Кіріспе

"At sixes and sevens" – ағылшын тіліндегі мақал, шатасу немесе қаостік жағдайды сипаттау үшін қолданылады.

Шығуы және ерте тарихы

Бұл сөздің нақты шығу тегі белгісіз, бірақ ең мүмкін болжам бойынша, оның бастауы – «қатер» деп аталатын қазіргі кездегі «крапс» ойынынан гөрі күрделірек құмар ойыны. Уильям Шекспир «Ричард II» пьесасында (шамамен 1595 жыл) осыған ұқсас тіркес қолданады: «Бірақ уақыт рұхсат етпейді: бәрі тең емес, және барлық нәрсе алты мен жетіде қалады». Куиньон «алты мен жетіде» деген сөз тіркесінің қалай пайда болғаны және оның нағыз мағынасы туралы жалған, бірақ «көпке тараған» әңгімеге тоқталады. Кейде бұл тіркес Лондон қаласының екі сауда гильдиясы – Мерчант Тейлорлар компаниясы мен Скиннерлер компаниясы арасындағы даудан туындаған дейді. Екеуі де басымдық реті бойынша алтыншы орынға таласқан. 1484 жылы Лондонның Лорд-мэрі сэр Роберт Биллсден компаниялардың жыл сайын алтыншы және жетінші орындарды алмастыруына шешім қабылдады. Алайда, Куиньонның сөзіне сүйенсек, бұл әңгіме «дәлелдің күшімен» жоққа шығарылады, себебі бұл тіркес қолданыста болған және сауда гильдиясы арасындағы дау шешілгенге дейін бір ғасыр бұрын Чосердің шығармаларында кездескен.

Кейінгі пайдалану

1877 жылы маусымда өткен қоғамдық пікірталаста бұрынғы секулярист, коммунист, спиритуалист, кейін дінге қайта оралған, доктор Джордж Секстон (1825-1898) Англиядағы секуляризмнің қазіргі жағдайын сипаттау үшін секулярист Г. В. Футпен пікірсайыста мына сөз тіркесін қолданды: “Мен сізге жетекші адамдардың жазбаларынан үзінділер арқылы олардың ешбір мәселеде келіспейтінін көрсете аламын; олардың барлығы бір-бірімен дүйім жұмыла шатасып, бағдарсыз (күлкі) ”. Бұл фраза Гилберт пен Салливанның комедиялық операсы «H. M. S. Pinafore» (1878) шығармасында қолданылады, онда кеме командирі капитан Коркоран өмірінде не істеу керектігін білмей, екінші актінің басында: “Сұлу ай, саған ән шырқаймын, аспанның жарқын билеушісі, неге бәрі алтыда немесе жетіде?” – деп шақырады. 1919 жылы жарық көрген «Тарихтың жоспары» атты еңбегінің кіріспесінде Уэллс былай деп жазды: «Халықтар лигасы жобаларына қызығушылық танытқандардың барлығы өз араларында шатасып, келіспеушілікке ұшырады, себебі олардың адамзаттың не болғаны, қалай болғаны және болашақта қандай болатыны туралы түсініктері өте шалаң, әртүрлі және ретсіз еді». 1926 жылы Дороти Л. Сайерс жазған «Күдіктің бұлттары» кітабының үшінші тарауында қызметші Эллен былай дейді: «Қалай болғанда да, бір-екі күн бойы бәрі дүйім жұмыла шатасып, бағдарсыз болды, содан кейін оның әйелдігі бөлмесіне жабылып, мені киім шкафына кіргізбеді». Бұл фраза Торнтон Уайлдердің 1942 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Біздің тісіміздің терісі» пьесасының Сабинаның алғашқы монологында кездеседі: «Бүкіл әлем дүйім жұмыла шатасып, бағдарсыз, және үйдің неге біздің үстімізге құлап кетпегені – мен үшін ғажайып».

Қазіргі заманғы қолданысы

Джон Фаулздың "Жамшы" (1963) кітабында Клегг: «Ол мені сол кешке қатты алаңдатты» дейді. Бұл тіркес бірнеше әндерде кездеседі, соның ішінде "Evita" мюзиклынан "Don't Cry for Me Argentina", 1977 жылғы "New York, New York" фильмінен "Happy Endings", Tears for Fears тобынан "Raoul and the Kings of Spain" және Stereo MCs тобынан "Playing With Fire". Strange Music тобының жетекшісі Tech N9ne-нің он бірінші студиялық альбомы "All 6's and 7's" деп аталды. "Sixes and Sevens" әнін Роберт Плант бірге жазып, орындады. Бұл тіркес "Rolling Stones" тобының "Tumbling Dice" ("алты, жеті және тоғыз") әнінде де қолданылады. 1978 жылғы "The Wiz" фильмінде Мисс Одан Доротиге күміс туфлилерді сыйға бергенде, Доротидің шығып кеткен әлемге түсінбеуіне байланысты: «О, жарылқама, сенің басың дұрыс емес» дейді. Ричард Раундтридің ойнаған "Шафт" фильмінде соқыр газет сатушы: «Ескі әдеттегі жағдай» деп жауап береді. Бұл тіркес 1993 жылғы "The Remains of the Day" фильмінде де кездеседі. 2002 жылғы "Goldmember" фильмінде Майк Майерстің Остин Пауэрс кейіпкері әкесіне, сол кезде «британдық ағылшынша» сөйлеп тұрғанда: «О, ол басы дұрыс емес еді ғой?» дейді. "The Sopranos" сериалының бірінші маусымның үшінші эпизодында Кармела қайырымдылық шарасын жоспарлау туралы алаңдауының өзін «басы дұрыс емес» жағдайына жеткізгенін айтады. HBO "Six Feet Under" сериалының бесінші маусымның екінші эпизодында Джордж әйеліне қатысты көзқарасын сипаттау үшін осы тіркес қолданылады. Оскарға ұсынылған "Mank" фильмінде Марион Дэвис өзінің психикалық жағдайын сипаттау үшін осы тіркес қолданады.