Кіріспе

Жеміс-жидек пен өсімдік түрлері

Arctostaphylos uva ursi – Arctostaphylos туысына жататын, солтүстік жарты шардың субарктикалық аймақтарында кең таралған өсімдік түрі. Кинникинник (уннами тілінен аударғанда "түтін қоспасы") – Канада мен АҚШ-та қолданылатын атау. Өсімдік 5 см-ге дейін өседі, жапырақтары жыл бойы жасыл болады. Гүлдері ақтан қызғылт түске дейін, ал жемісі – қызыл жидек. Бұл bearberry деп аталатын бірнеше туысқан түрлердің бірі. Оның түрлік эпитеті uva ursi латын тілінде "айың жүзімі" дегенді білдіреді (), ал туыс эпитеті Arctostaphylos (грек тілінде "айың жүзімдері") мағынасына ұқсас.

Сипаттама

Arctostaphylos uva ursi – биіктігіне дейін өсетін, жерге жабылатын, ағаш тәрізді шағын бұта. Табиғи өсімдіктер тығыз болуы мүмкін, олардың биіктігі көбінесе аспайды. Бір тамырдан пайда болатын ұзын, иілгіш, жатқан сабақтардан тік өсетін бұтақшалар шығады. Сабақтардың жатқан бөлімдері қабаттасып, ара-арасында кішкентай тамырлар жібереді. Жұқа, барқыт тәрізді бұтақтар бастапқыда ақ немесе ашық жасыл түсті болады, бірте-бірте тегістеліп, қызыл-қоңыр түске енеді. Олардың ұштары дөңгелектелген, тамырға қарай тартылып, бұралған жапырақ сабағымен тік ұсталады және сабақта кезектесіп орналасқан.

Кіші түрлер

14 түршесі қабылданған, алайда 2024 жылғы деректер бойынша, Plants of the World Online және World Flora Online сияқты маңызды дереккөздер оларды синонимдер деп санайды.

Этимология

Arctostaphylos uva ursi тұқымдасының атауы грек сөздері arctos (аю) және staphyle (жүзім шоғыры) шығады, бұл жемістерінің жүзім тәрізді шоғырлар құрайтынына сілтеме жасайды. Халық арасындағы атауы, кинникинник, алгонкин тілінен келген және "тәмбақ қоспасы" деген мағынаны білдіреді. Аюлар және басқа да жануарлар осы жидектерді жейді.

Қорғау

Өсімдік АҚШ-тың орталық-батыс штаттарының бірнешесінде сирек кездеседі немесе құрып кетуге жақын. Алдын ала зерттеулер көрсеткендей, арбутинді көп мөлшерде қабылдағанда денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін. Uva ursi бауыр немесе бүйрек аурулары бар адамдарда, сондай-ақ жүкті және бала емізетін әйелдерде жағымсыз салдар тудыруы мүмкін.

Қолданылуы

Медвежьи жемісі мен жапырақтарын Қара аяқты тайпасының мүшелері тамақ ретінде пайдаланады. Шикі жеуге жарамды болғанымен, жемістердің дәмі ащы келеді, бірақ олардан желе жасауға болады. Жас жапырақтарынан шай дайындауға болады. 2017 жылға дейін, жыныс жолдарымен берілетін ауруларды емдеу үшін клиникалық зерттеулерде мұндай емдеудің тиімділігі мен қауіпсіздігін растайтын жоғары сапалы деректер болған жоқ. Бұл өсімдік жиынтығы "kinnikinnick" (алгонкин тілінде "түтін қоспасы") деп аталады, әсіресе Батыс тайпалары арасында қолданылады, көбінесе басқа шөптермен және кейде темекімен бірге қолданылады.