Қару-жарақ: Шегелі ұлтабақ торпедосы

Кіріспе

Ұзын тіреудің ұшына орналастырылған бомбадан тұратын қару, немесе тіреу торпедасы - ұзын тіреудің ұшына орналастырылған бомбадан тұратын қару. Бұл қаруды жау кемесіне тіреудің ұшын бағыттап шабу үшін қолданады. Тіреу торпедалары көбінесе ұшында тікенді найзасы болады, ол ағаштан жасалған кеме корпусына жабысып қалады. Содан кейін оны жарылту үшін детонатор қолданылады.

Өнертабыс

Роберт Фултон 1810 жылы су асты (яғни, су бетінен төмен) теңіз торпедалары туралы жазған, және сол жылы шпар торпедаларын қолдану бойынша тәжірибелер жүргізілді. 1812 жылғы соғыс кезінде шпар торпедаларын тасымалдайтын қайықтар пайдаланылды. Америка Құрама Штаттарының мүддесі үшін құпия жобаларда жұмыс істеген жеке инженер Э.С. Сингер Америка Азамат соғысы кезінде шпар торпедасын жасады. Оның торпедасы мылтықтан алынған триггерлік механизм арқылы детонацияланды (осыған ұқсас құрылғы үшін кремнийлік механизмке қараңыз). Серіппелі триггер шабуылдайтын кемеге жалғанған ұзын арқан арқылы іске қосылды. Шабуылдайтын кеме нысанаға шағылысып, тікенді торпедасын корпусына сіңіріп, содан кейін кері шегінді. Шабуылдаушы арқанның шегіне жеткенде торпеда жарылды.

Қолдану

Мүмкін, АҚШ Азамат соғысы кезінде шпар торпедаларын ең танымал пайдалануы Конфедерацияның Х. Л. Хунли субмаринасы болды, ол 1864 жылдың 17 ақпанында Одақтың USS Housatonic бұрандалы кемесін батыруға қол жеткізді, бірақ Хунли өзі де жоғалды. Шпар торпедаларын Дэвид класының жартылай суастына түсетін шабуылдық қайықтары да қолданды. 1864 жылдың сәуірінде Конфедерацияның торпедалық қайығы CSS Squib USS Minnesota-ға қарсы шпар торпедасын қолданды. 1864 жылдың 27-28 қазанына қараған түні лейтенант Кушинг Конфедерацияның темір кемесі CSS Albemarle-ді батыру үшін шпар торпедасын қолданды. Albemarle-дің батуы – Одақ әскерінің торпеда арқылы конфедерациялық кемені батыруының жалғыз сәттілігі болды. Лейтенант Кушинг Джон Лей жасаған шпар торпедасын қолданды. 1864 жылғы жартылай суастына түсетін USS Spuyten Duyvil кемесі шпар торпедасын қолданды, бірақ нысанаға тікенді құрылғы қоспады. Инновациялық бағыттауға және созуға болатын шпардың арқасында бұл кеме нысананың астына сәл жүзуге қабілетті минаны жіберуге болатын, ол жоғарыда сипатталғандай жарылған болар еді. (Бұл кеме конфедерациялық нысаналарға қарсы қолданылмады, бірақ өзендерден қиындықтарды тазалау үшін пайдаланылды.) 19 ғасырдың соңында ағаштан жасалған шағын қайықтарда да шпар торпедалары қолданылды, бірақ олар тиімді қару болған жоқ. Локомотивтік торпеда (қазіргі заманғы өздігінен қозғалатын торпеданың бұрынғы атауы) 1870 жылдары субмариналар мен шағын қайықтар үшін қару ретінде шпар торпедасын ығыстырды. Шпар торпедаларын Румыния күштері елдің тәуелсіздік соғысы кезінде де қолданды. 1877 жылдың 26 мамырында Рандуника кемесі Дунайдағы Османдық мониторы Сейфиді батырды. Француз адмиралы Курбе 1884 жылдың 23 тамыздағы Фучжоу шайқасында екі шпар торпедалық қайықты тиімді пайдаланды, олар Қытайдың Фуцзянь флотының корветі Янву және канонерлік қайығы Фуксингті батырды. Бұл шпар торпедалары торпедалық торлармен қорғалмаған және тиісті қарауыл қызметі жоқ кемелерге қарсы тиімді болуы мүмкін екенін көрсетті. 1885 жылдың 14 ақпанында Курбе Шипу шайқасында екі шпар торпедалық қайықпен Қытай фрегаты Ююаньды батырды. Шпар торпедасының орнын өздігінен қозғалатын торпеда алды.

Perhaps the most famous use of spar torpedoes during the U. S. Civil War was by the Confederate submarine H. L. Hunley, which managed to sink the Union screw sloop USS Housatonic on February 17, 1864, although the Hunley was lost. Spar torpedoes were also used by the David class of semi submersible attack boats. In April 1864, Confederate torpedo boat CSS Squib employed a spar torpedo against USS Minnesota. At night on October 27–28, 1864, Lieutenant Cushing employed a spar torpedo to sink the Confederate ironclad ram CSS Albemarle. The sinking of the Albemarle was the Union navy's only successful sinking of a Confederate vessel by torpedo. Lieutenant Cushing employed a spar torpedo designed by John Lay. The semi submersible 1864 Union craft USS Spuyten Duyvil employed a spar torpedo, but not with a barbed attachment to the target. Owing to an innovative directable and extensible spar, this craft could release a slightly buoyant mine underneath the target, which would be exploded by the means described above. (This craft was not employed against Confederate targets, but was used to clear wreckage from rivers.) Spar torpedoes were also used on small wooden launches in the late 19th century, although they were not very useful weapons. The locomotive torpedo (the contemporary term for the modern self propelled torpedo) replaced the spar torpedo as a weapon for submarines and small boats in the 1870s. Spar torpedoes were also used by Romanian forces during the country's war of independence. On May 26, 1877, the craft Rândunica sank the Ottoman river monitor Seyfi on the Danube. French admiral Courbet made good use of two spar torpedo boats at the Battle of Fuzhou on August 23, 1884, which sank the flagship of the Chinese Fujian Fleet corvette Yangwu and a gunboat Fuxing. It showed that spar torpedoes can be effective against ships at anchor, not protected by torpedo nets and without a proper look out. On February 14, 1885, Courbet also sank Chinese frigate Yuyuan in Battle of Shipu with two spar torpedo boats. Spar torpedoes were superseded by the automotive torpedo.