үміткер болған жоқ. Османи Бас штабтың бөлімінде ДДМО болып жұмыс істеген кезеңде CENTO, SEATO және Пәкістан Әуе қорғанысы комитетінің отырыстарына Пәкістан армиясының кеңесшісі ретінде қатысты.

Бенгалдықтарды жұмысқа алуда кедергілер

1947 жылы Британдық Үндістан армиясының бөлінуінен кейін Пәкістан алты жаяу әскер дивизиясы мен бір бронетанкті бригаданы құрастырды. Бұл құралымдар толық жабдықталмаған және жеткілікті штатпен қамтамасыз етілмеген. Британдықтардың жауынгерлік нәсілдерден сарбаздыққа бейімділігі және көптеген мұсылман емес бенгалдықтардың Үндістан армиясына өтуі салдарынан Пәкістан қарулы күштеріндегі бенгалдық офицерлер мен сарбаздардың саны аз болды. Пәкістан армиясы 1947 жылдан 1950 жылға дейін Шығыс Бенгал полкінің екі батальонын құрды, ал Пәнжаб полктері Британдық Үндістан армиясынан мұрагерлік етті. 1947 жылғы Үнді-Пәкістан соғысынан кейін Азад-Кашмир полкі құрылды. Османи 1956 жылы Бас штабқа (ГШ) келген кезде, үш Шығыс Бенгал полкі мен Шығыс Бенгал полкі орталығы (EBRC) Пәкістан армиясының құрамында болды. Келесі тоғыз жыл ішінде Пәнжаб полктерінің саны өсті (1956 жылы қайта ұйымдастырылды) және шамамен 50-ге жетті, Шекара күштері мен Балуч полктері де дамыды. Көптеген жоғары шенді әскери офицерлер жауынгерлік нәсіл теориясына сенеді және бенгалдықтарды нашар әскери материал деп есептеді. Батыс Пәкістандықтарға қарағанда дене бітімінде кішірек болған бенгалдық сарбаздар көбінесе ең төменгі физикалық талаптарға сай келмеді (бұл талаптар батыс Пәкістандықтардың орташа физикалық қасиеттеріне негізделген).

1965 жылғы соғыстағы рөлі

1965 жылғы Үнді-Пакистан соғысында ДДМО қызметін атқарғанына қарамастан, Османи пакистандық генералдар тарапынан шеттетілді. Оның орнына ол Шығыс Бенгалия полктеріне өзін арнады. Ол соғыс кезінде Касур қаласында орналасқан 1-Бенгал бөлімшесінің үлесін пакистандық баспасөз жасырып жазды деп шағымданды. 1 EBR-дің бірден кейін бір бенгал және бенгал емес командирлері Османи салған негізге сүйенді, ал А.Т.К. Хакидің басшылығымен оның батальоны батылдығы үшін 17 сыйлыққа (оның ішінде екі "Ситара-е-Журат" және тоғыз "Тамға-и-Журат") ие болды – бұл соғыстағы кез келген пакистандық бөлімше алған ең көп сыйлық сандық көрсеткіші. Османи бөлімге барып, бір мүшесіне "Нишан-е-Хайдер" беруді ұсынғанда, батальон командирі оның ұсынысын қабылдамағандықтан ашуға ішінде ыстық болды. Ол бенгалдық полктердің кездесулерін ұйымдастырып, бенгалдық бөлімшелердің беделін арттыру үшін барлық мүмкіндікті пайдаланды. Соғыстан кейін Османи болашақ армия резервтері мен логистикалық қажеттіліктерді анықтау жөніндегі комиссия төрағасы болды және 1965 жылдың шілдесінен 1966 жылдың сәуіріне дейін Армия спортты бақылау кеңесінің президенті қызметін атқарды. 1966 жылдың 16 мамырында ол зейнеткерлікке шығуға дейінгі демалысқа кетті. Османиден кейін ДДМО қызметін Рао Фарман Али атқарды. Әлидің сөзіне қарағанда, ол армияда Османиге жасалған қатыгездікке қорқыныш білдірді. Оның кеңсесі тоқырап, Османи ақпараттан тыс қалды, ал кеңсе қызметкерлері оған немқұрайлылықпен қарады. Әлидің пікірінше, Османи бенгалдық болғандықтан және жоғары басшылық тарапынан сенімсіз деп танылғандықтан қызмет бабында жоғарылатылмаған.

Зейнеткерлікке шығу және ықпал етуді жалғастыру

1967 жылғы 16 ақпанда Османи Пәкістан қарулы күштерінен зейнетке шықты. Ол Бенгал полктерінің санын арттыра алмаса да, Пәкістан жоғарғы басшылығы (майор-генерал Хваджа Васиуддиннің ұсынысымен) қолдағы полктерді Батыс Пәкістандағы бірқатар жаттығуларға тартып, олардың бейімделу қабілетін және жауынгерлік дайындығын сынады. Жаттығуларды бағалаушылар Бенгал бөлімшелерінің жақсы көрсеткенін, Шығыс Пәкістанды өкілдік етудегі мақтаныштары олардың табысының бір бөлігі болғанын, және оларды аралас полктермен алмастыруға қарсы екенін айтты. Пәкістан жоғарғы басшылығы 1969 жылға дейін Бенгал бөлімшелерінің санын арттырмады, содан кейін (Яхья Ханның уәдесінен кейін) Бенгал полктерінің саны 10-ға жеткізілді және барлық жаңа бөлімшелерге қабылдаушылардың арасында жылдық Бенгалдық өкілдіктің кемінде 25 пайызын қамтамасыз ету тапсырылды. "Ата жолбарысы" атымен танылған Османи, Бенгал әскерлері тарапынан олардың мүддесін қорғау үшін жасаған тырыстары үшін құрметке ие болды. Ол ең үлкен Бенгалдық офицер болмағанмен (Ишфакұл Маджид 1924 жылы Сандхерсттен комиссия алған, одан үлкен болған) және Пәкістан армиясындағы ең жоғары Бенгалдық шеніне қол жеткізбеген (генерал-лейтенант Хваджа Васиуддин сияқты), Османи, Васиуддин және М. Х. Мозумдар Бенгал әскерлерінің қамқорлары болды.

Саяси қызмет

Османи Ағарталадағы қастандық ісіне тікелей қатысқан жоқ. Іске қатысқандар оның пікірін Ханкер Назмұл Худа (27-айыпталушы, 1971 жылы BDF-тің кіші сектор қолбасшысы және 1975 жылы Бангладеш армиясының полковнигі) арқылы сұрады. Османи Пәкістандағы бенгалдарға қатысты кемсітушілікке саяси шешім табуды ұсынды. Сот процесі басталмас бұрын, 1958 жылы ол осы іс бойынша сұрақтарға жауап берген болатын.

Авами лигасының кандидаты

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Османи Шығыс Пәкістан саясатына қатысып, 1970 жылы Шейх Мүжибур Рахманның Бүкіл Пәкістан Авами Мұсылман Лигасына қосылды. Авами Лигасының үміткері ретінде ол Силхеттің Балаганж-Фенчуганж аудандық бірлестігінен ұлттық ассамблеяға сайланды. Османи Пәкістанның Ұлттық Мәжілісінің депутаты болған жоқ, себебі Бангладеш Тәуелсіздік соғысы басталғаннан кейін ол оның уақытша үкіметіне қосылды.

Бангладештің тәуелсіздік соғысы

Османи мен Ишфакүл Мәжит 1971 жылы Ауами лигасы жетекшілігінің әскери кеңесші тобының құрамына кірді. Наурыз айында саяси дағдарыс күшейген кезде Пәкістан қарулы күштерінің көптеген бенгал офицерлері бенгал саясаткерлерінен басшылық күтті, ал Османи құпия кездесулерді үйлестірді. Пәкістандық күштердің жиналуына алаңдаған бенгалдық әскерилер Рахманмен байланыста болды, ал кейбіреулері Османи арқылы Ауами лигасы жетекшілерімен байланыс жасады, ол бенгал бөлімшелерінің қызметін үйлестіруге келіскендігі хабарланды. Партиялық бағытты ұстана отырып, ол офицерлерге (М. Р. Мазундэр, Читтагонгтағы әскери жағдай басқармасының басшысы және Резаул Жалил, 1-ші ЕБР командирі сияқты) “асығыс” әрекеттерден аулақ болуға кеңес берді. Дака әуежайын және Читтагонг теңіз портын басып алып, провинцияны тоқтату жоспары болды. ЭПР және полиция Ауами лигасы еріктілерінің көмегімен Даканы басып алатын болса, ал бенгалдық сарбаздар казармаларды бейтараптандыруға тиіс еді. Бенгалдық офицерлер Пакистанның әуе күшін тоқтату және қарулы күштердің жылжуын қиындату үшін Нараянгандж және Читтагонгтағы жанармай қоймаларын саботаж жасауды ұсынды. Ауами лигасы жетекшілігі саяси шешім табуға тырысқандықтан, бенгалдық сарбаздардың көпшілігі жағдайдың толық суретінен хабарсыз болды; көптеген бөлімшелер 31 наурызға дейін күнделікті міндеттерін орындады және тек пакистандық шабуылдан кейін ғана көтеріліске шықты. 31 наурызда пакистандық генералдар ұсынған бенгалдық әскерлерге жалпы кешірім ұсынысы қабылданбады. Топ капитаны А. К. Хандкар Яхияның кететінін көрді және шейх Мүжибур Рахманды пакистандық әскерлердің қозғалысы туралы ескертті. Оның 26 наурыздағы тәуелсіздік жариялауы көбінесе назарсыз қалды. Көтерілісті бастау үшін бенгалдық сарбаздарға еліміздің барлық аймақтарына хабар таратылмады; олар шабуылға ұшырағанда немесе пакистандық шабуыл туралы хабар естігенде ғана көтеріліске шықты. Османи шейх Мүжибур Рахманның үйінде болған кезде бенгалдық офицерлер Ауами лигасы жетекшілеріне Яхия ханның кетіп қалғаны және әскердің қозғалысы туралы хабарлады. Одан кейін ол Үндістан шекарасына бет бұрды. Алдымен Джингираға, содан кейін қайықпен Даудкандиге (жергілікті парламент депутатының інісі оны босатуға көмектескенге дейін күдікпен қараған жергілікті тұрғындар ұстады) барды. Османи жаяу жүріп, Гомоти өзенін қайықпен кешіп өтті (бенгалдық армия байланыс бөлімінің офицерінің көмегімен) және 1971 жылдың 2 сәуірінде Үндістанға жетті.

Osmani and Ishfakul Majid formed part of the military advisory team for the Awami League leadership in 1971. As the political crisis deepened in March, many Bengali officers of the Pakistan Armed Forces looked to Bengali politicians for guidance and Osmani coordinated the clandestine meetings. Bengali military officers, alarmed by the buildup of Pakistani forces and concerned about their own safety, maintained contact with Rahman; some maintained contact with Awami League leaders through Osmani, who reportedly agreed to coordinate the activities of Bengali units. Toeing the party line, he advised the officers (including M. R. Mazunder, Chittagong martial law administrator and Rezaul Jalil, CO of the 1st EBR) against "rash" actions. capture the Dhaka airport and Chittagong seaport, sealing off the province. The EPR and police would capture Dhaka, aided by Awami League volunteers, and cantonments would be neutralized by Bengali soldiers. Bengali officers advised sabotaging the fuel dumps at Narayanganj and Chittagong to ground Pakistani air power and cripple armed force mobility. The Awami League leadership, attempting a political solution, Bengali soldiers were largely unaware of the larger situation; many units performed routine duties as late as 31 March, rebelling only under Pakistani attack. A general amnesty for Bengali troops suggested by Pakistani generals on 31 March was ignored. Group Captain A. K. Khandkar witnessed the departure of Yahia and warned Sheikh Mujibur Rahman of Pakistani troop movements. His 26 March declaration of independence was largely unnoticed. No countrywide communication reached Bengali soldiers to begin the uprising; they rebelled when they were attacked or heard news of the Pakistani attack. Osmani was at the home of Sheikh Mujibur Rahman when Bengali officers informed Awami League leaders of Yahia Khan's departure and the army movements. and left for the Indian border. He went to Jingira, then by boat to Daudkandi (where suspicious residents detained him before the brother of the local member of parliament helped free him). Osmani walked and crossed the Gomoti by boat (with the help of a Bengali army signal corps officer), reaching India by 2 April 1971.

Телияпарадағы кездесулер

Османи Телияпараға келді, онда 2-ші және 4-ші Шығыс Бенгалия полктері (EBR) 1971 жылдың 2 сәуірінде BSF мүшесімен бірге уақытша база құрды. 4 сәуірде ол бенгалдық офицерлердің кеңесін өткізді, оған М. А. Раб, 2 EBR командирі К. М. Шафиулла, 4 EBR командирі Халед Мушарраф, 8 EBR командирі Зиаур Рахман, Салахуддин Реза, Қази Нуруджаман және Шафат Джамил қатысты. Османи 2-ші және 4-ші EBR Комилланы басып алуын ұсынды және Жаманнан өрт жоспарын жасауды сұрады. Басқа офицерлер батальондардың ауыр шығынға ұшырауы мүмкін екенін айтқаннан кейін бұл ұсыныс қабылданбады. Зия қолда бар барлық күштерді Читтагонгты қоршауға алып, аймақты мүмкіндігінше ұзақ уақытқа сақтап тұруды ұсынды; бұл идея да іс жүзінде орындалмайтындықтан қабылданбады. Командирлер Зиаур Рахман басқаратын 8-ші EBR-ге көмек көрсету үшін екі рота (2-ші және 4-ші EBR-ден бір-бір рота) жіберуге келісті. Османи бес сектор командирін тағайындады: Зиаур Рахман (Читтагонг аймағы), Халед Мушарраф (Комилла), К.М. Шафиулла (Силхет), Әбу Осман Чоудхури (Куштия-Джессор) және Салахуддин Реза (Майменсинг аймағы). 7 сәуірде ол К.Н. Джаманға Силхеттегі операцияларды бақылауды тапсырды. Офицерлер бенгалдық күштерге бағынышты болатын эмиграциядағы үкімет құруға келісті. Османи Силхеттегі Мукти Бахини бекіністерін аралап көрді, ал 9 сәуірде ол Силхет маңындағы 2 EBR Charlie ротасымен Азиздікке барды. Сол күні тағы бір кеңес өтті, оған BSF бас директоры Рустамджи және бенгалдық офицерлер қатысты. Кеңесте Османи бенгалдық күштердің бас қолбасшысы болып сайланды және логистикалық көмек мәселесі бойынша үнді офицерлерімен келісімге қол жеткізілді. Күрес әскери бүлік емес екенін көрсету үшін эмиграциядағы үкімет құру қажеттігі туралы келісімге келді. Келесі күні тағы үш сектор командирі тағайындалды: Назмул Хук (Раджшахи-Пабна) және Рангпур-Динажпур мен Барисал үшін капитан. Пәкістан армиясы сол күні А.А.К. Ниязиді Шығыс Пәкістан үшін ЖЖҚ (Жауынгерлік Жылдам Құрама) командирі етіп тағайындады. 12 сәуірде Агартоладағы эмиграциядағы бенгалдық үкімет Османиді Мукти Бахинидің бас қолбасшысы етіп тағайындады. 1971 жылдың 17 сәуірінде Бангладеш үкіметі құрылғаннан кейін, ол қайтадан активтік қызметке кірісті және бас қолбасшы болып тағайындалды.

Osmani arrived at Teliapara, where the 2nd and 4th East Bengal Regiments (EBR) established a temporary base with a member of the BSF on 2 April 1971. He held a meeting of Bengali officers on 4 April, attended by M. A. Rab, 2 EBR CO K. M. Shafiullah, 4 EBR CO Khaled Musharraf, 8 EBR CO Ziaur Rahman, Salahuddin Reza, Qazi Nurujjaman and Shafat Jamil. Osmani proposed that the 2nd and 4th EBR occupy Comilla, and asked Jaman to formulate a fireplan. After objections by other officers that the battalions would incur crippling losses, the proposal was dropped. Zia proposed that all available forces surround Chittagong, to hold the area as long as possible; this idea was also dropped as impractical. The commanders agreed to send two companies (one each from 2 and 4 EBR) to aid the 8th EBR under Ziaur Rahman. Five sector commanders were appointed by Osmani: Ziaur Rahman (Chittagong area), Khaled Musharraf (Comilla), K M Shafiullah (Sylhet), Abu Osman Chowdhury (Kushtia Jessore) and Salahuddin Reza (Mymensingh area). On 7 April, he instructed Q. N. Jaman to oversee operations in Sylhet. The officers agreed that a government in exile should be formed, with the Bengali forces under its authority. Osmani toured Mukti Bahini positions in Sylhet, and on 9 April he visited Aziz with 2 EBR Charlie Company near Sylhet. That day another conference took place, attended by Director General Rustomji of the BSF and Bengali officers. At the meeting Osmani was elected commander of Bengali forces, and an agreement was reached with Indian officers on logistical assistance. The need to form a Government in exile was agreed, to distinguish the struggle from a mere military revolt. The following day, three more sector commanders were appointed: Nazmul Huq (Rajshahi Pabna) and captains for Rangpur Dinajpur and Barisal. The Pakistan Army appointed A. A. K. Niazi GOC for East Pakistan the same day. On 12 April, the Bengali government in exile at Agartola appointed Osmani commander of the Mukti Bahini. With the formation of the Bangladesh government on 17 April 1971, he was reinstated to active duty and appointed commander in chief.

Бас қолбасшы ретіндегі алғашқы қызметі

Османи 1971 жылдың 17 сәуірінен кейін "Мухти Бахини" құрамасының басқаруын қолға алды. Бенгал күштері географиялық тұрғыдан оқшауланғандықтан және басқару штабы мен байланыс желісі болмағандықтан, нақты уақыт режимінде басқару мүмкін болмады. Османи сектор командирлеріне өздеріне қалауынша күресуге мүмкіндік берді, ал ол өзі секторлар бойынша сапарлап, қару-жарақ және байланыс мәселелері бойынша Нью-Дели мен Калькуттадағы үндістандық шенеуніктермен кездесті. Үндістан материалдық көмек көрсетпесе де, "Мухти Бахини" құрылымын жобалауға көмектесті және болашақта Үндістанның араласу мүмкіндігін білдірді. Бенгалдықтар күтпегендей қатты қарсылық көрсетіп, 10 сәуірге дейін Шығыс Пәкістанды бағындыру жөніндегі пакистандықтардың алғашқы бағалауларын күйретіп жіберді. Олардың бастапқы жетістіктері тұрақсыз болды. Олар жеткілікті дайындықтан өткен адамдардың, офицерлердің, үйлестірудің, орталық басқару құрылымының және жабдықталудың жетіспеушілігін сезіне бастады (BSF-тен кейбір көмек болғанымен), бірақ елдің көп бөлігі әлі де Пәкістанның бақылауында болмады. Пәкістан армиясы 10 сәуірге дейін 9-шы және 16-шы жаяу әскер дивизияларын Бангладешке әуемен жеткізіп, бастаманы қолға алуға дайын тұрды. Әмір Абдулла Хан Ниязи, Шығыс Пәкістанның кете жатқан әскери округінің басшысынан алған брифтингінен кейін, барлық ірі қалаларды көтерілісшілерден тазартатын және Читтагонгты қамтамасыз ететін стратегияны іске қосты; барлық өзен, жол және теміржол желілерін бақылауға алып, ашуға; көтерілісшілерді елдің ішкі аймақтарынан ығыстыруға және Бангладеш бойынша көтерілісті жою мақсатында іздеу-жою операцияларын жүргізуге кірісті. Бенгалдық майдан командирлері "қанша уақыт болса, соғұрлым көп аумақты ұстап тұру" стратегиясын қабылдады. Бенгалдың саяси жетекшілері пакистандықтарды қалаларға шектеуді үміттенеді, ал эмиграциядағы үкімет дипломатиялық мойындау іздеді, ал қарсылық күштері партизандық соғысқа дайындалды және күтілетін үндістандық әскери араласуды күтті.

Үндістанның қатысуы

Қуғын-сүргіннен кейін Таджуддин Ахмед 3 сәуірде Үндістан премьер-министрі Индира Гандимен кездесіп, қосымша көмек сұрады. BSF қарсылық күштеріне шектеулі көмек көрсетті. Кейбір бенгалдық көшбасшылар мен үнді офицерлері Үндістанның дереу әскери араласуын күткенімен, Сэм Манекшоу Үндістан кабинетіне армияның Шығыс қолбасшылығы ең ертесі 15 қарашаға дейін дайын болмайтынын түсіндірді. Үндістан үкіметі араласудан гөрі қатысуды жөн көрді; Шығыс қолбасшылығы 29 сәуірде Шығыс Пәкістан операциясын қолға алды, ал 15 мамырда «Мукти Бахиниді» қаруландыру, оқыту, жабдықтау және кеңес беру үшін «Джекпот» операциясын бастады. Үндістан дипломаты Османиге сәуір айында Үндістанның қарулы араласуын күтудің орынсыз екенін айтты. Маусым және шілде айларында Мукти Бахинидің белсенділігі азайды және көтеріліс күн жоғалтты. Соғысты жүргізу қиын болды, себебі оқытылған офицерлер жетіспеді. 1971 жылғы 25 наурызда Пәкістанға қарсы тұрған 17 000 бенгалдық әскердің (Армия және EPR) шамамен 4 000-ы тұтқынға алынды. 10-15 шілде аралығында эмиграциядағы үкімет Премьер-министр Таджуддин Ахмед төрағалығымен секторлық үйлестірушілердің конференциясын өткізді. Османи конференцияның бірінші күні қатыспады, себебі ол өткен күні бас қолбасшы лауазымынан кеткен еді. Бенгалдық офицерлер тобы Зиаур Рахман басқаратын, сектор қолбасшылары мүше болып кіретін соғыс кеңесін құруды талқылады, ал Османи қорғаныс министрі болады деп күтілді. Қ.Н. Заман ұсынған және Зиаур Рахман қолдаған жоспар соғысты жүргізуді жеке операциялық бөлімге жүктеу және Османидің жүктемесін азайту болды. Османи, мүмкін, оның мақсатын дұрыс түсінбегендіктен, отставкаға кетті, және ол бірінші секторға қосылды. Мукти Бахини тұрақты күштерге және азаттық күрескерлеріне бөлінді. Тұрақты күштерге дезертирлеген бенгалдық әскерлер мен зейнеткерлікке шыққан Пәкістан Армиясы және EPR қызметкерлері кірді. Олар үш батальонға бөлінді, кейіннен Z, K және S күштері деп аталды. Оқытылған тұрақты әскерлердің жетіспеушілігіне байланысты күштердің көп бөлігі бұрынғы EPR әскерлері немесе жаңадан қосылғандардан құралды. Оқытылған Армия, EPR және полиция қызметкерлері секторлық күштерге біріктірілді: армия офицерлері басқаратын, жеңіл қаруланған конвенциялық бөлімдер. Азаттық күрескерлері негізінен Бангладеш аумағында орналастырылды.

After the crackdown, Tajuddin Ahmed met with Indian Prime Minister Indira Gandhi on 3 April and requested additional aid. BSF was offering limited aid to the resistance. Although some Bengali leaders and Indian officers expected prompt Indian military intervention, Sam Manekshaw explained to the Indian cabinet that the army's Eastern Command would not be ready until 15 November at the earliest. The Indian government chose involvement over intervention; Eastern Command took over East Pakistan operations on 29 April, and on 15 May it launched Operation Jackpot to arm, train, equip, supply and advise the Mukti Bahini. An Indian diplomat told Osmani that an expectation of Indian armed intervention in April was unrealistic. in June and July, Mukti Bahini activity slacked off and the insurgency faltered. Running the war was difficult because of the shortage of trained officers. From 17,000 active duty Bengali soldiers (Army and EPR) who faced Pakistan on 25 March 1971, about 4,000 were taken prisoner. A sector coordinators' conference, chaired by Prime Minister Tajuddin Ahmad, was held by the government in exile from 10 to 15 July. Osmani was absent on the first day of the conference, since he had resigned as commander in chief the previous day. A group of Bengali officers had discussed the creation of a war council, headed by Ziaur Rahman with the sector commanders as members, and Osmani was expected to become defence minister. The plan, presented by Q. N. Zaman and supported by Ziaur Rahman, was for a separate operational wing to run the war and lessen the burden on Osmani. Osmani, possibly misinterpreting its intent, resigned, and it was incorporated into sector one. The Mukti Bahini was divided into regular forces and freedom fighters. The regular forces consisted of defecting Bengali soldiers and retired Pakistan Army and EPR personnel. They were organised into three battalions, later known as Z, K and S Force. The shortage of trained regular troops meant that most of the forces were former EPR troops or new recruits. Trained army, EPR and police personnel were formed into sector troops: lightly armed conventional units commanded by army officers. The freedom fighters were primarily deployed within Bangladesh.

Стратегия

Османи 1971 жылдың шілдесінен желтоқсан айына дейін стратегиялық шешімдер қабылдап, үнді офицерлерімен байланыста болғанмен, ол Тет шабуылы сияқты операция ұйымдастырмады және бас қолбасшы ретінде Диен Бьен Фуға ұқсас шайқас жүргізбеді. Оның стратегиясы (әскери мансабының және жағдайдың талаптарының нәтижесі) оның басшылық стиліне әсер етті, сондай-ақ ол Екінші дүниежүзілік соғыстағы Оңтүстік-Шығыс Азия секторындағы тәжірибесіне сүйенді. 15 мамырда Үндістан армиясы азат ету күштерін құруға көмектесе бастады және Бангладеш үкіметі мен Үндістан армиясы арасында байланыс үшін бір үнді офицері тағайындалды. Халед Мүсіраф пен Османи Силхет ауданындағы Телияпарада кездесіп, соғыс стратегиясы бойынша құжат дайындады. 30 мың тұрақты әскер мен 70 мың партизандық жасақтан тұратын Бангладеш күштерін даярлау үшін лагерьлер құрылды.

1971 жылдың шілде-қыркүйек айлары

Османи – дәстүрлі көзқарасы бар, қалыпты әскер, оның алғашқы стратегиясы оның өсіп-өнген ортасын көрсетеді. Үндістанның әскери араласуының уақыты, көлемі және масштабы туралы белгісіздік тағы бір ықпал етті. Оның басты міндеті – қалыпты әскерден тұратын тұрақты батальондарды құрып, оларды Силхет маңындағы аймақты азат ету үшін пайдалану болды, ал екінші кезекте – бүкіл ел бойынша партизандық қозғалысты ұйымдастыру. Бангладештің эмиграциядағы үкіметі Османиден қолда бар бірден-бір мол ресурсты (адам күшін) пайдалануды сұрады, ол Бангладешке мыңдаған партизандарды минималды оқытумен жіберу жоспарына қарсылық танытпады. Партизандардың кейбіреуі тәжірибе арқылы біліктілікке ие болады деп үміттенілді. Үндістандық жоспарлаушылар үш қосымша батальон мен үш артиллериялық батареяны құруға көмектессе де, партизандарға тиісті көңіл бөлуді талап етті және Османи қарсылық көрсетпеді. Ол үндістермен еркін аймақтың орналасқан жері бойынша келіспеді; олар Майменсингхті ұсынды, бірақ Османи Силхетті таңдады және өз қалауын іске асырды. EBR батальондары дайындықтарын аяқтағанда, шілде айында Мукти Бахини Бангладешке ай сайын 2000-5000 партизанды орналастыра бастады. Сектор командирлерінің кеңесінде Мукти Бахини шабуылдар мен тұзақтарды күшейтуге, сондай-ақ электр станцияларын, теміржол желілерін, қоймаларды, байланыс жүйелерін, көпірлер мен су өткізгіш құбырларды, жанармай қоймаларын, пойыз бен су кемелерін жоюға келісті, бұл пакистандық күштерді сейілтуге және олардың осалдығын арттыруға бағытталған шара болды.

Іс-әрекет пен реакция (маусым мен қыркүйек аралығы)

1971 жылы мамыр айында Бангладештен Мукти Бахиниді ығыстырып шығарған Пәкістан армиясы маусым және шілде айларында салыстырмалы бейбітшілікке ие болды. Дайындық кезеңінде Мукти Бахининің белсенділігі азайды. Үндістан армиясы оккупацияланған аумақтарға енуді жеңілдету үшін шекаралық бекеттерді (шілде айының соңына дейін 370 бекеттің шамамен жартысы қиратылды) атқылауды бастады. Бенгалдық әскери күштер шілде айының ортасына дейін операцияға дайын болған жоқ. Қарсыласу көбінесе Үндістан мен Шығыс Пәкістан шекаралық аймағында болғандықтан, Пәкістанның Шығыс командованиесі провинцияны бақылауды нығайту үшін күштерін қайта ұйымдастыруға кірісті. Батыс Пәкістандық және Бихари еріктілерінен, Разакарлардан (50 000), Аль-Бадр және Аль-Шамс (әрқайсысынан 5 000 адам) құралған, 17 операциялық бөлімі бар Шығыс Пәкістан азаматтық қарулы күштері құрылды. Батыс Пәкістаннан 5 мың полиция қызметкері жеткізілді. Пәкістан билігі саяси келісімге келу және жалпы амнистия жариялау туралы ұсыныстарды қабылдамай, әрекеттерін жалғастырды.

Монсондық шабуыл

Мұқты Бахини саны мен қызметі маусым айында артуға басталды, Пәкістан армиясы Разакарларды және EPCAF-ты дислокациялады. Үндістермен теңдей қарумен шайқаса алмағандықтан, олар таңдалған аймақтарда артиллериялық оқ жауынға сүйеніп, барлау желісін құрды. Шекараны алдын ала басып алуға рұқсат берілмеді, сондықтан Мұқты Бахининің кіріп келу жолдарына артиллериялық тұрақтар қойылды және миналарды жою операциялары жүргізілді. Сектор командирлері маусым мен тамыз аралығында Мұқты Бахини қызметін қарастырды, ал Османи қыркүйек айында жалпы бағалау жасады. Нәтижелер көңіл көншітпеді; олардың желісі қалыптаса алмады, көптеген партизандар Пәкістан қысымымен шегінді. Мұқты Бахиниге жабдықтап берудегі қиындықтар Бангладештің халықаралық аренадағы беделін төмендетті. Бенгалдық әскерлер БоП-қа рухпен шабуыл жасағанымен, сәтті шабуыл үшін қосымша оқу, жақсы байланыс және үнді әскерімен үйлестіру қажет болды. 1-ші ЕҚК Камалпурға жасаған шабуылы тойтарылды, бірақ 3-ші ЕҚК Бахадурабадқа жасаған шабуылы сәтті аяқталды; 2-ші, 11-ші және 4-ші ЕҚК шабуылдарының нәтижелері әртүрлі болды. Жаңбыр маусымы шабуылының сәтсіздігі Бангладештің жоғарғы басшылығын стратегиясын қайта қарастыруға мәжбүр етті. Османи бастапқыда Z, K және S күштерін таратуды және күштерден взводтарды Мұқты Бахиниге көмекке жіберуді қарастырды. Оның жақтастары бұған қарсы болғанымен, ол Силхет маңындағы Мұқты Бахиниге көмек көрсету үшін Z күшінің батальондарын дислокациялады.

Басшылық стилі

Османи микроменеджмент жасаған жоқ, жауапкершілікті жетіспейтін сектор командирлеріне жүктеді; Османи қатал өмір сүрді, қарапайым киім киді, солдаттардың тағамын жеді және соғыс кезінде Калькуттадағы лагерь жиһаздарын пайдаланды, өзінің адамына үлгі болды. Ол үнді әріптестерімен қарым-қатынаста протоколды қатаң сақтады. Бас қолбасшы ретінде Османидің лауазымы Сэм Манекшаудың лауазымымен теңесті; үндістер үшін генерал-лейтенанттармен қарым-қатынастағы оның кешірімсіздігі онымен жұмыс істеуді қиындатты. Ол протокол соғысқа кедері келтірмеу үшін жеткілікті прагматик болды және Хандкер арқылы жұмыс істейтін үндістерді өзінің билігін айналып өту деп санамады. Тікелей мінез-құлқы мен шаршағысқан темпераментімен Османи кейде әріптестерін жазбастың алдында сынады. Ол майданды аралап жүргенде болашақ Бангладеш армиясының құрылымы және соғысқа қатысы жоқ басқа да мәселелерді талқылады, бұл оның әріптестерін қызықтырып, ашуландырды. Османи Бангладеш күштерін саясаттандыруға қарсы болды (Премьер-министр Таджуддин Ахмед қолдады), офицерлерді қабілетіне қарай тағайындады. Қауіпсіздік мақсатында бастапқыда тек Авами Лигасының мүшелері ғана "Мукти Бахиниге" қабылданып, қыркүйекте Османи Бангладеш үшін күресуге дайын барлық адамды қабылдауға рұқсат берді (қайта Премьер-министрдің қолдауымен). Бұрын сектор командирлері Авами Лигасының мүшелері емес адамдарды қабылдағанмен, Османи бұған көз жұмды. Ол Бангладеш күштеріндегі беделін және орнын өзінің пайдасына пайдаланды. Османидің мәселелерді шешу қабілеті Үндістан мен Бангладештің эмиграциядағы үкіметінің күн тәртібімен шектелді. Ол көбінесе отставкаға кетемін деп қорқытып, жағдайды өзгертуге тырысты. Османидің блефі бір рет қана ашылды; Бангладеш күштері J. S. Аврора басқаратын бірлескен қолбасшылыққа берілгенде, Ахмед жазбаша отставкаға келісім берді және Османи мәселені тастады.

Мұжиб Бахини

Османи Бангладештің барлық күштерінің бас қолбасшысы болғанымен, бірқатар бөлімшелер оның бақылауынан тыс болды. Бенгал жауынгерлері Бангладештің бірнеше аймағында пакистандықтарға қарсы күресу үшін жасақтар құрды (мысалы, Тайгер Сиддики басқарған Тангайлдің Кадерия Бахини ең танымал), және олар тәуелсіз түрде әрекет етті. Османи бұған алаңдамаса да, Муджиб Бахини эмиграциядағы Бангладеш үкіметін уайымдады. Бастапқыда Османи студенттер мен басқа да жастарды қабылдауға рұқсат берген Муджиб Бахини жетекшілігі, Бангладеш үкіметінен гөрі шейх Мужибур Рахман мен олардың командирлеріне басымдық берген, ұйымдастырылған, жақсы қаруланған, жаттығудан өткен күшке ие болды. Муджиб Бахинидің шеберлігіне және Бангладешке деген адалдығына ешкім күмән келтірмеді. Үндістан армиясының бүлікшілдік сарапшысы Сужан Сингх Убанның баптауымен, олар R&AW бағыныштылығында және Бангладештің басқару тізбегінен тыс жұмыс істеді. Бангладеш үкіметі мен әскери жетекшілігі алаңдады, себебі Муджиб Бахини қатарына көбінесе бұрынғы Мукти Бахини мүшелері кірген. Муджиб Бахининің іс-қимылдары көбінесе Мукти Бахини операцияларына кедергі келтіріп, түсініспеушілік пен сенімсіздік тудырды. Топтар арасында қақтығыстар болды, ал Үндістан армиясы мен бенгалдық қарсылықты қолдаған басқа да ұйымдар Муджиб Бахини қызметіне наразылық білдірді. Тамыз айында олардың тәуелсіздігі соғысқа нұқсан келтіретіні анық болды. Османи оларды басқару тізбегіне енгізбесе, отставкаға кететінін мәлімдеді. 29 тамызда Дурга Прасад Дхармен өткен кездесуде Муджиб Бахини операцияларды бастамас бұрын сектор командирлеріне хабарлауға келісті. 18 қыркүйекте Рамнатх Каомен өткен тағы бір кездесуден кейін R&AW Муджиб Бахиниді бақылауынан шығармады. 21 қазанда премьер-министр Таджуддин Ахмет Индира Гандимен кездесті, ол мәселені шешуді бұйырды. Ол Б.Н. Саркарға Муджиб Бахини жетекшілерімен кездесіп, қажетті шараларды қабылдауды тапсырды. Жетекшілер кездесуге қатыспағанымен, Муджиб Бахини бұзылыс әрекеттерін тоқтатты. Олар және Убан басқарған Арнайы шекара күштері желтоқсан айында Рангаматиді азат етіп, үндістерге бүлікші Мизо желісін таратуға көмектесті.

Although Osmani was commander in chief of all Bangladesh forces, a number of units were beyond his control. Bengali fighters raised bands to fight the Pakistanis in several areas of Bangladesh (e. g. the Kaderia Bahini, led by Tiger Siddiqi of Tangail is the best known), and they operated independently. Although Osmani was unconcerned, the Mujib Bahini worried the Bangladesh government in exile. The Mujib Bahini leadership, initially allowed by Osmani to recruit students and other youths, had an organized, well armed, trained force with a primary allegiance to Sheikh Mujibur Rahman and their commanders rather than the Bangladesh government. No one doubted the skill of the Mujib Bahini or their commitment to Bangladesh. Trained by Sujan Singh Uban, an Indian Army insurgency expert, they operated under the direction of the R&AW and outside the Bangladesh chain of command. Mujib Bahini members were better trained The Bangladeshi government and military leadership were concerned because most Mujib Bahini recruits were former Mukti Bahini members. Mujib Bahini activities often hindered Mukti Bahini operations, creating misunderstanding and distrust. Clashes occurred between the groups, and the Indian Army and other organizations supporting the Bengali resistance were dissatisfied with Mujib Bahini activity. The government in exile unsuccessfully attempted to bring the Mujib Bahini under Osmani by diplomatic means, approaching R&AW director Ramnath Kao. By August it was clear that their independence was detrimental to the war effort. Osmani threatened to resign unless they were brought within the chain of command. A meeting with Durga Prasad Dhar on 29 August produced an agreement that Mujib Bahini would inform sector commanders before beginning operations. After another meeting with Ramnath Kao on 18 September, R&AW did not relinquish their control of the Mujib Bahini. On 21 October Prime Minister Tajuddin Ahmed met with Indira Gandhi, who ordered Dhar to resolve the issue. He told B. N. Sarkar to meet with Mujib Bahini leaders and take the necessary steps. Although the leaders did not attend the meeting, the Mujib Bahini halted their disruptive activities. They and the Special Frontier Force under Uban liberated Rangamati in December and helped the Indians dismantle the insurgent Mizo network.

Бас тарту рәсімінен қалу

Османи 1971 жылғы 16 желтоқсандағы Дакадағы капитуляциялау рәсімінде болған жоқ. Оның Силхеттен ұшып келе жатқан тікұшағы әуеде үнді армиясының атысынан зардап шегіп, далаға құлады. Құлаудан кейін жараланған Османи мен оның экипажы үнділік барлаушы джипімен құтқарылды. Үндістан және Бангладеш штабтарымен байланыс үзілгендіктен, ол рәсімге уақтылы жете алмады.

Медальдар

Бангладеш үкіметі азаттық күрескерлеріне төрт батырлық медаль табыс етті: "Бір-Шрешто", "Бір-Уттом", "Бір-Бикром" және "Бір-Протик". 1972 жылдың басында Османи және бірнеше сектор командирлері марапатталушылардың тізімін жасады. Ол жарияланған кезде сынға ұшырап, алғашқыда күштен тоқтатылды; Османи тізімді қолдағандығы үшін жақындық танытты деген айып тағылды.

Бангладеш армиясының генералы

1971 жылы 16 желтоқсанда Пәкістан қарулы күштерінің Үндістан және Бангладештің бірлескен қолбасшылығына тәуелділікке берілуімен соғыс аяқталғаннан кейін Османи 22 желтоқсанда Даккаға келді және штабын құрды (вероятно, Дакка гарнизонындағы Лог аймағы штаб ғимаратында). 1972 жылы 9 қаңтарда ол шейх Мұжибур Рахманды Тезгаон әуежайына оралғанда қарсы алу үшін салтанатты қарулы күштерді ұйымдастырды. Бангладеш үкіметі армиядағы басшылық тізбегін сақтау мақсатында оны майдан дағдысымен төрт жұлдызды офицер (Бангладеш тарихындағы тұңғыш) шеніне көтеруге шешім қабылдады. Ол 1972 жылы 7 сәуірде жоғарылатылды, бұл 1971 жылы 16 желтоқсаннан кері күшіне енді. Сондай-ақ, бұрынғы EPR мүшелері жаңа Ұлттық қарулы жасаққа қосылды.

Пилханадағы тәртіпсіздік

1972 жылы 16 ақпанда Пилханада "Мукти Бахини" мүшелері мен соғыста қатыспаған бұрынғы ЕҚҚ мүшелері арасындағы шиеленіс атысқа ұласты. Османиға оқиға туралы хабар берілді, бірақ үздіксіз атыс болғандықтан ол Пилханаға кіре алмады. Президент Мұжибур Рахман мен Османи келгеннен кейін атыс тоқтатылды. Рахман жағдайды реттеді. ЕҚҚ Бангладеш атқыштары ретінде сақталып, "Мукти Бахини" мүшелерінен "Жатия Ракки Бахини" деген жаңа күш құрылуы шешілді. 1972 жылдың сәуір айында Бангладеш үкіметі бас қолбасшы лауазымын жойып, оның орнына Армия штабының бастығы, Әуе штабының бастығы және Әскери-теңіз штабының бастығы тағайындалды, осылай қызметтердің басқару құрылымдары бөлінді.

Министрлер кабинеті

Османи қорғаныс министрі болуды үміттенсе де, үкімет бас қолбасшы лауазымын жойғанда, ол 7 сәуірде армиядан зейнеткерлікке шықты және бес күннен кейін әуе және ішкі су көлігі министрі болып тағайындалды (қарулы күштердің қызметкерлері саяси лауазымдарды атқара алмайды). Османи 1975 жылы мамыр айында конституцияға төртінші түзетуге сәйкес бір партиялық үкімет құрылғаннан кейін министрлік қызметінен кетті. Ол және Майнул Хосейн Шейх Мужибур Рахманның Бангладеште демократияны жойғанына наразылық білдіріп, Авами лигасынан шықты. Османи Рахманның қазасынан кейін 1975 жылы 29 тамызда президенттің кеңесшісі болды.

Әскери штабтың бастығы

Бангладеш армиясының алғашқы штаб бастығы М. А. Раб (1971 жылдың 12 сәуірінен 1972 жылдың 7 сәуіріне дейін) генерал-майор дәрежесіне көтеріліп, 1972 жылдың 7 сәуірінде зейнетке шықты. Ол өзінің ізбасары ретінде К. М. Шафиулланың кандидатурасын ұсынды деген хабар бар. 1971 жылдың наурыз айында Пәкістан армиясынан Мұқты Бахини қатарына қосылған төрт аға офицер – Салахуддин Мұхаммед Реза, К. Р. Дютта, Зиаур Рахман және Шафиулла болды. Зиаур Рахман 1971 жылдың 25 наурызында соғысқа қатысты, ал Шафиулла үш күннен кейін қосылды.

Кадет колледжінің дағдарысы

1972 жылы Бангладеш үкіметі кадет колледждерін мемлекеттік колледждерге өзгерту туралы президенттік жарлық шығарды. Бұрынғы кадеттерден құралған делегация Зиаур Рахманға барып, оның көмегімен Османимен кездесуге мүмкіндік алды. Османи бұл мәселені президент Мүжиб Рахманмен талқылап, нәтижесінде жарлық күштен шығарылды.

Хуажа Васиуддин

Хуажа Васиуддин 1951 жылы генерал-майор Ишфакүл Маджидтің міндетті түрде зейнеткерлікке шығуынан кейін Пәкістан армиясындағы ең жоғары ранкті Шығыс Пакистандық офицері болды. Васиуддин 1971 жылы Пәкістан армиясының II корпусына генерал-лейтенант болып тағайындалды (Пунджабтың Мултан қаласында орналасқан). Ол армиядан дезертир болуды жоспарлаған, бірақ оны Равалпинди армиясының бас штабына қару-жарақ бойынша бас офицер етіп тағайындағанда мүмкін болмады. Пәкістан жеңілгеннен кейін ол Бангладешті таңдап, өз үйінде қамауда болды. Васиуддин 1972 жылдың қазан айында Бангладешке келмес бұрын Лондонға барды. Османи мен Васиуддин 1959 жылы Равалпиндидегі Бас штабта бірге қызмет еткен және олардың қарым-қатынасы жақсы болған. Османи Васиуддинді әуежайда күтіп алып, оны Ауами Лигасының жетекшілерімен таныстырды. 54 жастағы Васиуддиннің тәжірибесі Бангладеш армиясына пайдалы болар еді. Османи оны Армия Бас штабының бастығы лауазымына үкіметке ұсынатыны туралы әңгіме тарады, бірақ армия штабының бірнеше Мұқты Бахини мүшелері отставкаға кететінін мәлімдеді. Оқиғаның соңына Османи ренжігені айтылса да, Васиуддин елшілікке тағайындалды. Шәфиулла (сәуір айында Рабты Бас штаб бастығы ретінде алмастырған) Рахманнан аталған әңгімелер туралы сұрағанда, президент тек қана сынақтан өткен патриоттар ғана Бас штаб бастығы болатынын айтты.

Президенттің қорғаныс кеңесшісі

Османи 1975 жылғы 15 тамыздағы өлтірулерді қолдамады және шейх Мүжибур Рахманға қатысты негіссіз сын-есімдерге жол бермеді. Ол 15 тамыздағы төңкерістен кейін президенттік лауазымға тағайындалған Хондакер Мостақ Ахмедтың қорғаныс жөніндегі кеңесшісі (министрлер кабинетінің мүшесімен тең) қызметін қабылдады және бұл оқиғаға қатысы болуы мүмкін. Мұстақ үкіметінен қашықтау туралы кеңеске құлақ аспаған Османи, 1975 жылғы 24 тамызда Зиаур Рахман Әскер штабының бастығы болып тағайындалғаннан кейін және Халилур Рахман Қорғаныс министрлігі штабының бастығы болғаннан кейін лауазымға тағайындалды. Ол министрлік лауазым болғамен, жалақы алған жоқ. Османи бірнеше әскерлік бөлімдерді аралап, тәртіп пен моральді нығайту қажеттігін атап өтті және қарулы күштерге әсер ету арқылы одан әрі қан төгілудің алдын алуға үміттенген болуы мүмкін. Қорғаныс кеңесшісі ретінде ол 15 тамыздағы төңкеріс жетекшілерінің жоғарылауына немесе зейнеткерлікке шыққан әскери шенеуніктердің қайта тағайындалуына қарсы болған жоқ және жағдайды қабылдады. Ол 1975 жылғы қазан айында Зиаур Рахман Рақхи Бахини бөлімдерін әскерге қосуға рұқсат алғанға дейін Джатия Рақхи Бахиниді тарату туралы шешімді іске асыруға тырысты, оның мүшелерін полиция және Ансар ұйымдарына орналастырды. Төңкеріс жетекшілері 1-ші Бенгал атқыштар полкі мен 2-ші далалық артиллерия полкінің (15 тамыздағы төңкеріске қатысқан) бақылауын сақтап, әскерлік басшылық тізбегінен тыс жерде орналастырды. Олардың әрекеттері басшылық тізбегінің әлсіздігін көрсетіп, де-факто параллель басқару құрылымын құрды. Халед Мушарраф Дака орталық түрмесінде төрт саяси лидердің өлтірілгенін білген соң, бірнеше қызметкерлерімен бірге билікті бейбіт жолмен беру туралы келіссөздер жүргізу үшін Бангабхабанға барды. Хандкер Мостақ пен Османи күні бойы келіссөздер жүргізді, ал Шафаат Жамил Мушаррафпен кездесу үшін Бангабхабанға келді. Ол әскерлерімен бірге кездесу залына кіргенде, Мостақтың Мушаррафты қорқытып: «Мен Пәкістан армиясының көптеген бригадирлері мен генералдарымен кездестім! Маған сабақ берме!» деп айқайлағанын естіді. Бұл 1-ші Шығыс Бенгал полкінің штаб-капитанының ашуын тудырды, ол тапаншасын тартып алып: «Ал енді сіз Бангладеш армиясының майорларын көресіз!» деді. Мостақ еденге құлап, Османи оны офицерлерден бөліп, Жамилге тәртіпті қалпына келтіруді сұрады. Мостақ отставкаға кеткеннен кейін және жаңа үкімет құрылғаннан кейін Османи де отставкаға шықты.

Osmani did not support the 15 August 1975 assassinations, and did not tolerate undue criticism of Sheikh Mujibur Rahman. He accepted a post as defense advisor (the equivalent of a cabinet minister) to Khondaker Mostaq Ahmad, who took over as president after the 15 August coup and may have been involved. Osmani, who ignored advice to avoid the Mostaq government, was appointed to the post after Ziaur Rahman was appointed Army Chief of Staff on 24 August 1975 and Khalilur Rahman became Chief of Staff in the Defense Ministry. Although it was a cabinet post, Osmani did not draw a salary. He visited several Army formations, stressing the need for discipline and morale, and may have hoped to prevent further bloodshed with his influence on the armed forces. As defense advisor, he did not oppose the promotion of the 15 August coup leaders or the reinstatement of retired army officers and Osmani accepted the situation. He tried to implement the decision to disband the Jatiya Rakkhi Bahini, placing its members in police and Ansar organizations, before Ziaur Rahman received approval to integrate Rakkhi Bahini formations into the army in October 1975. The coup leaders maintained control of the 1st Bengal Lancers and 2nd Field Artillery Regiment (involved in the 15 August coup) and deployed outside the army chain of command. Their actions, demonstrating the weakness of the chain of command, created a de facto parallel command structure. When Khaled Musharraf learned of the killing of four political leaders in Dhaka Central Jail, he and some staff went to Bangabhaban to negotiate a peaceful transfer of power. Khandker Mostaq and Osmani spent the day negotiating, and Shafaat Jamil came to Bangabhaban to meet Musharraf. As he and his soldiers entered the meeting room, he heard Mostaq browbeating Musharraf, "I have seen many brigadiers and general of [the] Pakistan Army! Don't try to teach me!" This angered the 2IC of the 1st East Bengal Regiment, who drew his gun and said, "And now you will see majors of Bangladesh Army." Mostaq dropped to the floor, Osmani stood between him and the officers and then asked Jamil to restore order. After Mostaq resigned and a new government was formed, Osmani resigned.

Өлім

1983 жылы 65 жасында Османиға Даккадағы Біріктірілген әскери ауруханада (CMH) қатерлі ісік диагнозы қойылып, ол мемлекеттік қаржы есебінен Лондонға, Сент-Бартоломей ауруханасына емделуге жіберілді. Ұлыбританиядағы көп уақытын оның жүрегі жақын туыстары, немере інісі Машахид Али мен немере қызы Сабеква Чоудхуридің үйінде өткізді. 1984 жылдың 16 ақпанында қайтыс болды. Османидің денесі Бангладешке жеткізіліп, Силхеттегі Дарга қаласында анасының қабіріне жақын, толық әскери салтанатпен жерленді.

Мұра

Боңгобир (Бенгалдың Батыры) лақап атымен белгілі Османи Бангладеш қарулы күштерін ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Оның туған қаласы Силхеттегі халықаралық әуежайға Османи Анторжатик Биман Бондор (Османи халықаралық әуежайы) деп ат қойылды. М.А.Г. Османи атындағы медициналық колледж және қалалық мемлекеттік аурухана да оның есімін мәңгі есте сақтайды. Дакадағы Османи еске алу аудиториясы, ал Османи бастауыш мектебі Лондонның Тауэр Хамлетс ауданында орналасқан. Османи мұражайы Силхетте табылсады.