Кіріспе

Трансднестр рублі (балама ретінде рубль немесе рубль; rublă transnistreană; приднестровский рубль; придністровський рубль) – халықаралық жағынан мойындалмаған Трансднестр мемлекетінің валютасы. Ол 100 тиынға бөлінеді. Трансднестрдің халықаралық жағынан мойындалмауы және оның аумағы Молдованың ресми бөлігі болып табылуына байланысты, оның валютасының ISO 4217 коды жоқ, демек Трансднестр ешқандай жаһандық карта төлемдерін өңдеу желісіне қатыса алмайды. Карталар қабылданады, бірақ тек ресейлік MIR желісінде ғана. Дегенмен, кейбір трансднестрлік ұйымдар, мысалы, Агропромбанк және Газпромбанк, Пуэрто-Рико үшін резервтелген PRB кодын (ISO 3166 1 ел коды "PR") ресми емес түрде қолданды. Трансднестр Республикалық Банкі кейде Ресейге арналған RUP кодын (ISO 3166 1 ел коды "RU") пайдаланады.

Бірінші рубль (1994)

1990 жылы құрылған Приднестровье Молдова Республикасында кеңес банкноттары қолданылды. Бұрынғы Кеңес республикалары өз валюталарын шығара бастағанда, Приднестровье кеңес рубльдерімен толып кетті. Қаржы жүйесін қорғау мақсатында 1993 жылдың шілдесінде Трансднестровье үкіметі 1961–1992 жылдардағы қолданылған «Goznak» баспасынан шыққан совет және орыс банкноттарын сатып алып, Тираспол қаласын негіздеуші генерал Александр Васильевич Суворовтың суреті және банкнота номиналы бар желімделген мөрлермен оларды өзгертті. Бұл мөрленген банкноттар мөрсіз совет және орыс банкноттарымен тең құнмен алмастырылды. Осы мөрлермен жаңа басылған көптеген банкноттар 1994 жылдан кейін коллекционерлер үшін жасалған деп саналады.

Екінші рубль (1994-2000)

Алғашқы уақытша шығарылымдар 1994 жылдың тамызында 1000 ескі рубльге тең жаңа рубльмен алмастырылды. Бұл валюта тек қана банкноттардан тұрды және жоғары инфляцияға ұшырады, сол себепті үстіне жоғары номиналдық белгілер басылған банкноттар шығару қажет болды. 1994 жылы шығарылса да, кейбір банкноттар (50-ден 5000 рубльге дейін) 1993 жылғы күнімен шығарылды.

Үшінші рубль (2000 - қазіргі)

2000 жылы 1 жаңа рубль = 1 000 000 ескі рубль шамасында жаңа рубль айналымға енгізілді. Бұл жаңа валюта монеталар мен қағаз ақшадан құралған.

Монеталар

Монеталар 1-ден 50 копейкаға дейін, алюминий немесе мыс-мырыштан жасалған және советтік кезеңнің монеталарына ұқсас. 1 копейка монетасы 2009 жылдың қаңтар айында айналыстан алынып тасталды. 2014 жылдың 22 тамызында Трансднестровск Республикалық Банкі композиттік материалдардан жасалған 1, 3, 5 және 10 рубль номиналындағы монеталарды шығарды.

Сурет Номиналы Техникалық параметрлер Сипаттамасы Бірінші соғылған күні Ескермелер Диаметрі Жұқалығы Салмағы Құрамы Шеті Алдыңғы жағы Артқы жағы 1 копейка 15.9 мм 1.5 мм 0.62 грамм Алюминий Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "1" саны, екі бидай тілігінің арасында "КОПЕЙКА" деген жазу 2000 Польша Монет Доры (Mennica Polska) тарапынан соғылған; 2009 жылдың қаңтар айында айналыстан алынып тасталды 5 копейка 17.9 мм 1.4 мм 0.7 грамм Алюминий Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "5" саны, екі бидай тілігінің арасында "КОПЕЕК" деген жазу 2000 Польша Монет Доры (Mennica Polska) тарапынан соғылған 5 копейка 18 мм 1.43 мм 0.79 грамм Алюминий Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "5" саны, екі бидай тілігінің арасында "КОПЕЕК" деген жазу 2005 Өзгертілген герб; Тирасполь Монет Доры (Тираспольский монетный двор) тарапынан соғылған 5 копейка Никельмен қапталған болат Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "5" саны, екі бидай тілігінің арасында "КОПЕЕК" деген жазу 2019 Металл құрамының өзгеруі; Тирасполь Монет Доры (Тираспольский монетный двор) тарапынан соғылған 10 копейка 20 мм 1.5 мм 1 грамм Алюминий Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "10" саны, екі бидай тілігінің арасында "КОПЕЕК" деген жазу 2000 Польша Монет Доры (Mennica Polska) тарапынан соғылған 10 копейка 20 мм 1.5 мм 1 грамм Алюминий Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "10" саны, екі бидай тілігінің арасында "КОПЕЕК" деген жазу 2005 Өзгертілген герб; Тирасполь Монет Доры (Тираспольский монетный двор) тарапынан соғылған 10 копейка Никельмен қапталған болат Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "10" саны, екі бидай тілігінің арасында "КОПЕЕК" деген жазу 2019 Металл құрамының өзгеруі; Тирасполь Монет Доры (Тираспольский монетный двор) тарапынан соғылған 25 копейка 17 мм 2.15 грамм Алюминий қорыты Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "25" саны, стильделген лавр гүлдерінің ішінде "КОПЕЕК" деген жазу 2002 Польша Монет Доры (Mennica Polska) тарапынан соғылған 25 копейка 17 мм 1.36 мм 2.2 грамм Алюминий қорыты Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "25" саны, стильделген лавр гүлдерінің ішінде "КОПЕЕК" деген жазу 2005 Өзгертілген герб; магниттік емес 25 копейка 17 мм 1.46 мм 2.1 грамм Болатқа қапталған қола Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "25" саны, стильделген лавр гүлдерінің ішінде "КОПЕЕК" деген жазу 2005 Өзгертілген герб; магниттік; Тирасполь Монет Доры (Тираспольский монетный двор) тарапынан соғылған 25 копейка Болатқа қапталған латунь Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "25" саны, стильделген лавр гүлдерінің ішінде "КОПЕЕК" деген жазу 2019 Металл құрамының өзгеруі; Тирасполь Монет Доры (Тираспольский монетный двор) тарапынан соғылған 50 копейка 19 мм 1.45 мм 2.75 грамм Алюминий қорыты Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "50" саны, стильделген лавр гүлдерінің ішінде "КОПЕЕК" деген жазу 2000 Польша Монет Доры (Mennica Polska) тарапынан соғылған 50 копейка 18.9 мм 2.70 грамм Алюминий қорыты Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "50" саны, стильделген лавр гүлдерінің ішінде "КОПЕЕК" деген жазу 2005 Өзгертілген герб; магниттік емес 50 копейка 19 мм 1.45 мм 2.80 грамм Болатқа қапталған қола Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "50" саны, стильделген лавр гүлдерінің ішінде "КОПЕЕК" деген жазу 2005 Өзгертілген герб; магниттік; Тирасполь Монет Доры (Тираспольский монетный двор) тарапынан соғылған 50 копейка 19 мм 1.45 мм 2.80 грамм Болатқа қапталған қола Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "50" саны, стильделген лавр гүлдерінің ішінде "КОПЕЕК" деген жазу 2005 Өзгертілген герб; магниттік; Тирасполь Монет Доры (Тираспольский монетный двор) тарапынан соғылған 50 копейка Болатқа қапталған латунь Жазық/Тейіс Приднестровск Молдован Республикасының (Трансднистр) мемлекеттік гербі, шығарылған жылы "50" саны, стильделген лавр гүлдерінің ішінде "КОПЕЕК" деген жазу 2019 Металл құрамының өзгеруі; Тирасполь Монет Доры (Тираспольский монетный двор) тарапынан соғылған 1 рубль 26 мм 1.2 мм 0.85 грамм Пластик Композиттік материал Жазық/Тейіс "1" саны, "РУБЛЬ, ПРИДНЕСТРОВСКИЙ РЕСПУБЛИКАНСКИЙ БАНК" деген жазу, Александр Суворовтың суреті Трансднестровск Республикалық Банкінің логотипі, шығарылған жылы және номиналы қайталама үлгіде 2014 Дөңгелек; Ресейдің Goznak өндірісінде жасалған 3 рубль 31 мм 1.2 мм 1 грамм Пластик Композиттік материал Жазық/Тейіс "3" саны, "РУБЛЯ, ПРИДНЕСТРОВСКИЙ РЕСПУБЛИКАНСКИЙ БАНК" деген жазу, Франсуа Сен-де-Волланның суреті Трансднестровск Республикалық Банкінің логотипі, шығарылған жылы және номиналы қайталама үлгіде 2014 Төртбұрышты (дөңгелектелген бұрыштармен); Ресейдің Goznak өндірісінде жасалған 5 рубль 28.6 мм 1.20 мм 1 грамм Пластик Композиттік материал Жазық/Тейіс "5" саны, "РУБЛЕЙ, ПРИДНЕСТРОВСКИЙ РЕСПУБЛИКАНСКИЙ БАНК" деген жазу, Петр Александрович Румянцев-Задунайскийдің суреті Трансднестровск Республикалық Банкінің логотипі, шығарылған жылы және номиналы қайталама үлгіде 2014 Бесбұрышты (дөңгелектелген бұрыштармен); Ресейдің Goznak өндірісінде жасалған 10 рубль 28 мм 1.2 мм 0.9 грамм Пластик Композиттік материал Жазық/Тейіс "10" саны, "РУБЛЕЙ, ПРИДНЕСТРОВСКИЙ РЕСПУБЛИКАНСКИЙ БАНК" деген жазу, Екатерина II-нің суреті Трансднестровск Республикалық Банкінің логотипі, шығарылған жылы және номиналы қайталама үлгіде 2014 Алтыбұрышты (дөңгелектелген бұрыштармен); Ресейдің Goznak өндірісінде жасалған

Еске алу монеталары

2000 жылдан бері Трансднестр республикалық банкі күміс пен алтыннан жасалған көптеген коммерциялық ескерткіш монеталар шығарды. Олардың тиражы өте төмен болды, 500-ден 5000-ға дейін ауытқып келді. Тақырыптарына мысалы, "Днестр өзеніндегі ежелгі бекіністер", "Трансднестрияның көрнекті тұлғалары" және "Трансднестрияның қызыл кітабы" кірді. Толық тізімді "Трансднестр республикалық банкінің" веб-сайтында табуға болады.

Меңті

Трансднестровье құрылған кезде өз монетаханасы болмағандықтан, Трансднестровье монеталарын соғу үшін шетелдік монетахана табу қажет болды. Варшавадағы Польша монетаханасы (Mennica Polska) таңдалды. 2000 жылғы монеталар Варшавада соғылып, Украина арқылы Трансднестровье Республикалық банкіне тиесілі жүк көліктерімен Трансднестровьеге жеткізілді. Молдова үкіметі бұл жағдайға наразы болды, себебі олар мұны Трансднестровьенің де-факто танылуы деп қарастырды. 2001 жылдың қазан айында Молдова президенті Владимир Воронин бұл мәселені Польша президентімен көтерді. Polska Mennica (Польша монетаханасы) сынға жауап ретінде, Трансднестровье рублі халықаралық валюта ретінде танылмағандықтан, олар монета емес, жетон шығарып отырғанын, бұл монетаханалар үшін қалыпты жағдай екенін мәлімдеді. 2004 жылдың желтоқсан айында Украина кедені Львов маңында 117 мың АҚШ долларына бағаланған Трансднестровье монеталары бар жүк көлігін тәркілегенде, жағдай шиеленістің шыңына жетті. Монеталар Молдова билігіне тапсырылды, олар Польша үкіметіне қарсылық білдірді. Польша Сыртқы істер министрлігі 2005 жылдың сәуірінде Polska Mennica (Польша монетаханасы) компаниясына тағы бір хат жолдады. Олар Трансднестровье монеталарын шығаруды жалғастыру Украина мен Молдовамен қарым-қатынастарға қауіп төндіретінін және Польшаның халықаралық беделін жоғалтатынын ескертті. Polska Mennica (Польша монетаханасы) қысымға көніп, сол айда Трансднестровьемен жасалған келісімшартын бұзды. Трансднестровье үшін болашақта монеталарды тек жергілікті жерде шығарудан басқа жол қалмады. Осылайша, 2005 жылдың 18 қарашасында президент Игорь Смирновтың қатысуымен Тирасполь монетаханасы (Тираспольский монетный двор) ашылды.

Банкноттар

2000 жылы валюта реформасының бөлігі ретінде Трансднестр Республикалық Банкі (Приднестровский Республиканский Банк) банкноттарды шығарды, онда 1 рубль 1 миллион (1,000,000) ескі рубльге тең болды. Банкноттар 1, 5, 10, 25, 50, 100, 200 және 500 рубль номиналында шығарылды.

Еске алу банкноттары

Жалпы айналымға банкноттар шығарумен қатар, Трансднестр Республикалық Банкі ел тарихына және тәуелсіз мемлекет ретінде дамуымен байланысты оқиғаларға арналған естелік банкноттарды да шығарады. Естелік банкноттар – бұл банкнотқа қосымша басылған бедерлі суреттерден тұрады және олар жалпы айналымға шығарылады, сонымен қатар нумизматикалық нарықта шектеулі санымен сатылады.

Транснистриядан тыс жерлерде қабылдау

Трансднестр рублі көбінесе Трансднестрден тыс жерлерде валюта ретінде қолданылмайды, алайда Тираспольмен байланысы бар кейбір автобус компаниялары Кишинев автовокзалында, сондай-ақ Варницадағы жергілікті дүкендерде Трансднестр рублін қабылдайды.