Кіріспе
Пеццоттаит – Халықаралық минералогиялық қауымдастығы 2003 жылдың қыркүйегінде алғаш рет мойындаған минерал түрі. Пеццоттаит – цезий, бериллий, литий және алюминий силикаты, цезийдің берил аналогы, химиялық формуласы Cs(Be₂Li)Al₂Si₆O₁₈. Италиялық геолог және минералог Федерико Пеццоттаның құрметіне аталған пеццоттаит бастапқыда қызыл берил немесе берилдің жаңа түрі ("цезий берилі") деп есептелген; алайда, нағыз берилден өзгеше, пеццоттаит литий қамтиды және гексагондық емес, тригональды кристалдық жүйеде кристалданады.
Pezzottaite, marketed under the name raspberyl or raspberry beryl, is a mineral species first recognized by the International Mineralogical Association in September 2003. Pezzottaite is a caesium analogue of beryl, a silicate of caesium, beryllium, lithium and aluminium, with the chemical formula Cs(Be2Li)Al2Si6O18. Named after Italian geologist and mineralogist Federico Pezzotta, pezzottaite was first thought to be either red beryl or a new variety of beryl ("caesium beryl"); unlike actual beryl, however, pezzottaite contains lithium and crystallizes in the trigonal crystal system rather than the hexagonal system.
Сыртқы келбеті
Түстерге малина қызылынан қызыл-қоңырға дейін, сондай-ақ қызғылт түстер кіреді. Мадагаскардың оңтүстігіндегі Фианаранцоа провинциясының граниттік пегматит далаларындағы миаролиттік қуыстардан табылған пеццотаит кристалдары кішкентай болды – ең кең бөлігінде шамамен, жайпақ немесе шар тәрізді пішіндес, және олардың саны аз, көбінесе өсу түтікшелерімен және сұйық қауырсындарымен тығыз араласқан. Шикі материалдың шамамен 10 пайызы жылтыратылғанда шаттой эффектін көрсетеді. Көптеген кесілген пеццотаит тастардың салмағы бір караттан (200 мг) кем, және сирек екі караттан (400 мг) аспайды.
Физикалық және оптикалық қасиеттері
Қаттылығын қоспағанда (Моос шкаласы бойынша 8), пеццоттаиттың физикалық және оптикалық қасиеттері – яғни, меншікті салмағы 3,10 (орташа), сындыру көрсеткіші 1,601–1,620, екі сыну 0,008–0,011 (бір остық теріс) – типтік берилге қарағанда жоғары. Пеццоттаит конхоидты немесе бейбірден сынып, ақ түсті сызық қалдырады. Берил сияқты, оның базалық жарылуы нашар немесе орташа. Плеохроизм орташа, қызғылт-сары немесе күлгін-қызғылттан қызғылт-күлгінге дейін өзгереді. Қолмен ұсталатын (тікелей көру) спектроскоп арқылы қарағанда, пеццоттаиттың сіңіру спектрі 485–500 нм толқын ұзындығындағы жолақты көрсетеді, ал кейбір үлгілерде 465 және 477 нм толқын ұзындығындағы қосымша әлсіз сызықтар және 550–580 нм толқын ұзындығындағы әлсіз жолақ байқалады.
Депозиттер
Бұл минерал Мадагаскардың оңтүстігіндегі Фианаранцоа провинциясының гранитті пегматит далаларынан табылды. Мадагаскардың көптеген (немесе барлық) кен орындары қазірде таусылған. Пезоттаит кем дегенде бір басқа жерде, Ауғанстанда да кездеседі: бұл материал бастапқыда цезийге бай морганит (көк қызыл берил) деп саналған. Морганит және қызыл берил сияқты, пезоттаиттың түсі үш валентті марганецке байланысты сәулеленуден туындаған түс орталықтарымен байланысты деп есептеледі. Пезоттаитты екі сағат бойы 450 °C-қа дейін қыздырғанда түсін жоғалтады, бірақ гамма сәулелендіру арқылы түсі қайта қалпына келтірілуі мүмкін.