Кіріспе

Телесилла (грекше: Τελέσιλλα) – б.з.б. V ғасырында өмір сүрген, Аргос қаласының ежелгі грек лирикалық ақыны. Ол б.з.б. 494 жылы Аргостың қорғанысындағы рөлімен белгілі, бірақ қазіргі ғалымдар бұл оқиғаға күмәнмен қарайды. Оның поэзиясынан тек бірнеше үзінділер сақталған, олардың кейбіреуі Аполлон және Артемида құдайларына сілтеме жасайды. Ең ұзын сақталған үзіндісі, бар болғаны екі жол, грамматик Гефестион өз еңбегінде келтірген, ол оның атымен аталған Телесилла метрін мысалға келтіру үшін пайдаланған. Ол ежелгі заманда кеңінен танымал болған, Салоникалық Антипатр оны әйел ақындардың тізіміне енгізген; ал ХХ ғасырда ол бейнелі ақын Г. Д.-ге шабыттандырған.

Өмір

Телесилланың өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол Пелопоннес қаласы Аргостан шыққан. Плутарх пен Паузания екеуі де баяндаған деректер оны б.з.б. 494 жылы Сепея шайқасынан кейін қаланың қорғанысына қатыстырады; Евсевийдің сөзіне қарағанда, оның шығармашылық шағы б.з.б. 450 жылдары болған. Егер осы екі дата да дұрыс болса, ол өте ұзақ өмір сүрген болар еді. Мария Елизавета Колонна б.з.б. 490 жылдары туған деп болжайды. Плутарх Телесилланың аристократтық отбасынан екенін айтады; Мартин Личфилд Вест оның мұрагерлік дін қызметкері болғанын ұсынады, себебі "Телеси" деп басталатын есімдер кейде осындай отбасылармен байланысты болған. Плутарх Телесилланың денсаулығының нашар болғанын, оракулдың нұсқауымен ақын болып, емделгенін хабарлайды. Плутарх пен Паузанияның айтуынша, Спартаның Клеомен I б.з.б. 494 жылы Аргосқа шабуыл жасап, Сепея шайқасында аргивтік әскерді жеңген кезде, Телесилла қаланың қарттарын, құлдарын және әйелдерін спарталықтар шегінгенге дейін қаланы қорғау үшін ұйымдастырды. Плутарх Телесилланың жеңісі Гибристика фестивалімен тойланды деседі. Бұл шайқасты Геродот сипаттаған, бірақ ол Телесилланың қаланы қорғағаны туралы ештеңе айтпаған, ал қазіргі ғалымдар көбінесе оқиғаның тарихилығына күмән келтіреді. Бұл, әдетте, әйелдің еркекті қууы туралы Дельфи оракулын түсіндіру үшін ойлап табылған деп есептеледі; Телесилланың аңызға енуі, мүмкін, оның поэзиясының бір бөлігінен шабыттанған. Дегенмен, Р. А. Томлинсон және Дженнифер Мартинес Моралес сияқты кейбір ғалымдар қаланы қорғаған әйелдер туралы әңгіменің ықтимал екенін айтады, бірақ Томлинсон Телесилланың рөлі асыра көрсетілген деп санайды.

Поэзия

Телесилланың поэзиясының тоғыз фрагменті цитата немесе парафраз түрінде сақталған, олардың тек біреуі бір сөзден ұзын. Сақталған аз ғана мәліметтер оның Коринна сияқты жергілікті аңыздарға ден қойғанын көрсетеді. Паузания мен Плутарх оның әсіресе әйелдер арасында жоғары бағаланғанын айтады, ал сақталған фрагменттері оның әйелдер өміріне қызығушылық танытқанын көрсетеді. Оның поэзиясының бес фрагменті Артемида және Аполлон құдайларына қатысты, ал біреуі Зевс пен Гераның үйлену тойы туралы поэмадан алынған. Тирлық Максимустың сөзіне қарағанда, Телесилланың поэзиясы аргивтерге күш берген. Умбертина Лизи бұл соғыс поэзиясына сілтеме екенін болжады, бірақ Телесилланың сақталған фрагменттері діни, әскери емес. Оның атымен гликондық өлең үлгісі – Телесиллан аталған. Телесилланың ең ұзын сақталған фрагменті – грамматик Гефестион Альфей мифін мысал келтіру үшін цитаталаған екі жол. Ол «қызметкерлерге» (κοραι) арналған, және бұл жергілікті фестивальдарда орындалған хор поэмасы болуы мүмкін, ол ақсүйек отбасыларының қыздарына білім беруде қолданылған. Телесилланың поэзиясы ежелгі заманда да құрметпен қараған. Евсевийдің айтуынша, ол Бакхилидтей танымал болған, ал Салоникалық Антипатр оны тоғыз әйел ақынының тізіміне енгізген. Паузанияның мәліметінше, Аргостағы Афродита храмының алдында Телесилланың стеласы болған, онда ол қару ұстап тұрған және оның өлеңдері айналасына жазылған бейнеленген, ал Татиан Никерат оның мүсінін жасағанын хабарлайды. Көшпенді әлемде Телесилла Х.Д.-нің «Телесила» поэмасына шабыттандырды, және ол Джуди Чикагоның «Мұра» еденіне енгізілген, Аспасияның кешкі ас орнына қосымша.