Кіріспе

Неміс зоологы Оскар Генрот (1 наурыз 1871 – 31 мамыр 1945) – жануарлар мінез-құлқына салыстырмалы морфология әдістерін алғаш рет қолданған неміс биологы және этилогияның негізін қалаушылардың бірі. Ол сол кездегі көптеген ғалымдардан шалқап, Берлин аквариумында жұмыс істеді, онда балықтар, жорғалаушылар және құстарға, әсіресе су құстарында күтім жасады.

Өмірбаян

Генрот Майнц-Кастель қаласында дүниеге келген. Ол медицинаны оқып, 1895 жылы бітірді, бірақ кейін Берлинде зоологияны оқыды, сонымен бірге Зоологиялық бақта және Табиғи тарих мұражайында жұмыс істеді. 1900-1901 жылдары ол Бисмарк архипелагына экспедицияға қатысты, Оңтүстік теңіздердегі экспедиция жетекшісі Бруно Менкеге зоолог ретінде қызмет етті. Менке жергілікті халықпен болған қақтығыста қаза тапты, ал Генрот өзі найза шарлап құтылды. 1904 жылы Генрот Берлин зоологиялық бағында ассистент болды. 1898 жылдан 1913 жылға дейін ғылыми көмекші болып жұмыс істеген кезінде ол үйректер мен қаздардың мінез-құлқын зерттей бастады. 1911 жылы ол Берлин аквариумының директоры болды және осы лауазымда 30 жылдан астам қызмет етті. Ол Магдалена Вибеге (1883–1932) үйленді, ол да жануарларға қызығушылық танытып, шебер таксидермист және құс шаруашылығы маманы болды. Оның қайтысынан кейін 1933 жылы Генрот Катарина Бергерге (Хайнрот) үйленді, ол герпетолог және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Берлин зообағына жетекшілік етті. Генрот 1945 жылдың 31 мамырында Берлинде кеңестік тергеу кезінде қайтыс болды. Генрот көбінесе өзіндік білім алған және ешқандай академиялық мекемеге қатыспаған, бірақ оның екінші әйелі Катарина 1925 жылы Отто Кёлердің (1889–1974) жетекшілігімен докторлық диссертациясын қорғады. Олар бірлесіп жануарлардың мінез-құлқы саласында көптеген маңызды еңбектер жариялады.

Зоологияға қосқан үлесі

Генрот анатидтердің (үйректер мен қаздардың) мінез-құлқын жан-жақты зерттеді және олардың көптеген инстинктивті мінез-құлқы мен морфологиялық ерекшеліктері өмірлік тарихтарымен байланысты деген батыл гипотезалар жасады. Мысалы, ол үйректердің көзге түсетін қанаттарының өрнегі ұшу кезінде үйірді бағыттауға қызмет етуі мүмкін деп болжады. Сондай-ақ, ол жыныстық диморфизмге ие үйректерде үлкен ұрықтары бар көп әйелді еркектердің болатынын анықтады. Генрот үйректердің және будандардың мінез-құлқын байқап, олардың мінез-құлқының белгілері таксономиялық байланыстарды анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін екенін көрсетті. Генрот тауықтардың ұзын құйрықты және қысқа мойынды құстардан қорқуын байқады, бұл хищниктердің ерекше белгілері екенін ұсынды. Бұл реакцияның инстинктивті екендігі туралы идеяны Конрад Лоренц және Нико Тинберген тереңірек зерттеді. Ол сонымен қатар 19 ғасырда Дуглас Спэлдинг сипаттаған, бірақ сол кезде дамытылмаған импринтинг құбылысын қайта ашты. Оның нәтижелерін оның шәкірті Конрад Лоренц танымал етті. Генрот "этология" терминін, қазіргі түсінікте, 1910 жылғы "Биологияға үлесі, атап айтқанда, анатидтердің этологиясы және психологиясы" еңбегінде енгізді. Лоренц Генротты зоологияның бір саласы ретінде қаралатын жануарлар мінез-құлқын зерттеудің нағыз негізін қалаушы деп есептеді. Лоренц сондай-ақ Генроттың құстардың инстинкттерін түсіну үшін маңызды әдіс жасағанын айтты.

Танымал мәдениетте

Генрот Малькольм Прайс жазған "The Case of the 'Hail Mary' Celeste" кітабында, әсіресе оның импринтинг жөніндегі еңбектеріне сілтеме жасалады. Кітапта сондай-ақ, құрастырылған "Хайнрот сыйлығы" туралы да қысқаша мәлімет берілген.