Евген Морисон Стонер: Американ қару жасаушысы

Кіріспе

Американдық қару дизайнері (1922–1997)

Юджин Моррисон Стонер (22 қараша 1922 – 24 сәуір 1997) – американдық машина жасаушы және қару дизайнері. Ол ең көп танымал ArmaLite AR-15 мылтығын жасаған адам, бұл мылтық кейіннен Colt's Patent Firearm Company компаниясымен АҚШ әскері үшін қайта жасалып, M16 мылтығы ретінде қабылданды.

Ерте өмір

Стонер 22 қараша 1922 жылы Индиана штатының Госпорт қаласында дүниеге келді. Ол Калифорнияның Лонг-Бич қаласына көшіп, Лонг-Бич политехникалық орта мектебін бітірді. 1939 жылы, Ұлы депрессиядан кейін, колледжге оқуға жеткілікті қаржысы болмағандықтан, ол "Вега" ұшақ компаниясында механик болып жұмыс істеуге түсті, бұл кейін "Локхид" ұшақ компаниясының (қазіргі "Локхид Мартин" корпорациясы) негізін қалады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ Теңіз корпусының авиациялық қару-жарақ бөліміне қабылданып, Оңтүстік Тынық мұхиты мен Солтүстік Қытайда қызмет етті. Корпуста ол алғаш рет ауыр калибрлі автоматты қарумен жұмыс істеу тәжірибесін алды, ол қару-жарақ жасаушы болып жұмыс істеді. Осы жұмыс тәжірибесі мен жауынгерлік даярлық оның қару жасау мансабының бойында оған көмектесті. Бұл жүйе классикалық тікелей соқтығысудан едәуір өзгеше: оқ аталғанда, қысымды газ баррелден газ порты арқылы шығып, газ түтігінің бойымен жүреді, бірақ газдың күшін тікелей бұранда тасымалдағышына берудің орнына, газ бұранда тасымалдағышының ішіне бағытталады, онда қысымның артуы бұранданың поршень ретінде әрекет етуіне және бұранда тасымалдағышын баррелден алыстатуына себеп болады. Stoner бұрандасы мен тасымалдағыш поршень жүйесі оқ-дәріге қатысты ерекшеліктерге ие, себебі оның қаруды әртүрлі қозғалтқыштар мен снарядтарға немесе баррел ұзындығына сәйкес реттеуге арналған реттелетін газ порты немесе клапаны жоқ. Ол өте симметриялық конструкцияны ұсынады, бұл жұмыс істейтін компоненттердің түзу сызықта қозғалуына мүмкіндік береді. Бұл кері соққы күштерінің тікелей артқа қарай бағытталуын қамтамасыз етеді. Жүйенің қозғалысын қамтамасыз ету үшін қосымша механикалық бөлшектердің қажеті болмай, жоғары қысымды газ осы функцияны атқарады, бұл қозғалмалы бөлшектердің және мылтықтың жалпы салмағын азайтады. Түзу сызықты кері соққы конструкциясында кері соққы серігі іс-қимылдың тікелей артында орналасқан. 1955 жылы Стонер революциялық ArmaLite AR 10 мылтығының бастапқы жобалау жұмыстарын аяқтады, бұл 7,62×51 мм НАТО калибрлі, жеңіл (7,25 фунт) және ату режимін таңдауға мүмкіндік беретін жаяу әскер мылтығы. AR 10 бұрандасы мен тасымалдағыш поршень жүйесімен қатар, AR 10 салдағы бұрандамен бір бағытта орналасқан, бұл автоматты ату кезінде тұмсықтың көтерілуін азайтуға көмектеседі. Кері соққы нысанадан айтарлықтай ауытқымағандықтан, жылдамдатылған оқтарға мүмкіндік туады және пайдаланушының шаршауы азаяды. AR 10 мылтығы 1956 жылдың соңында АҚШ армиясының Абердин полигонына сынаққа жіберілді. Бұрынғы сынақтарға ұсынылған басқа мылтық үлгілерімен салыстырғанда, AR 10 кішірек, автоматты түрде атуға оңай және әлдеқайда жеңіл болды. Алайда, ол сынақ циклында өте кеш келді және армия AR 10-ды M14 болған дәстүрлі T44 үлгісінің пайдасына қабылдамады. AR 10 дизайны кейіннен голландтың Artillerie Inrichtingen фирмасына лицензияланды, ол 1960 жылға дейін AR 10 мылтығын әртүрлі әскери күштерге сату үшін өндірді. АҚШ әскерінің өтініші бойынша Стонердің бас көмекшісі Роберт Фримонт Джим Салливанмен бірге AR 10 негізінде Armalite AR 15 мылтығын жасады, оны кіші калибрлі .223 Remington патронына бейімдеді. AR 15 кейіннен АҚШ әскери күштері M16 мылтығы ретінде қабылдады. ArmaLite AR 15 құқығын Colt Firearms Company компаниясына сатқаннан кейін, Стонер AR 16 дизайнына көшті. Бұл тағы бір жетілдірілген 7,62 мм мылтық, бірақ шығынды азайту үшін дәстүрлі поршень мен бірнеше штамталған бөлшектер қолданылды. Бұл қару тек прототиптік дамудан өтті, бірақ .223 калибріне бейімделу нәтижесінде сәл сәтті және жиі еліктелетін Armalite AR 18 пайда болды. Содан кейін Стонер TRW компаниясымен TRW 6425 25 мм Bushmaster авто-тобын жасады, кейіннен Oerlikon Bührle компаниясы оны Oerlikon KBA 25 мм ретінде өндірді. Ол 1972 жылы Огайо штатының Порт Клинтон қаласында ARES Incorporated компаниясын құрды, бірақ 1989 жылы компанияны тастап кетті, кейін Stoner 86 деп аталған Ares Light Machine Gun-ді жобалағаннан кейін. Бұл "Стонер-63" мылтығының жетілдірілген нұсқасы болды. Ares компаниясында ол сонымен қатар Болашақ шабуыл мылтығының тұжырымдамасын (FARC) жасады.

Stoner was born in Gosport, Indiana, on November 22, 1922. He moved to Long Beach, California where he graduated from Long Beach Polytechnical High School. In 1939, after the Depression, there was not enough money for him to attend college, so he went to work as a machinist for Vega Aircraft Company, the forerunner of what became Lockheed Airplane Company (now the Lockheed Martin Corporation). During World War II, he enlisted for Aviation Ordnance in the U. S. Marine Corps and served in the South Pacific and northern China. In the Corps, he had his first experience of working with heavy caliber automatic weapons as an armourer. The work experience and combat training served him throughout his weapons designing career. significantly diverge from classical direct impingement; upon firing, the pressurized propellant gasses exit the barrel via the gas port and travel the length of the gas tube, but instead of simply applying the inertia necessary to cycle the weapon directly to the bolt carrier, the gas is funneled inside the bolt carrier wherein the increase in pressure results in the bolt itself acting as a piston, forcing the bolt carrier away from the barrel face. The Stoner bolt and carrier piston system is ammunition specific, since it does not have an adjustable gas port or valve to adjust the weapon to various propellant and projectile or barrel length specific pressure behavior. It provides a very symmetric design that allows straight line movement of the operating components. This allows recoil forces to drive straight to the rear. Instead of connecting or other mechanical parts driving the system, high pressure gas performs this function, reducing the weight of moving parts and the rifle as a whole. The straight line recoil design, where the recoil spring is located in the stock directly behind the action,

In 1955, Stoner completed initial design work on the revolutionary ArmaLite AR 10, a lightweight (7.25 lbs.) select fire infantry rifle in 7.62×51mm NATO caliber. Besides featuring the Stoner bolt and carrier piston system, the AR 10 stock was in line with the bore to reduce muzzle rise, especially during automatic fire. Because recoil does not significantly shift the point of aim, faster follow up shots are possible, and user fatigue is reduced. The AR 10 was submitted for rifle evaluation trials to the US Army's Aberdeen Proving Ground late in 1956. In comparison with competing rifle designs previously submitted for evaluation, the AR 10 was smaller, easier to fire in automatic, and much lighter. However, it arrived very late in the testing cycle, and the army rejected the AR 10 in favor of the more conventional T44, which became the M14. The AR 10's design was later licensed to the Dutch firm of Artillerie Inrichtingen, which produced the AR 10 until 1960 for sale to various military forces. At the request of the U. S. military, Stoner's chief assistant, Robert Fremont along with Jim Sullivan designed the Armalite AR 15 from the basic AR 10 model, scaling it down to fire the small caliber .223 Remington cartridge. The AR 15 was later adopted by United States military forces as the M16 rifle. After ArmaLite sold the rights to the AR 15 to the Colt Firearms Company, Stoner turned his attention to the AR 16 design. This was another advanced 7.62 mm rifle but used a more conventional piston and a number of stamped parts to reduce cost. This weapon saw only prototype development but adaptation to .223 resulted in the somewhat successful and often imitated Armalite AR 18. Stoner then worked with TRW by designing the TRW 6425 25 mm Bushmaster auto cannon, which was later manufactured by Oerlikon Bührle as the Oerlikon KBA 25mm. He co founded ARES Incorporated of Port Clinton, Ohio, in 1972, but left the company in 1989, after designing the Ares Light Machine Gun, sometimes known as the Stoner 86. It was an evolved version of the Stoner 63. At Ares, he also designed the Future Assault Rifle Concept (FARC).

Калашниковпен кездесу

1990 жылдың 16 мамырында Стонер мен АК-47 және оның түпнұсқаларын ойлап тапқан Михаил Калашников алғаш рет кездесті. Олар келесі бірнеше күнді әңгімелесіп, оқиғалармен бөлісіп, сауда жасап, кешкі асқа шығып, Вашингтон қаласын аралады. Олар Смитсонов институтына, NRA Ұлттық қару-жарақ мұражайына және Star Tannery қару клубына қарасты аңшылық үйге барып, оқ атып жаттықты. Сонымен қатар, Вирджиния штатының Квантико қаласындағы Теңіз жаяу әскерлерінің базасына сапар шегіп, жаңа қару-жарақтардың сынақтан өтуін көрді. Осы қысқа сапарда екі адам, бір-бірінің еңбектерін жақсы біліп, ортақ тіл табысып, достасты, "өз ойларын жеткізу үшін аудармашының қажеті болмады".

Өлім

Евгений Стонер 1997 жылғы 24 сәуірде 74 жасында қатерлі ісік ауруынан қайтыс болды және кейін Вирджиния штатының Квантико қаласындағы Квантико ұлттық зиратына жерленді. Ол 1965 жылы үйленген әйелі Барбара Хитт Стонерді, сондай-ақ 1962 жылы ажырасқан бірінші әйелі Жан Стонер Маониді, Калифорния штатының Ньюпорт-Бич қаласынан, оның бірінші некесінен туған төрт баласын, жеті немересі мен төрт шөбересін артында қалдырды. Оның әйелі Барбара Хитт Стонер 2022 жылғы 17 ақпанда Мичиган штатының Плимут қаласындағы үйінде қайтыс болды және күйеуінің қасына жерленді.