Кіріспе

Ассирия патшасы III Шалманеср (Шулману Ашареду, "Шулману құдайы жоғары тұр") б.з.д. 859 жылы әкесі II Ашурнасирпал қайтыс болғаннан бастап, б.з.д. 824 жылы өзі қайтыс болғанға дейін Жаңа Ассирия империясын биледі. Оның ұзақ билігі – шығыс тайпаларына, бабилондықтарға, Месопотамия, Сирия және Кизувадна, Урарту елдеріне қарсы үздіксіз жорықтардан тұрды. Оның әскерлері Ван көліне және Таурус тауларына жетті; Кархемиштің нео-хиттері салық төлеуге міндеттелді, ал Хамат және Арам-Дамаск патшалықтары бағындырылды. Арабтар мен халдейлер туралы алғашқы жазбаша тарих б.з.д. 850 жылдардағы III Шалманеср жылнамаларында кездеседі.

Үгіт-насихат

Шалманеср Урартуға қарсы жорық бастады және 858 ж. б.з.д. Сугуния қаласын, ал 853 ж. б.з.д. Арашкун қаласын жойғанын хабарлады. Екі қала да Тушпа урартиялықтардың орталығы болғанға дейін Урартудың астанасы болған деп саналады. 853 ж. б.з.д. он бір мемлекет коалиция құрып, негізінен Арам Дамаскінің патшасы Хададезер, Хаматтың патшасы Ирхулени, Солтүстік Израильдің патшасы Ахав, арабтардың патшасы Гиндибу және Қарқар шайқасында ассириялық патшаға қарсы күш білдірген басқа да билеушілер бірікті. Шайқастың нәтижесі шешуші болмады, және Шалманеср III алдағы жылдары бірнеше рет жауларымен күресуге мәжбүр болды, соның нәтижесінде Ассирия империясы Левант, Иордания және Сирия шөлін жаулап алды. 851 ж. б.з.д. Вавилондағы көтерілістен кейін Шалманеср патшаның одақтасы болған Мардук бэл ушатеге, патшаның інісі Мардук закир шуми I-ге қарсы жорық ұйымдастырды. Жорықтың екінші жылы Мардук бэл Ушате кері шегінуге мәжбүр болды және қаза тапты. Осы оқиғалардың тізімі Қара обелискіге жазылды:

Исраилге қарсы

841 ж.б.д. Шалманеср Хададезердің мұрагері Хазаелге қарсы жорық жасап, оны өзінің астанасының қабырғаларына тығылуға мәжбүр етті. Шалманеср Дамаскіні басып ала алмаса да, оның жерін қиратты, ал Израильдің Ииу (оның елшілері қазір Британ мұражайындағы Қара обелискіде бейнеленген) және Финикия қалалары сақтанып, шамамен 841 ж.б.д. оған құрмет көрсетті. Бабыл елі, халдей, сутей және арамей тайпалары қоныстанған аймақтарды қоса, бұрыннан жаулап алынған еді, ал Бабыл патшасы өлтірілген.

Тибарениге қарсы

836 жылы Шалманесер Тибаренилерге (Табал) қарсы жорық жіберді, одан кейін Каппадокияға қарсы, ал 832 жылы Урартуға қарсы тағы бір науқан ұйымдастырылды. Келесі жылы патша жасының қадірлі болуына байланысты әскерлерінің басшылығын Тартанға (turtānu бас қолбасшысы) Дайян Ассурға тапсырды, ал алты жыл өткен соң Ниневия және басқа қалалар оның бүлікші ұлы Ассур данин палдың жетекшілігімен оған қарсы көтерілді. Азамат соғысы екі жылға созылды, бірақ көтеріліс Шалманесердің тағы бір ұлы Шамши Адад V тарапынан басылды. Шалманесер одан көп ұзамай қайтыс болды.

Кейінгі науқандар

Өзінің билік етуінің кейінгі кезеңінде болған көтеріліске қарамастан, Шалманессар Жаңа Ассирия империясының шекараларын кеңейтуге қабілетті екенін көрсетті, Хабур және Урартумен күрескен Загрос таулы аймағындағы билігін бекітті.

Киелі кітап зерттеулерінде

Оның билігі Киелі кітапты зерттеушілер үшін маңызды, себебі оның екі ескерткішінде Еврей Киелі кітабындағы билеушілердің аттары айтылған. Еху Израильдің Финикия және Яһудамен болған одақтастығын үзді және Ассирияның бағынышына кірді. Бұл мәтінде Ехудің шамамен 841 жылға дейін немесе оның маңындағы кезеңде салық төлегені немесе оны жібергені туралы айтылған. Сурет үстіндегі жазу, ассириялық клинописьмен жазылған, мынадайша аударылуы мүмкін: "Омри ұлы Ехудің салықтары: Мен одан күміс, алтын, алтын тостаған, үшкір түбі бар алтын құмыра, алтын кеселер, алтын шелектер, қалайы, патша таяғы [және] найзалар алдым." Ол 825 жылы азаматтық соғыс кезінде қоғамдық ескерткіш ретінде орнатылды. Оны 1846 жылы археолог сэр Остин Генри Лейард тапқан.