Швеция кронасы: ақша бірлігінің толық сипаттамасы

Кіріспе

Швеция валютасы – Швеция Корольдігінің валютасы. Ол Еуропалық Одақтың валюталарының бірі болып табылады. Крона үшін ISO коды "SEK" және валюта таңбасы "kr" жиі қолданылады; біріншісі мәннен бұрын немесе кейін, екіншісі көбінесе кейін жазылады, бірақ бұрынғыда мәннен бұрын да қолданылған. Ағылшын тілінде бұл валютаны кейде «швед кронасы» деп атайды, себебі швед тілінде «krona» сөзі «корона» дегенді білдіреді. 2016 жылдың сәуір айында швед кронасы әлемдегі ең көп саудаланған валюталардың тоғызыншы орнында тұрды. Бір крона 100 өреге бөлінеді (жекеше; көпше өре немесе өрен, мұнда біріншісі әрқашан сан есімнен кейін қолданылады, мысалы, «50 өре», ал қалған жағдайларда соңғысы қазіргі тілде жиірек қолданылады). Бұрын 1 өредей шағын монеталар қолданысқа ие болған, бірақ 1 кронадан кіші монета 2010 жылы шығарылымнан алынды. Тауарлардың бағасы әлі де өреде көрсетілуі мүмкін, бірақ қолма-қол ақшамен төленген кезде барлық сома ең жақын кронаға дейін дөңгелектенеді. «Өре» сөзінің түбірі латын тіліндегі «алтын» (aurum) сөзінен шыққан.

Тарих

Риксдалерді тең құнмен алмастырған кронаның енгізілуі Скандинавия ақша одағының нәтижесі болды, ол 1876 жылы қолданысқа еніп, Бірінші дүниежүзілік соғыстың басына дейін сақталды. Одақтың қатысушылары Скандинавия елдері болды, онда Швецияда крона, Дания мен Норвегияда кроне деп аталды, бұл ағылшын тілінде тікелей "тақ" дегенді білдіреді. Үш валюта да алтын стандартында болды, крона/кроне таза алтынның 1 килограмының 1/2480 бөлігіне тең деп белгіленді. Үш валютаның өзара теңдігі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде алтынға айырбастау тоқтатылғанда аяқталды. Соғыстар аралық кезеңнің көп бөлігінде олардың алтынға шаққандағы құны сақталғанымен, бұл валюталар көбінесе әртүрлі нарықтық бағастармен бағаланды.

Қазіргі заманғы

2012 жылдың 11 қыркүйегінде Riksbank 1 крона мен 5 крона монеталарын алмастыру үшін жаңа өлшемдегі монеталар сериясын жариялады; жаңа монеталар 2016 жылдың қазан айында пайда болды. Монеталардың дизайны әнші-күйші Тед Гардестадтың "Sol, vind och vatten" (ағылшын тілінде: "Күн, жел және су") әнінің тақырыбына сәйкес келеді, ал монеталардың арт жағында элементтер бейнеленген. Бұл 2 крона монетасын қайта енгізуді де қамтиды, ал қазіргі 10 крона монета өзгеріссіз қалды. Жаңа монеталардың дизайнында корольдің жаңа суреті де бар. Жаңа монеталар сериясын жасаудың бір себебі – никельдің қолданылуын тоқтату (аллергиялық себептерге байланысты). Сауда автоматтары мен тұрақтандыру төлем машиналарын монеталарды қабылдауды тоқтатқан, олар тек банк карталарын немесе ұялы телефон төлемдерін қабылдайды. + 2020 жылғы 30 маусымдағы айналымдағы швед кронасы монеталары мен көлемі: Құны Диаметрі Қалыңдығы Салмағы Құрамы Қазіргі дизайн шығарылғаннан бері Көлемі Құны SEK 1 крона 19.5 мм 1.79 мм 3.6 г Мыспен қапталған болат 2016 190 миллион 190 миллион 2 крона 22.5 мм 1.79 мм 4.8 г Мыспен қапталған болат 2016 331 миллион 662 миллион 5 крона 23.75 мм 1.95 мм 6.1 г Скандинавия алтыны 2016 482 миллион 2,410 миллион 10 крона 20.5 мм 2.9 мм 6.6 г Скандинавия алтыны 1991 2,095 миллион 20,950 миллион Скандинавия алтыны 89% Cu, 5% Al, 5% Zn, 1% Sn.

Тарих

1873-1876 жылдар аралығында 1, 2, 5, 10, 25 және 50 эре, 1, 2, 10 және 20 крондық монеталар енгізілді. 1, 2 және 5 эре қоладан, 10, 25, 50 эре және 1, 2 крон күмістен, ал 10 және 20 крон алтыннан жасалды. 1881 жылы 5 крондық алтын монеталар қосылды. 1873 жылы Скандинавиялық валюталық одақтың валютасы 1 кг алтынды 2480 кронға белгіленді. 2017 жылы алтынның бір килограмы 365 289 кронды құрады. 1873 жылы бір эре 2017 жылы 1,47 кронға тең алтын сатып алған. Егер бүгін ең кішкентай номиналды монета 1 крон болса, 1873 жылы ең кішкентай номиналды монета 1 эре болды. 10 крондық алтын монетаның салмағы 4,4803 грамм, 900 пробалы, яғни 4,03327 грамм немесе килограмның 1/248 бөлігі. 1902 жылы алтын монеталардың өндірісі тоқтатылды, 1920 және 1925 жылдары қысқа мерзімге қайта басталды, содан кейін толығымен тоқтатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде металл тапшылығына байланысты 1917-1919 жылдар аралығында қоланың орнына темір қолданылды. 1920 жылы 10, 25 және 50 эреде күміс орнына никельді қола қолданылды, ал күміс 1927 жылы қайта қолданыла бастады. Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты металл тапшылығы швед монеталарында қайтадан өзгерістерге әкелді. 1940-1947 жылдар аралығында 10, 25 және 50 эре никельді қоладан қайта шығарылды. 1942 жылы темір қоланың орнын қайта алды (1952 жылға дейін) және басқа монеталардың күміс мөлшері азайтылды. 1962 жылы 10, 25 және 50 эре монеталарында күміс орнына купроникель қолданылды. 1968 жылы 2 крон купроникельге ауыстырылды, ал 1 крон купроникельмен қапталған мысқа ауыстырылды (ол 1982 жылы толығымен купроникельмен ауыстырылды). Дегенмен, 1 крон (1875 жылдан бастап) және 2 крон (1876 жылдан бастап) бұрынғы барлық монеталары 2017 жылға дейін заңды төлем құралы болды, бірақ 2 крондық монеталар өте сирек айналымда болды, өйткені олар 1971 жылдан бері шығарылмаған. 2 крондық монеталарда 1966 жылға дейін 40% күміс болды, яғни олар бірнеше жыл бойы номиналды құнынан әлдеқайда жоғары болды, сондықтан көпшілігі арбитражшылар сатып алып, балқытты, ал қалғандарын коллекционерлер сақтады. 1954, 1955 және 1971 жылдары 5 крондық күміс монеталар шығарылды, олардың дизайны қазіргі 1 крондық және 2 крондық монеталарға ұқсас. 1972 жылы 5 крондық жаңа, кішірек монета шығарылды. Қазіргі үлгісі 1976 жылдан бері шығарылады. 5 крондық монеталар 1954 жылдан бастап заңды төлем құралы болып табылады, бірақ күміс құрамына байланысты коллекционерлер оларды сақтайды. Көптеген монеталарда монархтың ұраны жазылған. 1974 жылы 5 крондық жаңа монета жасалды, сол кезде монархияны және жас тәжірибесіз патшаны тастап кету үшін саяси күш-жігерлер болды. Монархия сақталды, бірақ 5 кронға портрет қойылмады. 1974 жылға дейін жасалған монеталардың көлемі бірдей, бірақ оларда король Густав VI Адольфтің суреті мен оның патшалық ұраны бар. Ақшаны дөңгелектеу (шведше: öresavrundning), әдетте швед дөңгелектеу деп аталады, бұл баға мен есептік бірлік ретінде эре сақтала отырып, физикалық валютаның ең жақын бірлігіне дейін жоғары немесе төмен дөңгелектеудің заңды түрде қолданылатын әдісі. Ол кішігірім монеталардың кезең-кезеңмен шығарылуымен бірге қажет болды: 1971: 1 және 2 эрелер кезең-кезеңмен шығарылды; қалдық 5 эреге дейін дөңгелектендірілді. 1984: 5 және 25 эре кезең-кезеңмен жойылады; қалдық ең жақын 10 эреге дейін дөңгелектенеді. 1991: 10 эре кезең-кезеңмен алынып тасталды; қалдық 50 эреге дейін дөңгелектенеді. 2010: 50 эре кезең-кезеңмен жойылады; қалдық жақын 1 кронға дөңгелектенеді. 1971 жылы 2 крондық монетаның өндірісі тоқтатылды. 1972 жылы 5 эре мен 5 крон монетасының көлемі азайтылды. 1991 жылы алюминийлі мыс ("Скандинавия алтыны") 10 крондық монеталар енгізілді; бұрынғы 10 крондық монеталар заңды төлем құралы емес. Сол жылы қола түстес 50 эре монетасы шығарылды. 2008 жылдың 18 желтоқсанында Риксбанк 50 эре монетасын 2010 жылға дейін кезең-кезеңмен шығару туралы ұсыныс жасады. Эре әлі де электрондық төлемдерді бөлу бірлігі болып қала береді. Бұл себептерге сатып алу қабілетінің төмендігі, өндіріс және тарату шығындарының құнынан жоғары болуы және монеталардың көпшілігі автоматтары мен автосалондарда қолданылмайтын болуы мүмкін. 2009 жылдың 25 наурызында Риксдаг ресми түрде 50 эре монетасын заңды төлем құралы ретінде жою туралы заң қабылдады. Аталған заң бойынша, 50 эре монетасымен төлем жасаудың соңғы күні 2010 жылдың 30 қыркүйегі болды. Қалған 50 эре монеталары 2011 жылдың наурызына дейін банктерде айырбасталуы мүмкін. 2016 жылы қазіргі монеталар сериясы шығарылғаннан кейін 2017 жылдан бастап барлық ескі крон монеталары жарамсыз болды. Оларды төлемдер үшін қолдануға болмайды, сондай-ақ оларды ешқандай банкте заңды төлем құралына айырбастауға болмайды, олардың орнына металл ретінде қайта өңдеуге жіберуге нұсқау берілді. Юбилейлік және естелік монеталар сонымен қатар шығарылды, және 1897 жылдан бергілері де заңды төлем құралы болып табылады.

Between 1873 and 1876, coins in denominations of 1, 2, 5, 10, 25, and 50 öre and 1, 2, 10, and 20 kronor were introduced. The 1, 2 and 5 öre were in bronze, the 10, 25, 50 öre and 1 krona and 2 kronor were in silver, and the 10 and 20 kronor were in gold. Gold 5 kronor coins were added in 1881. In 1873 the Scandinavian Monetary Union currency was fixed so that 2,480 kronor purchased 1 kg of gold. In 2017 the price of gold is 365,289 kronor per kg. So one öre in 1873 bought as much gold as 1.47 kronor in 2017. So if it is reasonable to have the smallest denomination coin 1 krona today, in 1873 a reasonable smallest denomination coin was 1 öre. A 10 kr gold coin weighed 4.4803 grams with 900 fineness so that the fine weight was 4.03327 grams or exactly 1/248th of a kilogram. In 1902, production of gold coins ceased, and was briefly restarted in 1920 and 1925 before ceasing entirely. Due to metal shortages during World War I, iron replaced bronze between 1917 and 1919. Nickel bronze replaced silver in the 10, 25 and 50 öre in 1920, with silver returning in 1927. Metal shortages due to World War II again led to changes in the Swedish coinage. Between 1940 and 1947, the nickel bronze 10, 25 and 50 öre were again issued. In 1942, iron again replaced bronze (until 1952) and the silver content of the other coins was reduced. In 1962, cupronickel replaced silver in the 10 öre, 25 öre and 50 öre coins. In 1968, the 2 kronor switched to cupronickel and the 1 krona switched to cupronickel clad copper (it was replaced entirely by cupronickel in 1982). Nonetheless, all previous mintages of the 1 krona (since 1875) and 2 kronor (since 1876) were still legal tender until 2017, though 2 kronor coins were extremely rarely seen in circulation as they have not been issued since 1971. The 2 kronor coins contained 40% silver until 1966, which meant they had been for several years worth much more than face value, so most have been bought and melted down by arbitrageurs, and the rest are kept by collectors. In 1954, 1955 and 1971, 5 kronor silver coins were produced, with designs similar to contemporary 1 krona and 2 kronor coins. In 1972, a new, smaller 5 kronor coin was introduced, struck in cupronickel clad nickel. The current design has been produced since 1976. 5 kronor coins minted since 1954 are legal tender but tend to be kept by collectors for their silver content. The royal motto of the monarch is also inscribed on many of the coins. A new 5 kronor coin was designed in 1974, at a time when there were political efforts to abandon the monarchy and the young inexperienced king. The monarchy remained, but the 5 kronor was not given a portrait. Coins minted before 1974 have the same size, but contain the portrait of King Gustav VI Adolf and his royal motto. Cash rounding (Swedish: öresavrundning), commonly called Swedish rounding, is a legally enforced method of rounding off change, up or down, to the nearest unit of physical currency, while retaining the öre as pricing and accounting unit. It was required in conjunction with the phaseout of smaller coins, as follows:
1971: 1 and 2 öre phased out; change rounded to nearest 5 öre. 1984: 5 and 25 öre phased out; change rounded to nearest 10 öre. 1991: 10 öre phased out; change rounded to nearest 50 öre. 2010: 50 öre phased out; change rounded to nearest 1 krona. In 1971 the 2 kronor coin ceased production. In 1972 the sizes of the 5 öre and 5 kronor coins were reduced. In 1991, aluminium brass ("Nordic gold") 10 kronor coins were introduced; previous 10 kronor coins are not legal tender. In the same year bronze coloured 50 öre coins were introduced. On 18December 2008, the Riksbank announced a proposal to phase out the 50 öre, the final öre coin, by 2010. The öre would still remain a subdivision unit for electronic payments. The reasons may have included low purchasing power, higher production and distribution cost than the value and the coins cannot be used in most parking machines and vending machines. On 25 March 2009, the Riksdag formally decided to enact the law to abolish 50 öre coins as legal tender. Under that law, the final date payments could be made with 50 öre coins was 30 September 2010. Remaining 50 öre coins could be exchanged at banks until the end of March 2011. After the launch of the current coin series in 2016, all the old kronor coins have been invalid since 2017. They cannot be used for payments, nor can they be exchanged for legal tender at any bank, and are instead instructed to be recycled as metal. Jubilee and commemorative coins have been minted, and those since 1897 are also legal tender.

Тарих

1874 жылы Риксбанк 1 крона, 5, 10, 50, 100 және 1000 крона номиналында банкноттарды енгізді. 1 крона бастапқыда екі жыл ғана қолданылды, бірақ 1914 және 1920 жылдар аралығында қайта шығарылды. 1939 және 1958 жылдары 10 000 кроналық банкноттар басылды. 5 кроналық банкноттың шығарылуы 1981 жылы тоқтатылды, алайда 1972 жылдан бері монета қолданыста болды. 1991 жылы 10 крона монетасы енгізілгеннен кейін 10 кроналық банкноттардың шығарылуы тоқтатылып, 20 кроналық банкноттар қолданысқа алынды. Барлық 1 кроналық банкноттар 1987 жылдың 31 желтоқсанынан бастап жарамсыз деп танылды. Қалған 5 және 10 кроналық банкноттардың барлығы 1998 жылдың 31 желтоқсанынан кейін жарамсыз болды. 1874 жылдан бергі барлық банкнот үлгілерінің толық тізімі берілмеген, бірақ келесі бес үлгі 2016–2017 жылдары қолданыстан шығарылды немесе шығарылады. Ең көне үлгі 1985 жылы басыла бастады. 20 кроналық банкнотада (жаңа номинал) 1991–1995 жылдары жазушы Сельма Лагерлофтың суреті, ал артқы жағында «Нильстің тамаша оқиғалары» кітабынан алынған үзінді бейнеленген. Банкноттың жарамдылығы 2005 жылдың 31 желтоқсанында тоқтатылды. 1997–2008 жылдары сол портретпен бірге қауіпсіздігі арттырылған нұсқасы басылып, 2016 жылдың 30 маусымынан кейін жарамсыз деп жарияланды. 50 кроналық банкнота (1896 жылдан бергі 3-ші үлгісі) 1996–2003 жылдары әнші Дженни Линдтің суретімен басылды, ал артқы жағында күміс арфа мен оның дыбық диапазоны бейнеленген. Банкноттың жарамдылығы 2013 жылдың 31 желтоқсанында тоқтатылды. 2006–2011 жылдары сол портретпен бірге қауіпсіздігі арттырылған нұсқасы басылып, 2016 жылдың 30 маусымынан кейін жарамсыз деп жарияланды. 100 кроналық банкнота (1898 жылдан бергі 3-ші үлгісі) 1986–2000 жылдары ботаник Карл Линнейдің суретімен басылды, ал артқы жағында гүлді тозаңдаған араның суреті бейнеленген. Банкноттың жарамдылығы 2005 жылдың 31 желтоқсанында тоқтатылды. 2001 жылы сол портретпен бірге қауіпсіздігі арттырылған нұсқасы енгізіліп, 30 маусымнан кейін жарамсыз деп жарияланды. 500 кроналық банкнота (жаңа номинал) 1985 жылы көк түсте шығарылды, оның бетінде король Карл XI-нің суреті, ал артқы жағында «швед инженерлігінің әкесі» Кристофер Польхемнің гравюрасы бейнеленген. Бұл банкноттар 1998 жылдың 31 желтоқсанында жарамсыз болды. 1989–2000 жылдары сол суретпен бірге, бірақ фольга жолақтары жоқ 500 кроналық банкнота басылды. Бұл банкнот 2005 жылдың 31 желтоқсанынан кейін жарамсыз болды. 2001 жылы сол портретпен бірге қауіпсіздігі арттырылған нұсқасы енгізіліп, 30 маусымнан кейін жарамсыз деп жарияланды. 1985 жылы король Карл XI-нің «Снапфан» партизандарын өлім жазасына кесуіне байланысты банкнотаға қатысты пікір қақтығысы болды. 1000 кроналық банкноттың алғашқы екі үлгісі (1894–1950 және 1952–1973 жылдары басылған) 1987 жылдың 31 желтоқсанында жарамсыз болды. Патша Карл XIV Юхан мен Йонс Якоб Берзелиус портреті бар үшінші үлгі (1976–1988 жылдары басылған) 1998 жылдың 31 желтоқсанында жарамсыз деп танылды. 10 000 кроналық банкноттарды қолданыстан шығаруға дайындық ретінде 1989 жылдан 1991 жылға дейін Густав Вазаның портреті және Олаус Магнустың 1555 жылғы «Солтүстік халықтарын сипаттау» кітабынан алынған егін суреті бар жаңа 1000 кроналық банкноттар (4-ші үлгідегі / фольга жолақтары жоқ) басылды. 2001 жылы оның тиражы 48 миллионнан асты. 2006 жылдың 15 наурызында Риксбанк MOTION (жолақты жолақтағы қозғалатын сурет) қауіпсіздік белгісін қолданған жаңа, қауіпсіздігі арттырылған 1000 кроналық банкнотты енгізді, бұл әлемдегі орталық банктердің біріншісі болды. Банкнотты еңкейткенде жолақты жолақтағы сурет қозғалып жатқандай көрінеді. Қауіпсіздік жіпсіз Vasa банкноты 2013 жылдың 31 желтоқсанынан кейін жарамсыз болды, ол кезде айналыста тек 10 миллион болды. Қауіпсіздік жіптері бар Vasa банкноттары 2016 жылдың 30 маусымынан кейін жарамсыз болды, ол кезде айналымда 4 миллионнан аз болды. Даг Хаммаршельдтің суреті бар алмастыру банкноттары 2015 жылдың 1 қазанында күшіне енді, бірақ олар айналыста едәуір аз мөлшерде таратылды (3,5 миллионнан аз), осылайша Швецияда қолма-қол ақша ұсынысы азайды. 10 000 кроналық банкнота әрқашан аз мөлшерде басылған, өйткені ол әлемдегі ең құнды банкноттардың бірі болды. Меркурийдің басы бейнеленген алғашқы үлгі 1939 жылы басылып, 1987 жылдың 31 желтоқсанынан кейін жарамсыз болды. Екінші үлгі 1958 жылы басылып, Густав VI Адольфтің портреті көрсетілген, ал 1991 жылдың 31 желтоқсанынан кейін жарамсыз болды. Жарамсыз банкноттарды 200 крондық әкімшілік ақы төлеп, Риксбанк арқылы сатып алуға болады.

In 1874, notes were introduced by the Riksbank in denominations of 1 krona and 5, 10, 50, 100 and 1,000 kronor. The 1 krona was only initially issued for two years, although it reappeared between 1914 and 1920. In 1939 and 1958, 10,000 kronor notes were issued. Production of the 5 kronor note ceased in 1981, although a coin had been issued since 1972. With the introduction of a 10 krona coin in 1991, production of 10 kronor notes ceased and a 20 kronor note was introduced. All remaining one krona banknotes became invalid after 31 December 1987. All remaining five krona and ten krona banknotes became invalid after 31 December 1998. An exhaustive list of every banknote design since 1874 is not included, but the following five designs were or will be retired in 2016–2017. The oldest design began to be printed in 1985. A 20 kronor banknote (a new denomination) was printed 1991–1995 with a portrait of the writer Selma Lagerlöf and on the reverse was an engraved interpretation of a passage from the book The Wonderful Adventures of Nils. The banknote became invalid after 31 December 2005. A more secure version with the same portrait was printed from 1997 to 2008 and became invalid after 30 June 2016. A 50 kronor banknote (3rd design since 1896) was printed 1996–2003 with a portrait of the singer Jenny Lind and on the reverse was a picture of a silver harp and its tonal range. The banknote became invalid after 31 December 2013. A more secure version with the same portrait was printed from 2006 to 2011 and became invalid after 30 June 2016. A 100 kronor banknote (3rd design since 1898) was printed 1986–2000 with a portrait of the botanist Carl Linnaeus and on the reverse was a drawing of a bee pollinating a flower. The banknote became invalid after 31 December 2005. A more secure version with the same portrait was introduced in 2001 and became invalid after 30 June 2017. A 500 kronor banknote (a new denomination) in a blue shade was introduced in 1985 with a portrait of King Charles XI and on the reverse an engraving depicts Christopher Polhem, the "father of Swedish engineering". These banknotes became invalid on 31 December 1998. A 500 kronor banknote (red, but without foil strips) with the same portrait was printed 1989–2000. This banknote became invalid after 31 December 2005. A more secure version with the same portrait was introduced in 2001 and became invalid after 30 June 2017. The banknote had some controversy in 1985 because of the executions of "Snapphane" guerrilla warriors that King Charles XI ordered. The first two designs of 1,000 kronor banknotes (printed from 1894 to 1950 and 1952–1973) became invalid on 31 December 1987. The third design with portrait of King Charles XIV John and Jöns Jacob Berzelius (printed 1976–1988) and declared invalid on 31 December 1998. In preparation for retirement of the 10,000 kronor banknotes a new 1,000 kronor banknotes (of the 4th design / without foil strips) was printed from 1989 to 1991 with a portrait of Gustav Vasa and on the reverse a harvest picture from Olaus Magnus's Description of the Northern Peoples from 1555. Circulation peaked at over 48 million in 2001. On 15 March 2006, the Riksbank introduced a new, more secure 1,000 kronor banknote with the same portrait and the Riksbank became the first central bank in the world to use the security feature of MOTION (a moving image in the striped band) on the new 1,000 kronor banknote. When the banknote is tilted, the picture in the striped band appears to move. The Vasa banknote without security thread became invalid after 31 December 2013 at which time there was only 10 million in circulation. The Vasa banknotes with the security thread became invalid after 30 June 2016 at which time there was under 4 million in circulation. Replacement banknotes featuring Dag Hammarskjöld became valid on 1 October 2015, but were circulated in considerably fewer quantities (less than 3.5 million), thus reducing the supply of cash in Sweden. The 10,000 krona banknote was always printed in small quantities as it was one of the most valuable banknotes in the world. The first design featuring the Head of Mercury was printed in 1939 and became invalid after 31 December 1987. The second design was printed 1958 and featured a portrait of Gustav VI Adolf, and became invalid after 31 December 1991. Invalid banknotes can be redeemed via the Riksbank, with an administration fee of 200 kronor.

500 крондық банкнотаның даулылығы

Опера әншісі Малена Эрнман Риксбанкті Рихард Вагнердің "Ди-Валькуре" операсын орындап тұрған Біргит Нильсонның суретін банкнотаға салуына сын айтты. Швецияда антисемитизм мәселесі күшейіп келе жатқанда Вагнердің туындыларын, нацистік Германиямен байланыстырып қарастырудың өте орынсыз екенін ол атап көрсетті. Вагнер нацистік кезеңнен бұрын қайтыс болған, алайда Гитлер оның музыкасын ұнатқандығы мәлім. Риксбанк бұл ретте "дизайн таңдауының жағымсыз бағаланғаны өкінішті" деп жауап берді және оны өзгертуге ниеті жоқ екенін мәлімдеді. Dagens Nyheter газетінің журналисі Бьёрн Виман сынды одан да әрі күшейтіп, Риксбанкті 500 кроналық банкнотаға Нильсонды таңдағаны үшін айыптады. Ол Нильсонның 1995 жылғы автобиографиясынан мысал келтіріп, онда ол Decca компаниясынан Мауриц Розенгартеннің ашкөздік туралы антисемиттік әзілдер айтқанын сипаттағандығын жазды.

Валюталық бағамы

"Ең көп сауда жасалатын валюталар" тізімінде швед кронасының орнын білу үшін "Валюталық нарық" мақаласын оқыңыз. Швед кронасының басқа валюталарға шаққандағы айырбас бағамы тарихи түрде Швецияның сол кездегі ақша-кредит саясатына тәуелді болды. Швед банктеріне көмек көрсеткеннен кейін басқарылатын жүзбелі бағам режимі сақталды. Кронаның еуроға қатысты ең төменгі құны 2009 жылдың 6 наурызында тіркелді, сол кезде бір еуро 11,6465 SEK-қа тұрды. Кронаның еуроға қатысты ең жоғары құны 2012 жылдың 13 тамызында тіркелді, сол кезде бір еуро 8,2065 SEK-қа тұрды. Еуроның құнсыздануы 2012 жылдың шілдесінде Грециядағы дағдарысқа және Италия мен Испанияға таралу қаупіне байланысты болды. 2002 жылдың басынан, яғни еуро банкноттары мен монеталары айналымға енгізілгеннен бастап 2017 жылдың 1 наурызына дейінгі орташа айырбас бағамы 9,2884 SEK/EUR құрады.

USD EUR GBP CHF
1993 7.2768 9.1042 11.6993 5.2784
1994 7.6494 9.1390 11.8094 5.6536
1995 6.8301 9.2275 11.2644 6.0401
1996 6.7412 8.3996 10.4606 5.4377
1997 7.6342 8.6249 12.5048 5.2618
1998 8.0048 8.9306 13.1715 5.4966
1999 8.2010 8.8076 13.3720 5.5041
2000 9.4139 8.4465 13.8640 5.4254
2001 10.5702 9.2516 14.8691 6.1274
2002 9.8761 9.1627 14.5797 6.2448
2003 8.2107 9.1250 13.1946 6.0042
2004 7.5739 9.1268 13.4560 5.9125
2005 7.6133 9.2848 13.5782 5.9970
2006 7.4021 9.2549 13.5752 5.8842
2007 6.8221 9.2481 13.5281 5.6314
2008 6.5808 9.6055 12.0912 6.0585
2009 7.6458 10.6213 11.9260 7.0342
2010 7.2049 9.5413 11.1256 6.9114
2011 6.4969 9.0335 10.4115 7.3454
2012 6.7754 8.7053 10.7340 7.2227
2013 6.5140 8.6494 10.1863 7.0255
2014 6.8577 9.0969 11.2917 7.4903
2015 8.4350 9.3562 12.8962 8.7655
2016 8.5613 9.4704 11.5664 8.6882
2017 8.5380 9.6326 10.9896 8.6692
2018 8.6921 10.2567 11.5928 8.8836
2019 9.4604 10.5892 12.0658 9.5185
2020 9.2037 10.4867 11.7981 9.7978
2021 8.5815 10.1449 11.8022 9.3844
2022 10.1245 10.6317 12.4669 10.5949
2023 10.6128 11.4765 13.1979 11.8173

Евромен байланысы

1994 жылғы қосылу шартына сәйкес (1 қаңтар 1995 жылы күшіне енеді) Швеция еуроаймаққа қосылуға міндетті, демек, конвергенция критерийлері орындалғаннан кейін еуроға өтуі керек. Осыған қарамастан, 2003 жылдың 14 қыркүйегінде Швецияда еуроға қатысты консультативтік референдум өтті, онда сайлаушылардың 56% жалпы қатысу көрсеткіші 82,6% құраған валютаны қабылдауға қарсы болды. Швеция үкіметі мұндай әрекет мүмкін екенін айтады, себебі еуроаймаққа мүше болудың шарттарының бірі – алдын ала ЭКЖ II-ге екі жыл мүше болу. Валюталық механизмға қосылмау арқылы Швеция үкіметі ресми түрде заңға қарсы шығып, теориялық талап бойынша еуроны қабылдаудан қашып құтылу мүмкіндігін алды. Швецияның ірі партияларының кейбіреуі әлі де қосылудың ұлттық мүддеге сай екеніне сенеді, бірақ барлық партиялар референдум нәтижелерін сақтауға уәде берді және ешқайсысы бұл мәселені қайта көтеруге ниет білдірген жоқ. Тараптар арасында 2010 жылғы жалпы сайлауға дейін бұл мәселені талқыламау туралы келісім болды. 2007 жылдың мамырында өткізілген сауалнама бойынша, 33,3% қолдаған, 53,8% қарсы болған, ал 13,0% бейтарап жауап берген. 2009 жылдың ақпан айында Швецияның премьер-министрі Фредрик Райнфельдт халық пен барлық ірі партиялар қолдау көрсеткенше, еуро мәселесі бойынша жаңа референдум өткізілмейтінін мәлімдеді. Сондықтан, уақытты әлеуметтік демократтар шешеді. Ол сондай-ақ, Социал-демократиялық партияның бұрынғы төрағасы Мона Сахлиннің 2010 жылғы мандат аяқталғаннан кейін жаңа референдумды кейінге қалдыру туралы өтінішіне құрмет көрсету қажет екенін қосты. 2014 жылдан бастап Швецияның еуроға мүшелігіне халықтың қолдауы төмен деңгейде. 2013 жылдың қыркүйегінде қолдау көрсету деңгейі 9%-ға дейін төмендеді. 2015 жылғы жағдай бойынша, Риксдагта Швецияның еуроға кіруін қолдайтын жалғыз партия – Либералдық партия.

Айналымдағы бір адамға шаққандағы банкноттар мен монеталар

Швеция – бай ел, ал 1970-1980 жылдары бір адамға шаққандағы банкноттар мен монеталардың құны әлемдегі ең жоғары деңгейлердің бірі болды. 1991 жылы 1958 жылдан бері айналыста болған 10,000 крондық ең үлкен банкнота жарамсыз деп танылды және енді заңды төлем құралы болмады. Швецияны 1990-жылдардың басында соққан қаржы және банк дағдарысы туралы талқылау үшін «Швеция тарихы (1991 жылдан қазіргі уақытқа дейін)» және «швед банктерін құтқару» мақалаларын қараңыз. АҚШ-тан айырмашылығы, ол саясаты бойынша ешқашан шығарылған ақшаны жарамсыз деп жарияламайды, Швеция және көптеген басқа Еуропа елдері ескі банкноттар сериясы немесе ескі монеталар дизайны жарамсыз болып саналатын және заңды төлем құралы болып табылмайтын күнді белгілейді. Дегенмен, кез келген жастағы жарамсыз ескі банкноттарды Риксбанкте сақтауға болады, ал олардың құны банк шотына жіберіледі. 2001 жылдан 2008 жылға дейін банкноттар мен монеталар бір адамға шаққанда шамамен 12 000 крон деңгейінде тұрақты айналымда болды, бірақ 2006 жылы қозғалыс қауіпсіздігі жолағымен модификацияланған 1 000 крондық банкнота шығарылды. Жеті жыл ішінде жолақсыз банкноттар жарамсыз деп танылды, тек фольгамен банкноттардың саны қалды. Фольгаланбаған 1 000 крондық банкнота 2013 жылдың 31 желтоқсанынан кейін жарамсыз болды, ал фольгалы таспасы бар банкноттар 2016 жылдың 30 маусымынан кейін жарамсыз болды. Сонымен қатар, Swish мобильді төлем жүйесі Швецияда 2012 жылы құрылды және қолма-қол ақшамен төлемдерге танымал балама болды. Көптеген елдерде транзакциялардың үлкен бөлігі электронды түрде жүргізіліп жатса да, Швеция өзінің айналыстағы ақшалай қаражатын едәуір азайтып отыр. Халықаралық есеп айырысу банкі мәліметінше, өткен жылы Швеция 1993 жылы АҚШ-тан, 2003 жылы Еуроаймақтан, 2007 жылы Австралиядан, 2009 жылы Канададан, 2013 жылы Ұлыбританиядан және Сауд Арабиясынан, 2014 жылы Оңтүстік Кореядан, 2016 жылы Ресейден және 2019 жылы Мексикадан АҚШ долларына аударылған жан басына шаққандағы ақшалай қаражаттан асып түсті. 2019 жылы Швеция әр адамға шаққанда Аргентина, Бразилия, Түркия, Үндістан, Индонезия және Оңтүстік Африкаға қарағанда көбірек ақша айналымында болды (АҚШ долларына аударылды). Төлемдер және нарықтық инфрақұрылымдар жөніндегі комитеттің (CPMI) қатысушы елдері үшін бір адамға шаққандағы банкноттар мен монеталардың құны кестеде көрсетілген. Жергілікті валюта жыл аяғындағы бағамдарды қолдану арқылы АҚШ долларына аударылады. + Жыл соңында Швецияда айналымдағы банкноттар мен монеталар Жыл Басына шаққанда % 1000 SEK банкноттар Жыл соңында SEK/USD эквиваленті АҚШ доллары Швецияны басып өту %ЖІӨ 1988 6 459 kr ең үлкен емес белгі 6.1325 $1 053 1989 7 118 kr ең үлкен емес белгі 6.2270 $1 143 1990 7 174 kr ең үлкен емес белгі 5.6980 $1 259 1991 8 828 kr ең үлкен емес белгі 5.5500 $1 591 1992 8 529 kr 53.1% 7.0500 $1 210 1993 8 684 kr 52.6% 8.3325 $1 042 АҚШ доллары 1994 8 696 kr 51.8% 7.4615 $1 166 1995 8 682 kr 49.4% 6.6177 $1 312 1996 9 139 kr 47.8% 6.8859 $1 327 4.4% 1997 9 360 kr 47.4% 7.9082 $1 184 4.3% 1998 9 750 kr 47.5% 8.0770 $1 207 4.5% 1999 11 120 kr 47.5% 8.5233 $1 305 4.9% 2000 11 013 kr 47.0% 9.4909 $1 160 4.4% 2001 12 039 kr 45.2% 10.5540 $1 141 4.7% 2002 11 989 kr 43.8% 8.7278 $1 374 4.6% 2003 12 161 kr 41.9% 7.1892 $1 692 Еуроаймақ 4.3% 2004 12 107 kr 41.8% 6.6226 $1 828 4.1% 2005 12 301 kr 41.0% 7.9584 $1 546 4.1% 2006 12 375 kr 37.6% 6.8644 $1 803 3.9% 2007 12 494 kr 34.0% 6.4136 $1 948 Австралия 3.7% 2008 12 130 kr 30.6% 7.8106 $1 553 3.5% 2009 11 681 kr 28.7% 7.1165 $1 641 Канада 3.5% 2010 11 106 kr 27.3% 6.7097 $1 655 3.1% 2011 10 515 kr 25.2% 6.8877 $1 527 2.8% 2012 10 059 kr 22.3% 6.5045 $1 547 2.6% 2013 8 849 kr 11.3% 6.4238 $1 378 Сауд Арабиясы, Ұлыбритания 2.3% 2014 8 578 kr 9.4% 7.7366 $1 109 Корея 2.1% 2015 7 362 kr 7.7% 8.4408 $872 Қытай 1.7% 2016 6 242 kr 7.7% 9.0622 $689 Ресей 1.4% 2017 5 731 kr 8.3% 8.2080 $698 1.3% 2018 6 111 kr 7.3% 8.9562 $682 1.3% 2019 6 175 kr 6.6% 9.299 $664 Мексика 1.3% 2020 5 768 kr 6.2% 8.177 $742 1.3% Осы статистикамен және басқа дереккөздермен ықтимал сәйкессіздіктер болуы мүмкін, өйткені кейбір дереккөздер «еске алу банкноттары мен монеталарын» (2015 жылы Швеция үшін жалпы сомасынан 3,20%), ал басқа дереккөздер «банктерде сақталатын банкноттар мен монеталарды» (2015 жылы Швеция үшін жалпы сомасынан 2,68%) «банктерден тыс айналымдағы банкноттар мен монеталардан» шығармайды. 2018 жылмен салыстырғанда, 2007 жылғы ең жоғары деңгейден қолма-қол ақшаның айналымдағы мөлшері 51 пайызға төмендеді. Швеция барлық банкноттар мен монеталарды болашақта жарамсыз деп жариялайды деген болжамдар БАҚ-та кеңінен таралған. Бьёрн Ульвеус ақшасыз Швецияның танымал жақтаушысы ретінде, ол қарапайым тонау қоршауланған тауарларды ұрлауды қамтиды, өйткені ол қауіпсіз қоғамға әкеледі деп сенеді. Швециядағы шаруашылықтар, компаниялар мен билік органдары арасындағы төлемдердің құны жылына бір адамға шаққанда 20 000 крон ақшалай қаражатқа тең. Дүкендерде жеті төлемнің бірінде қолма-қол ақша қолданылады. Ересектердің жартысынан көбі Swish төлем қосымшасына ие. 2015 жылы швед банкоматтарынан ақша алудың жылдық мөлшері 15 300 кронға тең. Скинглидің айтуынша, «кейбір тұтынушылар, шағын компаниялар мен жергілікті клубтар көбінесе қолма-қол ақшаны алу емес, оны банк шотына салудағы қиындықтарды көреді». Швециялық кронаның айналымын басқа валюталармен салыстыру үшін Халықаралық есеп айырысу банкінің «Қызыл кітаптарын» қараңыз.

Sweden is a wealthy country and in the 1970s and 1980s the value of banknotes and coins per capita was one of the highest in the world. In 1991, the largest banknote worth 10,000kr that was in circulation since 1958 was declared invalid and no longer was legal tender. For a discussion of the financial and banking crisis that hit Sweden in the early 1990s see the article History of Sweden (1991–present) and Swedish banking rescue. Unlike the United States, which by policy never declares issued money invalid, Sweden and most other European countries have a date when older series of banknotes or older coin designs are invalid and are no longer legal tender. Invalid old banknotes of any age can, however, be deposited in the Riksbank, and the value be sent to a bank account. From the years 2001 to 2008 banknotes and coins were circulated at a near constant level of around 12,000 krona per capita, but in 2006 a modified 1,000 krona banknote with a motion security strip was produced. Within seven years the banknotes without the strip were declared invalid, leaving only a radically reduced number of banknotes with foil valid. The Vasa 1,000 krona banknote without the foil strip became invalid after 31 December 2013, and the pieces with the foil strip are invalid after 30 June 2016. Also the Swish mobile payment system was established in Sweden in 2012 and become a popular alternative to cash payments. Although many countries are performing larger and larger share of transactions by electronic means, Sweden is unique in that it is also reducing its cash in circulation by a significant percentage. According to Bank for International Settlements the last year Sweden was surpassed in cash on a per capita basis converted to United States dollars by the US in 1993, the Euro Area in 2003, Australia in 2007, Canada in 2009, United Kingdom and Saudi Arabia in 2013, South Korea in 2014, Russia in 2016, and Mexico in 2019. As of 2019 Sweden was still circulating more cash per person (converted to USD) than Argentina, Brazil, Turkey, India, Indonesia, and South Africa. The tables show the value of the banknotes and coins per capita for participating countries on Committee on Payments and Market Infrastructures (CPMI). Local currency is converted to US dollars using end of the year rates. + Banknotes and coin in circulation in Sweden at end of year Year Per capita % in 1000 SEK banknotes End of year SEK/USD Equivalent USD Surpassing Sweden %GDP 1988 6,459 kr not largest note 6.1325 $1,053 1989 7,118 kr not largest note 6.2270 $1,143 1990 7,174 kr not largest note 5.6980 $1,259 1991 8,828 kr not largest note 5.5500 $1,591 1992 8,529 kr 53.1% 7.0500 $1,210 1993 8,684 kr 52.6% 8.3325 $1,042 USA 1994 8,696 kr 51.8% 7.4615 $1,166 1995 8,682 kr 49.4% 6.6177 $1,312 1996 9,139 kr 47.8% 6.8859 $1,327 4.4% 1997 9,360 kr 47.4% 7.9082 $1,184 4.3% 1998 9,750 kr 47.5% 8.0770 $1,207 4.5% 1999 11,120 kr 47.5% 8.5233 $1,305 4.9% 2000 11,013 kr 47.0% 9.4909 $1,160 4.4% 2001 12,039 kr 45.2% 10.5540 $1,141 4.7% 2002 11,989 kr 43.8% 8.7278 $1,374 4.6% 2003 12,161 kr 41.9% 7.1892 $1,692 Euro Area 4.3% 2004 12,107 kr 41.8% 6.6226 $1,828 4.1% 2005 12,301 kr 41.0% 7.9584 $1,546 4.1% 2006 12,375 kr 37.6% 6.8644 $1,803 3.9% 2007 12,494 kr 34.0% 6.4136 $1,948 Australia 3.7% 2008 12,130 kr 30.6% 7.8106 $1,553 3.5% 2009 11,681 kr 28.7% 7.1165 $1,641 Canada 3.5% 2010 11,106 kr 27.3% 6.7097 $1,655 3.1% 2011 10,515 kr 25.2% 6.8877 $1,527 2.8% 2012 10,059 kr 22.3% 6.5045 $1,547 2.6% 2013 8,849 kr 11.3% 6.4238 $1,378 Saudi Arabia, UK 2.3% 2014 8,578 kr 9.4% 7.7366 $1,109 Korea 2.1% 2015 7,362 kr 7.7% 8.4408 $872 China 1.7% 2016 6,242 kr 7.7% 9.0622 $689 Russia 1.4% 2017 5,731 kr 8.3% 8.2080 $698 1.3% 2018 6,111 kr 7.3% 8.9562 $682 1.3% 2019 6,175 kr 6.6% 9.299 $664 Mexico 1.3% 2020 5,768 kr 6.2% 8.177 $742 1.3%

The circulation levels in the table above were reported to the Bank for International Settlements. Possible discrepancies with these statistics and other sources may be because some sources exclude "commemorative banknotes and coins" (3.20% of total for Sweden in 2015) and other sources exclude "banknotes and coin held by banks" (2.68% of total for Sweden in 2015) as opposed "banknotes and coin in circulation outside banks". Circulation levels of cash on a per capita basis, are reduced by 51% from the high in 2007 compared to 2018. Speculation about Sweden declaring all banknotes and coins invalid at some future date is widespread in the media with Björn Ulvaeus as a celebrity advocate of a cashless Sweden which he believes will result in a safer society because simple robbery will involve stealing goods that must be fenced. The value of the payments between households, companies and authorities in Sweden amounts to about 20,000 kronor annual per capita in cash. In shops, almost one in seven payments is made in cash. More than half of the adult population has the Swish payment app. Annual withdrawals from Swedish ATMs in 2015 amount to 15,300 kronor per capita. According to Skingsley, "what some consumers, smaller companies and local clubs often see as a problem, is not so much getting hold of cash, but being able to deposit it in a bank account." To see how circulation of the Swedish krona ranks compared to other currencies see Bank for International Settlements#Red Books.

Электрондық крона

Электрондық крона (e-krona) – Riksbank тікелей шығаратын ұсынылып отырған электрондық валюта. Ол коммерциялық банк ақшасын пайдаланатын электрондық төлемдерден өзгеше, себебі орталық банк ақшасының номиналдық несиелік тәуекелі жоқ, ол орталық банкке қойылатын талап болып табылады, ал орталық банк, кем дегенде швед кронасымен есептесуде, банкрот бола алмайды. Швецияда қолма-қол ақшаны қолданудың азаюы циклдық түрде күшейе түседі. Көбірек кәсіпорлар қолма-қол ақшасыз жұмыс істей алатынын түсінген сайын, қолма-қол ақшаны қабылдаудан бас тартатын кәсіпорлардың саны артады. Бұл халықтың жартысы қолданатын Swish қосымшасын алу қажеттілігін күшейтеді. Швециялық банктер консорциумы басқаратын банкоматтар, әсіресе ауылдық жерлерде, жүздеген данасы бөлшектелген. Riksbank электрондық кронаны шығару туралы шешім қабылдаған жоқ. Біріншіден, Riksbank бірқатар техникалық, құқықтық және практикалық мәселелерді зерттеуі керек. "Швецияда қолма-қол ақшаны қолданудың төмендеуі осы мәселені біз үшін көптеген басқа орталық банктерге қарағанда өзекті етеді. Электрондық кронаны шығару көзқарасында қарапайым болғанымен, бұл орталық банк үшін мүлдем жаңа нәрсе және оған үлгі алуға болатын прецедент жоқ". Егер Riksbank электрондық кронаны шығаруды шешсе, ол қолма-қол ақшаны алмастыру үшін емес, оны толықтыру үшін болады. "Riksbank банкноттар мен монеталарды қоғамда сұраныс бар болғанша шығара береді. Бұл біздің заңмен белгіленген міндетіміз және біз оны, әрине, орындауды жалғастырамыз", – деді вице-президент Сесилия Скингсли. 2023 жылға дейін шешім қабылданбады.