Кіріспе

Румынияның 44-ші премьер-министрі

Константин Сэнетеску (14 қаңтар 1885 – 8 қараша 1947) – румын генерал және мемлекет қайраткері, 1944 жылғы 23 тамыздағы төңкерістен кейін Румынияның 44-ші премьер-министрі қызметін атқарған. Осы төңкерістен кейін Румыния Орталық державалар одағынан шығып, Одақтастарға қосылды.

Ерте өмір және әскери мансап

Сантеску 1885 жылдың 14 қаңтарында Крайова қаласында дүниеге келген. Ол болашақ генерал, жаяу әскер лейтенанты Георге Сэнетескудің (1858–1942) ұлы болды. Ол Яссыдағы солдат ұлдары мектебін бітірді (1905), содан кейін Бухаресттегі жаяу әскер және ат әскері мектебінде оқыды (1 қыркүйек 1905 – 1 шілде 1907). Әскери мектепте ол болашақ генералдар Георге Михай және Николае Мачичипен бірге білім алды, бітіргеннен кейін екінші лейтенант шеніне ие болды (1 шілде 1907) және 5-ші Росиори полкіне тағайындалды. 1933 жылдың 1 қазанында кавалерия бас инспекциясының штаб бастығы болып тағайындалды. Бір жылдан кейін ол Бас штабқа қайта оралды, ал 1935 жылдың 15 маусымында 3-ші атқыштар бригадасының командирі болды. 1935 жылдың 16 қазанында бригадир генерал шеніне көтерілді. 1939 жылдың 27 ақпанында, 1 ақпанда генерал Ионескуді генерал Ценескумен алмастырғаннан кейін, Сэнетеску 3-ші кавалерия дивизиясының басқаруына өтті және 25 қазанда генерал-майор шеніне көтерілді. Содан кейін ол 8-ші армия корпусының командирі, кавалерия корпусының командирі, Легионерлер көтерілісі кезінде астананың әскери басқаруының командирі және 4-ші армия корпусының командирі (1941–1943) лауазымдарын атқарды. 8-ші армия корпусының командирі ретінде генерал Сэнетеску 1940 жылы еврейлерге қарсы Дорохойдан бастау алған қырғынды тоқтатты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылы 22 маусымда Румыния Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда Сәнэтеску 4-ші армия корпусының қолбасшысы болды. Ол екі жыл бойы Шығыс майданындағы шайқастарға қатысып, Одесса және Сталинград шайқастарында көзге түсті. 1941 жылы 7 қарашада ол Одесса шайқасында армия корпусының әскерлерін шебер басқарғаны үшін «Әскери Еңбек лентасымен» Ұлы офицер дәрежесіндегі қылыштармен Румыния Жұлдызы орденімен марапатталды. Ол барлық күшімен әрекет етіп, Оңтүстік Тăтарка аймағындағы жаудың қарсылығын толық жеңіп, Одессаға енді. 1942 жылы 24 қаңтарда армия корпусының генералы дәрежесіне көтерілді. Сәнэтеску үкіметіне елдегі неміс контингенттерінің шабуылын тойтарып, төңкерісті бекіту маңызды міндет жүктелді. 24 және 31 тамыз аралығындағы шайқастарда Румынияның көп бөлігі азат етілді, бірақ КСРО елді де-факто басып алды. Сәнэтескудің үкімет басшысы болып тағайындалуы 1944 жылдың 1 қыркүйегінде ғана жарияланған патша жарлығымен ресми тіркелді. Сәнэтеску үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымымен Мәскеуде тыныс шарттарын келісу және оған қол қою үшін князь Барбу А. Штирбей, генерал Думитру Дăмăчеану, Лукрециу Пăтрашкану және Гитă Поптан тұратын делегацияны жіберді. Ресейліктер делегацияны өз әскерлері Румыния аумағын толық басып алғанға дейін қабылдамады. Келісімге 12 қыркүйекте қол қойылды. 15 қыркүйекте Сәнэтеску үкіметінің мүшелері мен тыныс шарттарына қол қоюға қатысқандар арасында жұмыс кездесуі өтті, онда Иулиу Маниу Румынияның келіссөзшілерінің «еркін тыныс шарттары емес, нағыз капитуляцияны білдіретін тармақтарды қабылдауы керек» екенін атап өтті. Сондай-ақ, 1944 жылдың 12 қыркүйегінде Сәнэтескудің ықпалымен өлім жазасына кесілген Антон Буга босатылды. 1944 жылдың 4 қарашасында генерал Сәнэтеску басқаратын Екінші Сәнэтеску кабинеті құрылды. Кабинетке КСРО қолдауымен екі стратегиялық министрлік – Ішкі істер министрлігі мен Соғыс министрлігін беруді талап еткен Румыния Коммунистік партиясының тудырған қиындықтары қарастырылды. Либералдық және шаруа партияларының басшыларының сенімін жоғалтқан Сәнэтеску, оны коммунистерге тым кешірімді деп есептегендіктен, 1944 жылдың 2 желтоқсанында отставкаға кетті. 1944 жылдың 6 желтоқсанында Сәнэтеску генерал дәрежесіне көтерілді. Одан кейін ол Румыния Бас штабының бастығы (1944 жылдың 11 желтоқсаны – 1945 жылдың 20 маусымы) болып қызмет етті, Румыния армиясының ұрыс жоспарларын жасады және Германияның толық жеңілісіне дейін әскери операцияларды басқарды.