Кіріспе
Гуанабара шығанағы (Guanabara Bay, baía da Guanabara, ɡwɐ̃nɐˈbaɾɐ) – Бразилияның оңтүстік-шығысында, Рио-де-Жанейро штатында орналасқан мұхиттық шығанақ. Оның батыс жағалауында Рио-де-Жанейро және Дуке-де-Каксиас қалалары, ал шығыс жағалауында Нитерой және Сан-Гонсало қалалары орналасқан. Тағы төрт муниципалитет шығанақтың жағалауын қоршап жатыр. Гуанабара шығанағы Бразилиядағы аумағы бойынша екінші үлкен шығанақ (Барлық Әулиелер шығанағынан кейін), оның ауданы шамамен 400 шаршы километр, ал периметрі – 120 километрден асады. Гуанабара шығанағы ең ұзын жерінде 30 километрге дейін созылып, ең енді жерінде 20 километрге жуық. Оның кең аузын шығыс жағынан Пико-ду-Папагайо (Құстың шыңы), ал батыс жағынан Пао-де-Асукар (Шәкер нан) қоршап тұр. Гуанабара атауы тупи тілінен келген, «goanã pará» деген сөз «gwa» – шығанақ, «nã» – ұқсас және «ba'ra» – теңіз деген мағынаны білдіреді. Басқа түсіндірмелерге жасырын су, теңіз лагунасы және теңіздің құшағы жатады.
Guanabara Bay (baía de Guanabara, baía da Guanabara, ɡwɐ̃nɐˈbaɾɐ) is an oceanic bay located in Southeast Brazil in the state of Rio de Janeiro. On its western shore lie the cities of Rio de Janeiro and Duque de Caxias, and on its eastern shore the cities of Niterói and São Gonçalo. Four other municipalities surround the bay's shores. Guanabara Bay is the second largest bay in area in Brazil (after the All Saints' Bay), at , with a perimeter of
Guanabara Bay is long and wide at its maximum. Its wide mouth is flanked at the eastern tip by the Pico do Papagaio (Parrot's Peak) and the western tip by Pão de Açúcar (Sugar Loaf). The name Guanabara comes from the Tupi language, goanã pará, from gwa "bay", plus nã "similar to" and ba'ra "sea". Other glosses include hidden water, lagoon of the sea, and bosom of the sea.
Тарих
1502 жылы 1 қаңтарда Гуанабара шығанағын португалдық теңізшілер Гаспар де Лемос пен Гонсало Коэльо бірінші болып көрді. Кейбір тарихшылардың айтуынша, экспедиция тобы шығанаққа бастапқыда Риа-де-Жанейро, яғни "қаңтар лагунасы" деген ат берген, бірақ кейін "лагуна" мағынасындағы риа және "өзен" мағынасындағы рио сөздері шатасып қалған. Осыдан кейін шығанақтың аты тез арада Рио-де-Жанейро болып бекітілді. Кейін қала да осы шығанақтың атымен аталып кетті. Бұл шығанақтың жағалауында тамао және тупиниким тайпаларының адамдары тұрған. Португалдықтар алғаш келгеннен кейін, 1555 жылы француз отаршылары мен әскерилері, гугенот адмиралы Николя Дюран де Вильгейньон басшылығымен Франция Антарктикасын құру үшін бұл аймаққа шабуыл жасағанға дейін, маңызды еуропалық елді мекендер құрылмады. Олар Лажес аралында қысқа уақыт болды, содан кейін жағалауға жақын Сергипе аралына көшіп, Колинь фортын салды. 1563 жылы португалдық әскери экспедициялары оларды қуғаннан кейін, отарлық үкімет Гуанабара шығанағының бірнеше жерінде бекіністер салды, осылай ол теңізден келетін шабуылдарға қарсы берік болып тұрды. Бұл бекіністер Санта-Круз, Сан-Жоао, Ляжес және Вильгейньон форттары еді, олар үлкен теңіз қаруларымен қоршалып, қорқынышты тікбұрыш құрады. Басқа аралдар теңіз күштері тарапынан әскери қоймалар, ауруханалар, құрғақ доктар, мұнай резервуарлары және Ұлттық теңіз академиясы үшін пайдаланылды. 1985 жылы бразилия үкіметі американдық қазына іздеушімен келіспеушілікке байланысты, ол римдік кемесінің құлауын дәлелдейтін нәрсе тапқанын мәлімдеген, шығанақта су астындағы зерттеулерге тыйым салды.
Қоршаған орта
Гуанабара шығанағының бір кездері бай және әртүрлі экожүйесі соңғы онжылдықтарда, әсіресе мангровелік аймақтарында, ауқымды зардап шекті. Шығанаққа қала құрылысының өркендеуі, орманның жойылуы, канализация, қоқыс және мұнай төгілуінен судың ластануы зор әсер етті. 2014 жылғы мәліметтерге сәйкес, Рио-де-Жанейроның 12 миллион тұрғынының 70% астамының канализациясы тазартылмай-ақ тікелей шығанаққа құйылады. Гуанабара шығанағында үш ірі мұнай төгілген. Соңғысы 2000 жылы Petrobras компаниясына тиесілі су асты құбырының зақымдануы салдарынан болды, нәтижесінде мұнай шығанаққа таралып, мангрове экожүйесінің кең аумағын жойды. Қазіргі уақытта қалпына келтіру шаралары жүргізілуде, бірақ оқиғадан өткен он жылдан астам уақытқа қарамастан, мангровелік аймақтар әлі тірілген жоқ. Гуанабара шығанағының жанында, Гарамашо бағында орналасқан әлемдегі ең ірі полигондық қоқыс жиналатын орын бар. Ол 34 жылдық қызметтен кейін 2012 жылы жабылды. Полигон экологиялық белсенділердің назарын аударды және қайта өңдеуге жарамды материалдарды іздеумен айналысқан 1700 адамды жұмыспен қамтыды. 2014 жылдың маусым айында голландтық желкен серфері, бұрынғы Олимпиада және әлем чемпионы Дориан ван Райссельберге Нидерланд үкіметі мен индустриясынан Пластик шұба қорымен бірлесіп шығанақты тазалауға көмектесуге шақырды. Нидерланд үкіметі бұл үндеуге құлақ қойып, Нидерланд индустриясының, білім беру институттарының және ҮЕҰ-лардың консорциумымен бірлесіп, Рио-де-Жанейро штатындағы бразилиялық билік органдарына ұсынылатын «Таза қалалық дельта» бастамасын жасады. 2016 жылғы Риодағы жазғы Олимпиада ойындарына дайындық барысында үкімет жағдайды жақсартуға міндеттенді, бірақ прогресс баяу болып жатыр. Ойындардан кейін бұл күш-жігер уақытша ғана болып, тоқтатылуы мүмкін деген алаңдаушылықтар бар, себебі оларды жалғастыруға саяси ынта аз болады. Гуанабара шығанағының теңіз экожүйесі ауыр зардап шекті; шығанақ бұрын кит аулау орны болған, ал қазір киттер жоқтың немесе сирек кездеседі, алайда Брайд киттерін шығанаққа жақын жерлерде көруге болады. Бұдан басқа, шығанақта ботолар мекендейді және олардың популяциясының азаю қаупі зор.