Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның валютасы
Currency of New Zealand
Жаңа Зеландия доллары (; белгісі: $; коды: NZD) – Жаңа Зеландияның, Кук аралдарының, Ниуэ, Росс тәуелділігі, Токелау және Ұлыбританияның Питкэрн аралдарының ресми валютасы және заңды төлем құралы болып табылады. Жаңа Зеландияда ол көбінесе доллар белгісімен ($) қысқартылады. Бір долларлық монетада ұшпайтын киви құсы бейнеленгендіктен, "$NZ" деген аббревиатура да қолданылады. 2019 жылы әлемдік валюта нарығының күндізгі айналымының 2,1% құрап, бұл әлемдегі ең көп саудаланатын валюталардың он біріншісі болып табылады.
The New Zealand dollar (; sign: $; code: NZD) is the official currency and legal tender of New Zealand, the Cook Islands, Niue, the Ross Dependency, Tokelau, and a British territory, the Pitcairn Islands. Within New Zealand, it is almost always abbreviated with the dollar sign ($). The abbreviations "$NZ" since the flightless bird, the kiwi, is depicted on its one dollar coin. It is the tenth most traded currency in the world, representing 2.1% of global foreign exchange market daily turnover in 2019.
Кіріспе
1967 жылы Жаңа Зеландия доллары енгізілгенге дейін, 1933 жылдан бастап фунт стерлингтен өзгеше Жаңа Зеландия фунты Жаңа Зеландияның валютасы болды. Фанттың £sd жүйесі қолданылды, онда бір фунт 20 шиллингке, ал бір шиллинг 12 пенске бөлінді. 1950 жылдары бұл жүйе күрделі әрі қиын деп есептелді. Жаңа Зеландияда ондық валютаға көшу туралы ұсыныстар 1930 жылдардан бері айтылып келді, бірақ жоспарлар 1950 жылдары ғана іске асты. 1957 жылы Үкімет ондық валютаны зерттеу үшін комиссия құрды. Бұл идея сәтті қабылданды және 1963 жылы Үкімет Жаңа Зеландия валютасын ондыққа ауыстыру туралы шешім қабылдады. Ондық валюта туралы заң 1964 жылы қабылданды, соның арқасында ауысу күні 1967 жылдың 10 шілдесі деп белгіленді. "Ферн", "киви" және "zeal" сияқты сөздер "доллар" сөзімен шатасуды болдырмау үшін ұсынылды, себебі көптеген адамдар оны АҚШ долларымен байланыстырады. Бірақ соңында "доллар" сөзі таңдалды, ал "Мырза Доллар" атты мультфильм кейіпкері үлкен жарнамалық кампанияның символына айналды. 1967 жылдың 10 шілдесінде ("Ондық валюта күні") Жаңа Зеландия доллары фунтты екі долларға бір фунтпен (бір доллар он шиллингке, он цент бір шиллингке, 5/6 центі бір пенске) алмастырып енгізілді. Осы өзгеріс үшін 27 миллион жаңа банкнот басылып, 165 миллион жаңа монета соғылды. 1971 жылы АҚШ алтынға қатысты долларын девальвациялады, нәтижесінде Жаңа Зеландия 23 желтоқсанда долларын 4,5% ауытқу диапазонымен 1,216 АҚШ долларына бекітті, алтын құнын сақтап қалды. 1973 жылдың 9 шілдесінен 1985 жылдың 4 наурызына дейін доллардың құны сауда салмақты валюталар жиынтығы бойынша анықталды. 1985 жылдың 4 наурызында NZ$ долларының бастапқы бағамы 0,4444 АҚШ долларына тең болды. Содан бері доллардың құнын қаржы нарықтары анықтап келеді, ол шамамен 0,39-дан 0,88 АҚШ долларына дейін ауытқиды. Доллардың еркін айналымға шығар кейінгі ең төменгі құны 2000 жылдың 22 қарашасында 0,3922 АҚШ доллары болды, ал 2014 жылдың 9 шілдесінде 0,8821 АҚШ долларына дейін рекордтық деңгейге жетті. Валюта бағамының орта мерзімді өзгеруінің көп бөлігі пайыздық ставкалардың айырмашылығына байланысты. Жаңа Зеландия доллары ең көп саудаланатын 10 валютаның бірі. Алайда, жыл соңына қарай ол күшті қалпына келіп, 2009 жылдың қараша айында 0,75 АҚШ долларына жетті. Кәсіподақтар да Үкімет пен Резервтік банкке шаралар қабылдауға шақырды, бірақ 2013 жылдың ақпан айына дейін екеуі де бас тартты. 2017 жылдың маусым айының басында NZD шамамен 0,71 АҚШ долларымен сауда жасады, ал 2019 жылдың қараша айының басында оның құны 0,63 АҚШ доллары = 1 NZ$ болды.
Prior to the introduction of the New Zealand dollar in 1967, the New Zealand pound was the currency of New Zealand, which had been distinct from the pound sterling since 1933. The pound used the £sd system, in which the pound was divided into 20 shillings and one shilling was divided into 12 pence, a system which by the 1950s was considered complicated and cumbersome. Switching to decimal currency had been proposed in New Zealand since the 1930s, although only in the 1950s did any plans come to fruition. In 1957, a committee was set up by the Government to investigate decimal currency. The idea fell on fertile ground, and in 1963, the Government decided to decimalise New Zealand currency. The Decimal Currency Act was passed in 1964, setting the date of transition to 10 July 1967. Words such as "fern", "kiwi" and "zeal" were proposed to avoid confusion with the word "dollar", which many people associate with the United States dollar. In the end, the word "dollar" was chosen anyway, and an anthropomorphic dollar note cartoon character called "Mr. Dollar" became the symbol of transition in a huge publicity campaign. On Monday 10 July 1967 ("Decimal Currency Day"), the New Zealand dollar was introduced to replace the pound at a rate of two dollars to one pound (one dollar to ten shillings, ten cents to one shilling, 5/6 cent to a penny). Some 27 million new banknotes were printed and 165 million new coins were minted for the changeover. In 1971 the US devalued its dollar relative to gold, leading New Zealand on 23 December to peg its dollar at US$1.216 with a 4.5% fluctuation range, keeping the same gold value. From 9 July 1973 to 4 March 1985 the dollar's value was determined from a trade weighted basket of currencies. On 4 March 1985, the NZ$ was floated at the initial rate of US$0.4444. Since then the dollar's value has been determined by the financial markets, and has been in the range of about US$0.39 to 0.88. The dollar's post float low was US$0.3922 on 22 November 2000, and it reached a post float high on 9 July 2014 of US$0.8821. Much of this medium term variation in the exchange rate has been attributed to differences in interest rates. The New Zealand dollar is among the 10 most traded currencies. However, it rebounded strongly as the year progressed, reaching the US$0.75 range by November 2009. Unions also called on the Government and the Reserve Bank to take action, but as of February 2013 both had declined. As of early June 2017, the NZD was trading at approximately US$0.71, and in early November 2019 it was valued as US$0.63 = NZ$1.
Тарих
Доллар енгізілген кезде монеталар 1c, 2c, 5c, 10c, 20c және 50c номиналында болды. 1 және 2 центтік монеталар қоладан, ал қалғандары мыс-никель қоспасынан жасалды. Көшуді жеңілдету үшін 5 цент, 10 цент және 20 цент монеталары оларды алмастырған алты пенс, шиллинг және флориннің өлшемдерімен бірдей болды, сондай-ақ 1970 жылға дейін он центтік монетада "Бір шиллинг" деген қосымша жазу болды. Барлық монеталардың беткі жағында Арнольд Мачиннің Елизавета II портреті және «ELIZABETH II NEW ZEALAND [жыл]» деген жазу бейнеленген. 1967 жылы айналымға шығарылған монеталардың артқы жағы бастапқыда жоспарланған дизайннан өзгеше болды. Заманауи өнер мен мүсіндерді бейнелейтін бұл дизайн газетке жарияланып, жұртшылық тарапынан теріс пікірлерге ұшырады. Соңғы шығарылымдар халықтың күтуіне сай, консервативті стильде жасалды. 1986 жылы Жаңа Зеландия Рафаэль Маклуфтың Королеваның жаңа портретін қабылдады. 1 және 2 центтік монеталар 1987 жылы соңғы рет айналымға шығарылды, ал коллекциялық монеталар 1988 жылы соғылды. Монеталар 1990 жылдың 30 сәуірінде қолданыстан шығарылды.
On the introduction of the dollar, coins came in denominations of 1c, 2c, 5c, 10c, 20c, and 50c. The 1c and 2c coins were bronze, the others were cupro nickel. To ease transition, the 5c, 10c, and 20c were the same size as the sixpence, shilling and florin that they respectively replaced, and until 1970, the ten cent coin bore the additional legend "One Shilling". The obverse designs of all the coins featured Arnold Machin's portrait of Queen Elizabeth II, with the legend ELIZABETH II NEW ZEALAND [date]. The reverse sides of coins introduced in 1967 did not follow the designs that were originally intended for them. Those modern art and sculpture themed designs were leaked to a newspaper and met a very negative public reaction. The final releases were given more conservative designs in line with public expectations. In 1986, New Zealand adopted Raphael Maklouf's new portrait of the Queen. The 1c and 2c coins were last minted for circulation in 1987, with collector coins being made for 1988. The coins were demonetised on 30 April 1990. and of Armistice Day.
Қазіргі айналыстағы монеталар
Құны Техникалық параметрлері Сипаттама Шығарылған күні Диаметрі Қалыңдығы Масса Құрамы Шеті Алдыңғы жағы Артқы жағы 10c 20.50 мм 1.58 мм 3.30 г Мыс жалатылған болат Тұсқа тартпаған Елизавета II Маори короруы, немесе ойылған бас 31 шілде 2006 20c 21.75 мм 1.56 мм 4.00 г Никель жалатылған болат "Испан гүлі" Елизавета II Маори өрнегі Пукаки, Ngati Whakaue тайпасының басшысы, дәстүрлі кору бейнелері арасында 31 шілде 2006 50c 24.75 мм 1.70 мм 5.00 г Тұсқа тартпаған HM Bark Endeavour және Таранаки тауы $1 23.00 мм 2.74 мм 8 г Алюминий қола Үзіліспен тісті Елизавета II Киви және күміс жапырақ 11 ақпан 1991 $2 26.50 мм 2.70 мм 10 г Жолақты Котуку (үлкен аққу)
Value Technical Parameters Description Date of issue Diameter Thickness Mass Composition Edge Obverse Reverse 10c 20.50 mm 1.58 mm 3.30 g Copper plated steel Plain Queen Elizabeth II A Māori koruru, or carved head 31 July 2006 20c 21.75 mm 1.56 mm 4.00 g Nickel plated steel "Spanish flower" Queen Elizabeth II Māori carving of Pukaki, a chief of the Ngati Whakaue iwi between traditional koru kowhaiwhai patterns 31 July 2006 50c 24.75 mm 1.70 mm 5.00 g Plain HM Bark Endeavour and Mount Taranaki $1 23.00 mm 2.74 mm 8 g Aluminium bronze Intermittent milling Queen Elizabeth II Kiwi and silver fern 11 February 1991 $2 26.50 mm 2.70 mm 10 g Grooved Kotuku (great egret)
Болашақ
II Елизавета патшайымның 2022 жылдың қыркүйегінде қайтыс болғаннан кейін, Ұлттық банк қолдағы бар монета қорын таусылғанша, III Чарльз патшайымның суреті бар жаңа монеталарды енгізбейтінін мәлімдеді. Қазіргі қор деңгейіне сүйенсек, мұндай жағдай бірнеше жылға созылуы мүмкін.
After the death of Queen Elizabeth II in September 2022, the Reserve Bank said it would exhaust its existing coin stocks before introducing new coins featuring King Charles III. Based on current stock levels, this would likely be several years away.
Тарих
1967 жылы $1, $2, $5, $10, $20 және $100 номиналдарында банкноттар айналымға енгізілді, олардың барлығы, $5 доллардан басқасы, бұрынғы фунт стерлинг банкноттарының орнына келді. Доллар банкноттарының алғашқы сериясының бет жағында Королева Елизавета II-нің Королева Александраның кокошник тиарасын, Георг VI патшаның мерекелік алқасын және Королева Мэридің гүлді сырғаларын киген портреті бейнеленген, ал арт жағында жергілікті құстар мен өсімдіктер суреттелген. 1981 жылы баспахана өзгергендіктен (De La Rue-ден Bradbury, Wilkinson & Co. компаниясына) банкноттарға сәл өзгерістер енгізілді. Ең байқалатын айырмашылық – Питер Гружонның түсірген фотосуретіне негізделген портрет, онда Королева Елизавета II Ұлы Герцогиня Владимирдің тиарасын және Королева Викторияның алтын юбилейлік алқасын киіп отыр, бұл банкнот дизайнын жаңартты және қауіпсіздік мүмкіндіктерін арттырды. 2021 жылдың қазіргі күніне дейін 6-шы және 7-ші сериялы банкноттар заңды төлем құралы болып табылады. 2022 жылдың қыркүйегінде Королева Елизавета II-нің қазасынан кейін, Ұлттық банк жаңа банкноттарды, онда король Чарльз III-нің суреті болады, айналымға енгізер алдында қолдағы $20 банкноттарын толық пайдаланатынын мәлімдеді.
In 1967, notes were introduced in denominations of $1, $2, $5, $10, $20 and $100, with all except the $5 replacing their pound predecessors. The original series of dollar notes featured on the obverse a portrait of Queen Elizabeth II wearing Queen Alexandra's Kokoshnik tiara, King George's VI festoon necklace, and Queen Mary's floret earrings, while the reverse featured native birds and plants. The notes were changed slightly in 1981 due to a change of printer (from De La Rue to Bradbury, Wilkinson & Co.)—the most noticeable difference being the portrait based upon a photograph by Peter Grugeon, in which Queen Elizabeth II is wearing Grand Duchess Vladimir's tiara and Queen Victoria's golden jubilee necklace. refreshing the note design and improving security features. As of 2021, Series 6 and 7 notes are currently legal tender. In September 2022, following the death of Queen Elizabeth II, the Reserve Bank said it would exhaust its existing stocks of $20 notes before introducing new notes featuring King Charles III.
Валюталық саудада
Жаңа Зеландия доллары әлемдік валюта нарығының жалпы көлеміне зор үлес қосады – бұл Жаңа Зеландияның халық санына немесе жаһандық ЖІӨ-ге шаққандағы үлесінен әлдеқайда артық. Халықаралық есептесулер банкінің мәліметінше, 2016 жылы әлемдік валюта нарығының тәуліктік айналымында Жаңа Зеландия долларының үлесі 2,1% құрады (2010 жылы 1,6% болған), осылайша ол 11-орынды иеленді. 1998 жылғы осы сауалнамадан бері NZD-мен жасалатын мәмілелер тұрақты түрде өсіп келеді, сол кезде NZD-нің орны 17-ші болса, айналым үлесі бар болғаны 0,2% болатын.
The New Zealand dollar contributes greatly to the total global exchange market—far in excess of New Zealand's relative share of population or global GDP. According to the Bank for International Settlements, the New Zealand dollar's share of global foreign exchange market daily turnover in 2016 was 2.1% (up from 1.6% in 2010) giving it a rank of 11th. Trading in the currency has climbed steadily since the same survey in 1998 when the NZD's ranking was 17th and the share of turnover was just 0.2%.