Кіріспе

Скандинавия мифологиясындағы түннің бейнесі

Скандинавия мифологиясында Нотт (Ескі скандинавия тілінде: Nótt, "түн") – түннің бейнесі. 13 ғасырда ертеректегі дәстүрлі көздерден жинақталған «Поэтикалық Эдда» мен 13 ғасырда жазылған «Прозалық Эдда» екеуінде де Нотт – Норви есімді тұлғаның қызы ретінде (әртүрлі жазылу нұсқаларымен) көрсетіледі және ол Hrímfaxi атты жылқымен байланысты. «Прозалық Эдда» Нотттің тегі туралы, оның ішінде үш некесі туралы ақпарат береді. Нотттің үшінші некесі Деллингр құдайымен болды, осыдан олардың ұлы Дагр дүниеге келді, ол күннің бейнесі (бірақ кейбір қолжазбаларда Жорд Деллингрдің әйелі және Дагрдың анасы деп көрсетілген). «Нотт» сөзі ежелгі скандинавия әдебиетінде нақты есім ретінде жиі кездеседі.

Эдда прозасы

Гилфагиннинг атты кітапта Нотт қайтадан бейнеленген. 10-тарауда таққа отырған Биік тұлға Нотттің Йоттунгеймрден "Норфи немесе Нарфи” есімді жотунның қызы екенін айтады. Нотт "қара және күңгірт” деп сипатталады және үш рет үйленген. Оның алғашқы некесі Наглфаримен болды, олардың Аудр есімді ұлы болды. Нотттің екінші некесі Аннармен болды, нәтижесінде қызы Йорд дүниеге келді, ол жердің бейнесі. Соңында Нотт Деллингр құдайына үйленеді, және олардың Дагр атты ұлы болады, ол "әкесінің туыстарына” тән жарқындық пен әділдікке ие. Один Нотт пен оның ұлы Дагрды алып, оларды әрқайсысына күйме мен атпен бірге аспанға көтерді, және олар 24 сағат ішінде Жерді аралап жүреді. Нотт Дагрдың алдында шабады, ал оның аты Hrímfaxi-дің тістеген көбігі Жерге шашырайды. Алайда, ғалым Хаукур Торгерсон Гилфагиннингтің төрт қолжазбасы Нотт, Йорд, Дагр және Деллингр арасындағы туыстық қатынастарды әртүрлі сипаттайтынын көрсетеді. Яғни, қолжазбаға байланысты, Йорд немесе Нотт Дагрдың анасы және Деллингрдің серігі болып табылады. Хаукур былай дейді: "Ең көне қолжазба, U, Йордтың Деллингрмен үйленгенін және Дагрдың анасы екенін көрсетеді, ал қалған қолжазбалар, R, W және T, Ноттті Деллингрдің әйелі және Дагрдың анасы рөлінде бейнелейді”, сондай-ақ “U нұсқасы U-ның авторы немесе оның алдындағысы RWT-ге ұқсас мәтінді қысқартқан кезде кездейсоқ пайда болды. Бұл оқиғаның нәтижесі исланд поэзиясының дәстүріне енді”. Прозалық Эдданың Skáldskaparmál кітабында Йордты атаудың әртүрлі тәсілдері келтірілген, оның ішінде "Нотттің қызы" деген сөз де бар. 58-тарауда "Хримфакси немесе Фиорсвартир түнді тартады” делінеді, ал 64-тарауда "nótt” сөзі уақытты білдіретін сөздердің бірі ретінде айтылады және Альвиссмал мәтінінің бір бөлігі келтіріледі.