Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық физик (1939–2023)
American physicist (1939–2023)
Джеймс Беркет Хартл (17 тамыз 1939 – 17 мамыр 2023) – американдық теориялық физик. Ол 1966 жылы Калифорния университетінің Санта-Барбара қаласындағы факультетіне қосылды және Санта-Фе институтының сыртқы оқытушысы болды. Хартл жалпы салыстырмалылық теориясы, астрофизика және кванттық механиканы түсіндіру саласындағы еңбектерімен белгілі.
James Burkett Hartle (August 17, 1939 – May 17, 2023) was an American theoretical physicist. He joined the faculty of the University of California, Santa Barbara in 1966, and was a member of the external faculty of the Santa Fe Institute. Hartle is known for his work in general relativity, astrophysics, and interpretation of quantum mechanics.
Ерте өмір
Хартл 1939 жылғы 17 тамызда Балтимор қаласында Анна Элизабет Буркетт пен Чарльз Джеймс Хартл отбасында дүниеге келген. Принстонға түскен кезде инженерлік мамандыққа бағытталған, бірақ Джон Уилердің ықпалымен физикаға ауысты. Хартл 1960 жылы Принстон университетінде А.Б. дәрежесін, ал 1964 жылы Мюррей Гелл-Манн басшылығымен бөлшектер физикасы бойынша Ph.D. дәрежесін аяқтады. Кип Торнмен бірге Хартл жалпы салыстырмалылық теориясынан қара тесіктер мен басқа да салыстырмалы денелердің қозғалыс және прецессия заңдарын шығарды, сондай-ақ олардың көп полюсті моменттерінің жақын орналасқан денелердің кеңістік-уақыт қисықтығына тигізетін әсерін анықтады. Олар Хартл-Торн метрикасын да жазды, бұл баяу және тұрақты айналатын, стационарлық және осьтік симметриялы дененің сыртқы жағын сипаттайтын жуық шешім. 1983 жылы Чикаго университетінің Энрико Ферми институтында жұмыс істеген кезде Стивен Хокингпен бірлесіп, Ғаламның Хартл-Хокинг толқындық функциясын жасады. Бұл Уилер-де-Витт теңдеуіне нақты шешім, ол Үлкен жарылыс космологиясының бастапқы шарттарын түсіндіруге арналған. Хартлдің жалпы салыстырмалылық туралы оқулығы – «Гравитация: Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясына кіріспе» 2003 жылы жарық көрді. Хартл Кавли теориялық физика институтының негізін қалаушылардың бірі және 1995 жылдан 1997 жылға дейін оның директоры қызметін атқарды. 2016 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Ол сондай-ақ Америка физика қоғамының мүшесі, Гуггенхайм стипендиясының иегері, Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды және 2009 жылы APS Эйнштейн сыйлығын алды.
Hartle was born on August 17, 1939, in Baltimore to Anna Elizabeth Burkett and Charles James Hartle. He began as an engineering major upon entering Princeton, but switched to physics due to the influence of John Wheeler. Hartle completed his AB at Princeton University in 1960 and his Ph. D. in particle physics under Murray Gell Mann in 1964. With Kip Thorne, Hartle derived from general relativity the laws of motion and precession of black holes and other relativistic bodies, including the influence of the coupling of their multipole moments to the spacetime curvature of nearby objects, as well as writing down the Hartle–Thorne metric, an approximate solution which describes the exterior of a slowly and rigidly rotating, stationary and axially symmetric body. Working at the Enrico Fermi Institute at the University of Chicago in 1983, he developed the Hartle–Hawking wavefunction of the Universe in collaboration with Stephen Hawking. This specific solution to the Wheeler–deWitt equation is meant to explain the initial conditions of the Big Bang cosmology. Hartle's textbook on general relativity, Gravity: An Introduction to Einstein's General Relativity, was published in 2003. Hartle was a founder of the Kavli Institute for Theoretical Physics and served as its director from 1995 to 1997. He was elected to the American Philosophical Society in 2016. He also was an American Physical Society Fellow, and a Guggenheim Fellow, was elected to the National Academy of Sciences, and received the 2009 APS Einstein Prize.
Жеке өмір
Хартл 1984 жылы Джон Уилердің қызы Мэри Джо Уилерге үйленді.
Hartle married Mary Jo Wheeler in 1984, the niece of John Wheeler.