Кіріспе

Норвегиядан шыққан ақ түсті кестелеу түрі. Хардангер кестелеуі немесе "Hardangersøm" – дәстүрлі түрде ақ жіппен, ақ, тегіс тоқыма мата немесе киімге тігілетін, саналған жіп және жіпті тарту арқылы жасалатын кестелеу түрі. Оны кейде ақ түсті кесте деп те атайды. Хардангер кестелеуі Батыс Норвегиядағы Хардангер аймағынан алған, онда ол жай ғана hvitsøm (ақ кесте) деп аталған. Дәстүр бойынша, бұл геометриялық кестелеу және кесу техникасы ақ бәтес жіппен қолмен тоқылған ақ бәтес матаға тігіліп, киімге әшекей ретінде ғана қолданылған.

Тарих

Хардангер тігісінің нақты төркіні белгісіз, бірақ оның бастаулары ежелгі Парсы мен Азияда болған деп саналады. Ренессанс дәуірінде тігістің бұл ерте түрі Италияға тарады, онда ол итальяндық Ретичелла мен венециялық тігіс өнеріне айналды. 1700 жылға қарай, осы тігіс түрінің түрлері Солтүстік Еуропаға тарады, онда ол Дания мен Голландияның Хедебо тігісі, Шотландияның Айршир тігісі, сондай-ақ Норвегияның сызықпен тігілуі (сол кезде осылай аталған) деп дамыды. 1650-1850 жылдар аралығында Норвегияда Hardangersom (мағынасы: Хардангер аймағынан жұмыс) гүлденді. Зығыр өсіріліп, тазартылып, иіріліп, ақ мата мен жіпке тоқылды, ол bunads (ұлттық костюмдер) деп аталатын дәстүрлі норвегиялық киімдерді, сондай-ақ киімдерді және үй шаруашылығына арналған маталар, перделер мен жабыншалар сияқты басқа да заттар жасауға және безендіруге қолданылды.

Қалпақ

Тарихи тұрғыдан алғанда, Хардангер 36 немесе одан жоғары саны бар мақта мата қолданған. Дегенмен, қазіргі заманғы Хардангер матасы – екі бағыттағы дюймге 22 жұп жіптен тоқылған, әдетте "22 санау" деп аталатын, біркелкі мата. Тоқылуы матаға шаршы пішін береді (Аида матасына ұқсас), нақты тесіктері бар, оны санау және жұмыс істеу оңай.

Тақырыбы

Дәстүрлі Hardanger кестесі матамен үйлесетін зығыр жіппен тігіледі, көбінесе ақ немесе қаймақ түсті болады. Өзімен бір түсті жіпті пайдалану тігістердің көлемділігін және күрделі толтыру тігістеріндегі әдемі бөлшектерді күшейтеді. Қазіргі заманғы Hardanger кестесіне алуан түрлі жіптер қолданылуы мүмкін. Әдетте, екі түрлі қалыңдықтан перл мақтасы қолданылады. 22 санатты Hardanger матасында көбінесе #5 перл мақтасы қолданылады, ол сатин тігісімен тігілген Клостер блоктары мен ою-өрнектері үшін ауыррақ жіп, ал #8 перл мақтасы нәзік тоқыма тігістері мен беткі әдептемелер үшін жұқа жіп болып табылады. Жоғары санатты маталар үшін #8 және #12 жіптерінің үйлесімі жиі қолданылады. Дегенмен, көптеген заманауи үлгілер түрлі түсті, аралас түсті және қайта боялған жіптерді тиімді пайдаланады.

Үлгілер

Хардангердің дәстүрлі стилі геометриялық формада болып келеді және квадраттар, тіктөртбұрыштар, үшбұрыштар, ромбтар, жүректер, зигзагтар және кресттер сияқты бірнеше негізгі пішіндерге негізделген. Осы элементтердің үйлесімі мен орналасуы кез келген өлшемдегі шексіз әдемі өрнектер жасауға мүмкіндік береді. Қазіргі тігіншілерге дәстүрлі де, заманауи да стильдегі көптеген өрнектер қолжетімді. Хардангер әлі де жастықтарды, үстел жамылғыларын және басқа да тұрмыстық заттарды, сондай-ақ қабырғада көрнекті тұруға арналған бұйымдарды безендіру үшін қолданылады. Көптеген заманауи тігін дизайнерлері Хардангер кесу өнерінің элементтерін өз кестелеу дизайндары мен үлгілеріне енгізіп, оларды көбінесе басқа тігін техникаларымен, тігістермен, арнайы жіптермен және әртүрлі безендірулермен үйлестіріп, керемет нәтижелерге қол жеткізеді.

Жаңа қолданыстар

АҚШ-тағы норвегия текті лютеран пасторларының кейбіреулері өздері үшін Хардангер өрнегімен тігілген шөлмектерге тапсырыс берді. Хардангермен жасалған алтарь жапқыштары Норвегия шіркеулерінде бұрыннан келе жатқан дәстүр болса, Америка лютеран шіркеулерінде олардың қолданылуы дәстүрлі машинамен тігілген дамаск жапқыштарына қарағанда көбірек таралды. Тіпті норвегиялық Хардангер өнеріндегі дәстүрлі крест пен тостаған мотиві енді Америка лютеран шіркеулерінде де кездеседі.