Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресейге жіберілген құнды заттардың жинағы – Румын қазынасы (Tezaurul României) – Румыния үкіметінің Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сақтау үшін Царлық Ресейге жіберген құнды заттар мен алтын қорының (~120 тонна) жиынтығы. Бұл, Румынияның маңызды бөлігін басып алған және бүкіл ұлттық аумақты басып алу қаупі төндірген Орталық державалардың әскерлерінен қорғану мақсатымен жасалған. 1918 жылдың басында Румын армиясы Ресей империясының құрамындағы Бессарабияға кіргеннен кейін, Ресейді басқара алған жаңа Кеңес үкіметі дипломатиялық қатынастарды тоқтатты және Румын қазынасын тартып алды. Бүгінгі күнге дейін қазынаның тек бір бөлігі ғана қайтарылды, ал алтын қоры қайтарылмады. Айта кетейік, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Румыния Ұлттық банкінің құнды заттары Румыниядан тысқары шығарылмады, Горж округіндегі Тисмана маңындағы үңгірде жасырылды және содан кейін соғыстан кейін қауіпсіз түрде табылды.

Бірінші тасымалдау

1916 жылдың 12-14 желтоқсанында Яссы теміржол вокзалында 17 вагондарға барлығы 1738 қорап жүктелді, олардың ішінде әртүрлі нысандар мен монеталар түрінде (көбінесе неміс маркасы және австриялық кроналары) сақталған алтын болды, оның жалпы құны 314,580,456.84 лей алтынға тең болды. Бұған қоса, 7,000,000 лей алтынға бағаланған Мария патшайымының әшекейлері салынған екі қорап та қосылды. Жүк тиеу операциялары аяқталғаннан кейін, үш данада хаттамаға қол қойылды: Ресей тарапына, Румынияның Қаржы министрлігіне және Ұлттық банкке. Көлік бірден Мәскеуге аттанды және 1916 жылдың 21 желтоқсанында жетті. Ұлттық банк тарапынан тасымалдауға директор Теодор Капитановичи (оған Мәскеуде қалу және құндылықтар сақталатын бөлімшенің екі кілтін сақтау міндеті де жүктелді), цензор А. Салигный және бас кассир М. З. Думитреску жіберілді. Румыния және Ресей делегаттары 1917 жылдың 9 қаңтарында қораптардың ішіндегілерді тізімдеуді бастады, бұл операция 4 ақпанға дейін жалғасты. 16 ақпанда Ресей Қаржы министрлігінің өкілдері, румыниялық делегаттар және Румынияның Мәскеудегі консулы П. Герин қол қойған осы мәселе бойынша соңғы хаттама жасалды. Қазына салынған қораптар мөрленді, ал Ұлттық банк өкілдері оларды сақтаған бөлімшені кез келген уақытта тексеруге құқылы болды, ал құндылықтарды қайтару Ұлттық банктың осы мақсатқа арнайы тағайындалған өкілдері арқылы жүзеге асырылатын болды.

Екінші тасымалдау

1917 жылдың басында Петроградта Ресей революциясы басталды, бұл сол жылы Ресейдегі ірі әлеуметтік қозғалыстардың бастауы болды, нәтижесінде Қазан революциясы жеңіске жетіп, большевиктер билікті басып алды. Молдова майданы тұрақталғанмен, румыниялық саяси билік неміс әскерлерінің майданды бұзып, елдің толық жеңіліске ұшырауы мүмкін деген алаңдаушылықты тастамады. Үкіметті Ресейге, Полтаваға немесе Қырымдағы Херсонға көшіру қарастырылып жатты, онда ханшайым отбасы мен министрлерді орналастыруға дайындық жүргізіліп жатқан еді. 1917 жылдың 18 шілдесінде Министрлер Кеңесі, сол кездегі Қаржы министрі Николае Титулескутің ұсынысы бойынша, Ұлттық банктің бас кеңсесі мен активтерін Ресейге көшіру туралы шешім қабылдады. Ұлттық банктің активтерін, сондай-ақ CEC банкінің және басқа да мемлекеттік және жеке мекемелердің активтерін Ресейге тасымалдауға дайындық жүргізілді. Жаңа жүкті құрайтын пойызды тиеу жұмысы 1917 жылдың 23-27 шілдесі аралығында жүзеге асырылды, ал пойыз сол күні кешке Ресейге аттанды. Пойзда 24 вагон болды, оның үшеуі Ұлттық банктің активтерін білдірді, олардың жалпы құны 1,594,836,721.09 лейді құрады, оның ішінде нақты алтын 574,523.57 лей, мұрағаттар 500,000 лей, ал қалғаны бағалы қағаздар, облигациялар, депозиттер және басқа да активтерден тұрды. CEC банкінің активтері 21 вагонда орналасты, олардың ішінде 1661 жәшік болды, олардың құны шамамен 7,5 миллиард лейді құрады деп есептелді. Румыния мемлекетінің ең құнды заттары, соның ішінде Румыния академиясының мұрағаттары, көптеген ежелгі құндылықтар, мысалы, Румынияда табылған 3500 жылдық алтын әшекейлер, ежелгі дак әшекейлері, Валахия мен Молдавия воеводаларының әшекейлері, сондай-ақ румын патшалығының әшекейлері, мыңдаған картиналар, румын монастырьларына тиесілі құнды діни заттар, мысалы, 14 ғасырға жататын иконалар мен ескі румын қолжазбалары жіберілді. Пойыз 1917 жылдың 3 тамызында Мәскеуге жетті, жүкті ресейлік тарап күзетіп отырды. Румыния тарапынан мынадай мекемелердің өкілдері тасымалдауды қадағалады: Ұлттық банк, CEC банк, Кредит банк, Марморош Бланк банк, Коммерциялық банк және Дисконт банк. Ұлттық банктің екінші тасымалынан әкелінген активтер Кремльге орналастырылды, онда бірінші тасымалмен әкелінген металл қоры мен Мария патшайымының әшекейлері де сақталған еді, ал CEC банкінің қазынасы Ресей несие және депозиттер үйінің ғимаратында сақталды.

Қазынаны тәркілеу

Ресей революционерлары бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресейді қамқан экономикалық дағдарыс пен неміс агенттерінің қоқан-лоққыларынан кейін астананы тез арада бақылауға алды. 1917 жылдың 15 наурызында патша Николай II тақтан бас тартып, ағасы Михаилға билікті тапсырды, бірақ Михаил билікті қабылдаудан бас тартты. Одан кейін уақытша үкімет билікті қолға алды, оны 20 шілдеге дейін князь Львов, ал одан кейін Керенский басқарды. 17 сәуірде Владимир Ильич Ленин Швейцариядан пломбаланған вагонмен оралды. Нәтижесінде, 7 қарашада Ленин билікті күшпен басып алып, уақытша үкіметті құлатты. Қауірсіздік Мәскеуге де тарады; Румыния қазынасын күзетуге жіберілген казак гвардиясы революцияны қолдады. Кремльде сақталған румындық құндылықтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін 1917 жылдың 15 қарашасында Яссыдан азаматтық киім киген 20 ауылдық жандарм жіберілді. Бірақ большевиктердің рұқсаты болмағандықтан, олар өз міндеттерін орындай алмады. Сол кезде қазынаны АҚШ-қа ауыстыруға тырысты. Алайда, одақтастар тасымалдаудың қауіпсіздігіне кепілдік бере алмады, бұл таңқаларлық емес, өйткені қазына үлкен әлеуметтік дүрбелең кезеңінде Сібірдің барлық аймағынан өтуі керек еді. Осы уақытта жағдай Молдовада да қиын болды, онда үкімет жасырынуға мәжбүр болды. Румыния аумағындағы орыс армиясы большевиктенуге ұшырады, ал оның командирі генерал Щербачев енді оны бақылай алмады. Яссы маңындағы Соколада король Фердинанд I-ді құлату, Румынияда кеңес үкіметін орнату және Щербачевты өлтіру мақсатымен нағыз большевик штабы құрылды. 21 желтоқсанда оған қарсы қастандық жасауға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталғаннан кейін орыс командирі румын армиясынан Соколадағы большевик орталығын жоюға көмек сұрады. Ұзақ ойланудан кейін Министрлер Кеңесі сұранысты мақұлдады, орыс сарбаздарын қарусыздандырып, Прут өзенінен шығарып жіберді. Бірақ бұл әрекет Румынияны Петроградта құрылған большевик билігімен ашық қақтығысқа түсірді, ол дипломатиялық ережелерді бұза отырып, Румынияның Петроградтағы министрі Константин Диамандиді тұтқындап, үш күнге қамауда ұстады. Дегенмен, армияның большевиктенуінен туындаған мәселе шешілген жоқ. 1917 жылдың 15 наурызында Бессарабияда Молдова Демократиялық Республикасы жарияланды, бірақ ыдырап бара жатқан орыс әскерлері тәртіп орнатуға мүмкіндік бермеді. Осы жағдайда, Sfatul Țării (Ұлттық Кеңес) румын армиясының араласуын сұрады, ол 1918 жылдың 20 қаңтарында Прут өзенінен өтті. 26 қаңтарда Ресей, сыртқы істер жөніндегі комиссар Троцкий арқылы Румыниямен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп тастағанын жариялады, ал генерал Щербачев заңнан тыс және халық жауы деп жарияланды. Сонымен қатар, Троцкий "Румынияның Мәскеуде сақталған қаражаты румын олигархиясы үшін қол жетімсіз" екенін мәлімдеді. Кеңес үкіметі осы қаражатты сақтап, румын халқына беруге жауапкершілік алады. Дипломатиялық қарым-қатынас үзілгеннен кейін Румынияның Ресейдегі мүдделерін уақытша Петроградтағы Франция елшісі Нуленс және Мәскеудегі Франция консулы Эрик Лабонн қорғады. Соңғысы 1918 жылдың 2 ақпанында Румыния консулынан Мәскеудегі Румыния консулдығының архивін алды. Осы орайда Лабоннеге Румыния Ұлттық Банкінің қазынасын және CEC Банкінің құндылықтарын Кремльде сақтауға арналған хаттамалар, сондай-ақ Ұлттық Банктің құндылықтары сақталатын бөлмелердің кілттері берілді. Кілттер 1918 жылдың тамызына дейін француз консулының қолында болды, ол тұтқындалып, елден қуылды. Содан кейін кілттер Дания консулына, содан кейін Норвегия консулына берілді. 1918 жылдың қыркүйегінде Румынияның соңғы өкілдері Мәскеуден кетіп қалды, сол кезден бастап қазынаның тағдыры туралы ештеңе белгілі болмады.

Қазынадан алынған активтердің ішінара қайтарылуы

Қазан төңкерісінен кейін Қазына туралы өте аз мәлімет белгілі, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес мемлекетінің (және болжам бойынша, Румыния мемлекетінің) барлық бағалы заттары Мәскеуден шығарылып, "қауіпсіз" деп саналған өңірлерге жіберілген. Дегенмен, 1935 жылы қайтарылған мұрағаттардың сандықтары ашылып қарастырылғаны және көптеген заттар мен құжаттар жоғалып кеткеніне қарағанда, олар Румыния үкіметімен жасалған келісімде көрсетілгендей, жабық күйде сақталмаған.

1935 жылы алғашқы ішінара оралу

1935 жылғы 16 маусым күні кешке Бухаресттегі Обор теміржол станциясына Мәскеуден 17 жүк вагоны келді, олар 1443 жәшікке толы болды. Бұл жүк Кремльде сақталған тауарлардың көп бөлігін Румынияға қайтару туралы шешім қабылдаған КСРО үкіметінің бұйрығымен жіберілген. Консулдар Николау мен Попович әрбір вагонның ашылуын қадағалады. Тауарлар салынған жәшіктер тауарларды түсіруге қатысқан мекемелердің өкілдеріне тапсырылды. Әрбір түсіру және жеткізу операциясы бойынша тапсыру-қабылдау хаттамасы жасалды. Құжаттарда жәшіктердің саны, олардың мазмұны, салмағы және 1916 жылдың желтоқсанында және/немесе 1917 жылдың шілде-тамыз айларында Мәскеуге тиелген кездегі тізімдегі реттік нөмірі көрсетілді. Банктік активтер (мүліктік құқықтар, бағалы қағаздар, акциялар, облигациялар, несие құжаттары, банктік кепілдіктер, кепілдіктер, ипотекалар және т.б.) Румыния үкіметтік бақылау комиссиясының төрағасы, инспектор И. Чиолакқа тапсырылды, олардың Бухаресттегі Қаржы министрлігіне жіберілетіні айтылды. Ресей және Румыния тараптары бірлесіп жүргізген барлық тізімдер, қазынашылықтан осы активтерді алған румындық мекемелердің уәкілетті өкілдерінің қолдарымен куәландырылған, Бухаресттегі Сыртқы істер министрлігінің өкілдеріне тапсырылды. Ресей тарапының өтініші бойынша, тауарлардың Ресейге жеткізілуі кезінде жасалған тізімдермен және 1935 жылғы маусымдағы румындық тарап алған тауарларды қамтитын ағымдағы тізімдермен салыстыру тексерулері жүргізілді. Көптеген жәшіктерде (1436) тауарлардың Мәскеуге жіберілген кездегі тізімде көрсетілгендей екені расталды. Бірақ 7 жәшікте 1916 жылғы бастапқы тізімде көрсетілмеген басқа тауарлар табылды. Олар сол инвентаризация тәртібімен және тапсыру-қабылдау хаттамасын жасау арқылы Румынияның Ішкі істер министрлігіне тапсырылды. 1443 жәшіктің анықталуы, сұрыпталуы және жеткізілуі операциясы 1935 жылғы 19-27 маусым аралығында сағат 8:00-ден 17:30-ға дейін жүргізілді. Құжаттарда ешбір жәшіктің бастапқы мөрі сақталмағаны анық көрінді, демек жәшіктер ашылған және көптегендері нашарлаған. Румыния Ұлттық Банкіне қайтарылған банкноттардың барлығы румындықтар болды, олардың жалпы сомасы 198 000 лейді құрады. Румындық банкноттардың арасында бірнеше шетелдік банкноттар да табылды, олар Қаржы министрлігіне тапсырылды. Бұл жүк Румыния қазынасының Мәскеудегі тарихындағы алғашқы қайтарылуы болды, ол ескі құжаттар, сирек кітаптар, жоспарлар, карталар, мұрағаттар, келісімдер, қолжазбалар, шіркеу заттары, кілемдер, төсеніштер, салымдар, картиналар, суреттер, эскиздер, өнер коллекциялары және жеке тұлғаларға немесе мемлекеттік мекемелерге тиесілі тауарлардан тұрды. 1935 жылғы 28 маусымда румындық делегат Г. Парашивеску осы тауарларды қабылдағаны туралы есепке қол қойды, онда алтын, әшекейлер немесе басқа да құнды заттар тапсырылмағаны көрсетілді.

1956 жылы екінші рет жартылай оралғанда

1945 жылы коммунистік күштер билікті басып алғаннан кейін және Румынияда Қызыл Армияның орналасқаннан кейін, қазына мәселесі румын билігі тарапынан қайта көтерілмеді және дерлік ұмытылды. Күтпеген жерден, 1956 жылдың 12 маусымында газеттер Румыния қазынасының Мәскеуден қайтарылатыны туралы хабарлады. Ресми мәлімдемеде былай делінген: «Совет халқы осы өнер туындыларының барлығын, олар зор тарихи және көркемдік құндылыққа ие, мұқият сақтап келді. КСРО үкіметі мен совет халқы әрқашан осы қазыналарды румын халқының ажырамас мүлігі деп қарастырған». Қайтарылған заттардың тізіміне Пьетроазеле қазынасы, Николае Григорескудің қолымен салынған 120 картина (барлығы 1350 картина, гравюра және суреттің ішінде), алтын мен күмістен жасалған діни ыдыстар, ескі кітаптар мен миниатюралар, әшекей бұйымдар, 156 икона, 418 гобелен, 495 діни заттар және т.б. кірді. Барлығы 1956 жылдың тамызында Бухарестте ашылған көрмеде КСРО-дан алынған заттардың ішінде 39 320-дан астам зат болды, оның ішінде 33 068 алтын монета, 2465 медаль, 1350 картина мен сурет, ал қалған шамамен 2500 зат орта ғасырлық зергерлік бұйымдар, діни кестелер, иконалар және ежелгі маталардан тұрды. Сол кездегі коммунистік әдебиет қазынаның қайтарылуын КСРО-ның «ынтымақты және достық» қадамы деп бағалады және қазынаның толығымен қайтарылғаны туралы идеяны таратып, бұл туралы толық мәліметтер тек 1989 жылғы желтоқсандағы Румыния революциясынан кейін ғана белгілі болды. Дегенмен, Румыния қанағаттанбады, себебі қазынаның 93,4 тонна алтыннан тұратын «негізгі бөлігі» қайтарылмады.

2008 жылғы үшінші жартылай қайтару

Румыния мен Ресейде коммунизм құлағаннан кейін Румыния президенті Ион Илиеску 1994 жылдың жазында Мәскеуге елші Траян Чебелуді жіберіп, Кремльден "Румынияның қазынасы мәселесіне шешім табуды" сұрады. Кремльдегі жаңа басшылық Бухаресттегі Президент Әкімшілігінен ресми хат алды және "Ресей үшін Мәскеуде сақталған Румыния қазынасының мәселесі енді жоқ" деп жауап берді. Жағдайдан шығу жолы болмаған сияқты, әсіресе 1994 жылдың күзінде Мәскеу Бухарестке делегация жіберді, ол президент Ион Илиескуге "Екі ел арасындағы қазына мәселесі ресми, дипломатиялық және саяси деңгейде 1956 жылдың 6 қыркүйегінде Мәскеуде қол қойылған хаттамамен, оның барлық қосымшаларымен түпкілікті шешілді. Бұл хаттаманы Румынияның қазынасы мәселесі бойынша Румыния Халық Республикасы Үкіметінің ресми өкілі, академик Михаил Ралеа қол қойды" деп хабарлады. Алайда, бұл хаттамаға тек академик Михаил Ралеа ғана қол қойды, ал Румыния делегациясының қалған мүшелері – Румынияның Мәскеудегі елшісі Михаил Далеа, Мәдениет министрінің орынбасары Константин Приснеа, Румыния Халық Республикасы Академиясының Өнер институтының директоры академик Георге Опреску, академик және ақын Тюдор Аргези, академик Андрей Оцета, Ұлттық өнер галереяларының директоры Марин Бунеску – қол қоймады. Румын делегаттарының бәрі осы хаттамаға қол қоюға келіспеді, олар тек академик Михаил Ралеаға ресми хаттама мен оның қосымшаларына қол қоюға рұқсат берді, ал Румыния делегациясының қалған мүшелері тек хаттама мен оның қосымшаларына ресми түрде қол қойылған кезде қатысты. Мәскеу делегациясы президент Ион Илиескуге екі ел арасындағы экономикалық және сауда алмасуды экспоненциалды түрде арттыру арқылы мәселені шешудің жолын ұсынды, жеке компаниялар арқылы жүзеге асырылатын 32 экономикалық және саудалық жобадан тұратын пакет ұсынды, ал 32-жоба "Румыния Ұлттық банкіне бағалы металдарды қайтару" деп аталады. Илиеску ресейліктердің ұсынысына қуанды және мәселені шешуді арнайы кеңесшісі Иоан Талпеске тапсырды. Алайда Талпеш Мәскеудің ұсынысына күмәнданып, жақсы ниеттілік белгісі ретінде Ресей тарапынан Румынияға қазынаның Мәскеуге алғашқы партиясынан алынған 12 алтын монетаны тапсыруды сұрады, бұл монеталар бірінші пойыздың және бірінші жәшіктің тізімінде көрсетілген. Ресей тарапы келісіп, 1994 жылдың желтоқсанында Иоан Талпеш сұраған 12 алтын монетамен Бухарестке делегат жіберді, бірақ ешбір румын органы оларды қабылдағысы келмеді. Тек 2008 жылдың 6 наурызында Мәдениет министрлігі берген №1272 донорлық актісі, 06.03.2008 күні №867 ретінде тіркелген, осы 12 тарихи алтын монеталар, 1854-1909 жылдар аралығында Франция мен Бельгияда шығарылған, жалпы салмағы 77,09 грамм болатын монеталар ақыры тапсырылды. Румыния Ұлттық тарих мұражайының нумизматика және тарихи қазыналар бөлімінің басшысы Эрнест Оберландер Тарновеану қабылдау құжатына қол қойып, "барлық ұсынылған монеталар түпнұсқа екенін" растады.

Соғыс аралығы

Румыния қазынасының мәселесі алғаш рет халықаралық деңгейде Румыния тарапынан 1919 жылғы 8 сәуірде өткен Париж бейбітшілік конференциясында, Репарациялар комиссиясының отырысында көтерілді. Румыния Германия мен басқа жеңілген елдердің 322,154,980 алтын лей сомасын, яғни Ресейде сақталған металл (алтын) қорының құнын, сондай-ақ Королева Марияның зергерлік бұйымдарының 7,000,000 лейлік құнын, және Румынияның Мәскеудегі барлық депозитінің құнын, атап айтқанда 7.5 миллиард лейді қайтаруға міндетті деп талап етті. Бұл талапқа екі себеп келтірілді: біріншіден, қазынаны Ресейге аудару туралы шешім Германияның әскери қысымының нәтижесінде қабылданды және Ресейдегі ағылқы жағдай да Германияға байланысты деп айтылды. 1919 жылғы маусымда жасалған Версаль келісімінде бұл мәселе қамтылмады, бірақ Германия мен оның одақтастары одақтас үкіметтерге келтірілген барлық залап үшін жауапты деп белгіленді. Өтемақының сомасын Репарациялар комиссиясы анықтауы тиіс болды, ол Румынияның талаптарын қарастырса да, өтемақы төлеу туралы шешім қабылдамады. Алайда, Ресейдің қазынаны қайтару міндеті 1922 жылғы Генуя экономикалық және қаржылық конференциясының қаулысымен расталды. Кейін қазына мәселесін шешуге әрекеттер жасалды, бірақ олар сәтті болмады. 1936 жылы Румыния мен КСРО арасындағы қарым-қатынастардың жақсаруына байланысты, Мәскеуде сақталған тауарлардың жалпы жиынтығына қарағанда маңыздылығы аз румындық архивтердің бір бөлігі қайтарылды. Сол күні Дмитрий Кантемирдің денесі де елге қайтарылды.

Коммунистік кезең

Румыния мен Кеңес Одағының коммунистік үкіметтері арасындағы бауырлас қарым-қатынастарды ескере отырып, екі ел арасындағы дау-дамайға әкелетін мәселелерді румын тарапы мұқият болдырмады. Солардың бірі – қазынаны толық қайтару мәселесі болды, коммунистік кезеңде осы проблеманы кеңес тарапымен талқылауға салыстырмалы түрде аз нақты күш-жігер жұмсалды. Ең маңызды әрекет, мүмкін ең ірісі – 1965 жылы Николае Чаушеску Румыния Коммунистік партиясының Бас хатшысы ретінде КСРО-ға алғашқы сапарын жасағанда болды. Алайда, кеңес тарапының реакциясы қатыгез болды; сол кездегі Кеңес Одағы Коммунистік партиясының басшысы Леонид Брежневтің мәлімдемесіне сәйкес, мәселе "50 жыл бұрынғы", "царлық Ресей мен патшалық Румыния арасындағы қарым-қатынастарға қатысты" еді және алтын 1918 жылы Пермь, Омск, Саратов және Қазан қалаларына сақтауға жеткізілген, содан кейінгі ақпарат жоқ. Бұдан әрі Брежнев патшалық Румынияның Ресейге 300 миллион долларға тең қарызы бар екенін, бұл 274 тонна алтынға баламалы екенін, ал Румынияның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін төлеуге міндетті болған 300 миллион долларлық өтемақы КСРО-ның шеккен зияннан кем екенін айтты. Нәтижесінде, бұл мәселе қаржылық емес, саяси мәселе екені анықталды, сондықтан оны жабық деп есептеу керек болды. Осы оқиғадан кейін бұл мәселе кеңес үкіметімен талқыланбады.

Ағымдағы кезең

2003 жылдың 4 шілдесінде Румыния мен Ресей Федерациясы арасындағы достық қарым-қатынастар және ынтымақтастық туралы шарт жасалды. Ресей тарапы қазына мәселесін шарт арқылы шешуден бас тартты; оның орнына президенттер Ион Илиеску мен Владимир Путин осы мәселені зерттеу үшін румын және ресейлік тарихшылардан тұратын комиссия құруға шешім қабылдады. Комиссия алғаш рет 2004 жылдың 19-21 қазанында Бухарест қаласында өтті, оны профессор Иоан Скурту мен академик Александр Оганович Цюбарян басқарды. Дегенмен, комиссияның жұмысы әлі күнге дейін көп ілгерілемеді. Комиссия 2019 жылға дейін бес рет жиналды; шағын мұрағат материалдары мен маловаты активтерді қайтаруда белгілі бір нәтижелерге қол жеткізілді, бірақ көркем туындылар, алтын және басқа да құнды заттар әлі де Ресейде сақталып тұр. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Румыния қазынасының шамамен құны (оның тарихи маңызы ескерілмегенде) 15 миллиард еуроға жуық.