Кіріспе
Румын генералы Петре Думитреску (18 ақпан 1882 – 15 қаңтар 1950) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Румынияның үшінші армиясына Шығыс майданында Қызыл Армияға қарсы наурыз жорығын басқарған румын генералы.
Petre Dumitrescu (; 18 February 1882 – 15 January 1950) was a Romanian general during World War II who led the Romanian Third Army on its campaign against the Red Army in the Eastern Front.
Ерте өмір және әскери мансап
Думитреску Добридор қаласында, Доль округінде дүниеге келген. Ол 1901 жылы артиллерия және инженерлер офицерлер мектебінде әскери оқуын бастады, 1903 жылы екінші лейтенант шенімен бітірді. 1906 жылы лейтенант, ал бес жылдан кейін капитан болды. Сол жылы Бухаресттегі әскери академияға қабылданды және 1913 жылы бітірді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Думитреску майор болды. Соғыстан кейін ол әскери иерархияда көтеріліп, 1920 жылы подполковник, 1930 жылы бригадир генерал, 1937 жылы генерал-майор болды. 1937 жылдан Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Думитреску Париж және Брюссель қалаларында әскери атташе қызметін атқарды. Осы қызметтен Румынияға оралғаннан кейін, оған Бірінші армияның басшылығы тапсырылды.
Алғашқы табыстар
1941 жылдың 25 наурызында Думитреску Үшінші армияның қолбасшысы болып тағайындалды және соғыс аяқталғанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. 1941 жылдың 5 шілдесінде ол Солтүстік Буковинадағы совет әскерлеріне шабуыл жасап, 1940 жылдың 28 маусымынан бері совет әскерлері басып алған аумақты қайтарып алып, Чернауци (Черновиц) қаласын жаулап алды. Одан кейін ол Прут өзенін кесіп өтіп, Солтүстік Бессарабияны қайтарып алды. Неміс 11-ші армиясы Думитрескудің Днестр өзеніне қарай жылжуы кезінде оның оң жағын қорғады. Осы кезде оның армиясы мен неміс 11-ші армиясы орын алмасты, ал итальяндықтар Днестрден Оңтүстік Буг өзеніне қарай жылжуды жалғастырды, ал Думитреску қайтарылған румын аймағында қалды. Сол жылдың қыркүйек айында Думитреску 11-ші армияның артында Днестрден шығысқа қарай өтуге жасалған совет әрекетін тойтарды. Адольф Гитлер Иоан Антонескуді соғысты Румынияның 1940 жылғы шекарасынан тыс жалғастыруға көндіргеннен кейін, Думитреску Үшінші армияны Қырымға бастап, Азов теңізі шайқасына қатысты. 10 қазанға дейін Үшінші армия Румыниядан 1700 километрдей жол жүріп, төрт ірі шайқас пен 42 ұсақ қақтығысқа қатысты. Осы уақытқа дейін Думитрескудің Үшінші армиясы 20 000-нан астам адамды өлтіріп, 40 000-нан астам адамды жаралады, сондай-ақ 15 565 әскери тұтқын, 149 танк, 128 артиллериялық құрал және 700-ден астам пулеметті жаулап алды, ал өзі 10 541 адам шығынға ұшырады (2 555 қаза тапты, 6 201 жараланды және 1 785 жоғалып кетті). Осы науқандағы еңбегі үшін Думитреску Темір крестің рыцарьдық орденімен марапатталды, бұл орденді Ион Антонескудан кейін алған екінші румын болды. Кейін оған «Емен жапырақтары» да берілді. Қазан айында ол 3-дәрежелі Батыл Михаил орденімен марапатталды. 1942 жылдың 18 шілдесінде генерал атағын алып, Антонескудің бірінші орынбасары болды. Қызметке көтерілгеннен кейін көп ұзамай Думитреску Азов теңізі мен Қара теңіз арасындағы Тамань түбегіне қарай жылжыды, бұл Еуропадағы және Совет Одағының ішіндегі одақтас күштер арасында маңызды байланыс құрды.
Қайту
Сталинградтағы неміс әскерлеріне шұғыл көмек қажет болды, ал неміс жоғарғы басшылығы көптеген әскерлерін қоршаудағы қалаға жөнелтті, бұл үшінші армияның енді үлкен майданды қорғауға азырақ күші бар екенін білдірді. Бұл жағдай жоғарғы басшылықтың КСРО-ның оңтүстік-батысындағы барлық румын күштерін үшінші армия құрамына қосу туралы шешімімен белгілі бір дәрежеде жақсартылды. Алайда, жоғарғы басшылық Думитрескудің оңтүстік-батыста кеңес әскерлерінің жиналуы туралы есептерін, сондай-ақ Клецкаядағы кеңес плацдармына шабуыл жасау туралы қайта-қайта айтқан ұсыныстарын елемеді. 1942 жылдың қараша айында Қызыл Армия оңтүстік-батыста күшті шабуыл жасап, румындық шепті бұзып, Думитрескуді шегінуге мәжбүр етті. Үшінші армия қысқа мерзімге Чир өзені маңында бекінді, бірақ кеңес әскерлері оларды кері тартты. 1942 жылдың желтоқсан айында батысқа қарай стратегиялық шегіну туралы шешім қабылданды. 1944 жылдың 26 наурызынан 24 тамызына дейін ол Максимилиан де Ангелис, кейін Максимилиан Фретер Пико басқаратын неміс 6-шы армиясы мен өзінің румын 3-ші армиясынан құралған «Думитреску армиясы» тобына қолбасшылық етті. Екінші Яссы-Кишинев операциясынан кейін Думитрескудің жоспары Бухарестке жету және жолда Қызыл Армиямен кездеспеу болды. Бірақ Қызыл Армия әскерлері Думитрескуге шабуыл жасады. Үшінші армияның қалдықтары Бухарестке жеткенде, кеңес әскерлері 130 000-нан астам румын сарбазын тұтқынға алды. Алайда, Румынияның қалған бөлігі сияқты, Думитреску да нацистік Германияға қарсы шығып, 6000-нан астам неміс әскери тұтқынын ұстады. 1944 жылдың қыркүйек айының басында ол зейнетке шықты, Қызыл Армия Венгрия Корольдігі мен нацистік Германияға шабуыл жасағанда.
Соғыстан кейін
1946 жылы Думитреску үй қамауына алынып, жаңа коммунистік үкімет тарапынан соғыс қылмыстары бойынша сотқа тартылды, бірақ дәлел жетіспеуіне байланысты ақталды. 1950 жылы Бухаресттегі үйінде табиғи себептерден қайтыс болды.