Кіріспе

Дидье Жозеф Луи Пирони (26 наурыз 1952 – 23 тамыз 1987) – француз жарыс жүргізушісі, кейіннен моторлы қайықтарда жарысқан. Мансабында ол 72 Формула-1 әлем чемпионатының Гран-прилеріне қатысып, Tyrrell (1978–1979), Ligier (1980) және Ferrari (1981–1982) командалары үшін жарысты. Бірақ 1982 жылғы Германия Гран-присіндегі жаттығу кезіндегі апаттан кейін оның Формула-1 мансабы аяқталды. 1978 жылы ол Renault Alpine A442B көлігімен Ле-Манның 24 сағаттық жарысын жеңіп алды.

Ерте өмір

Пирони Валь-де-Марн департаментінің Виллекреснес қаласында дүниеге келген. Ол Хосе Дольхемнің жартылай ағасы және туысы (екенің әкесі бір, ал аналары – қарындастар). Ол инженер мамандығын оқып, ғылым саласындағы біліктілікті алды, бірақ отбасылық құрылыс бизнесіне қатысу Пол Рикардтағы Winfield Racing School-да оқуға түскеннен кейін тоқтап қалды. 1972 жылғы ең үздік студент атанған ол, престижді Volant Shell Competition Scholarship (Формула Франция маусымына тегін қатысу құқығы) стипендиясын жеңіп алды.

Кәсіби жүргізуші мансабы (1972-1982)

Бағдарлама жас автоспорт таланттарын дамытуға бағытталған, соның арқасында Ален Прост, Рене Арноу және Патрик Тамбей Формула 1-ге жол ашты. Ол 1974 жылы Франция Формуласы чемпионы атанды, 1976 жылы Супер Рено чемпионатын жеңіп алды және 1977 жылы Монако Гран-присіндегі Формула 3-тің беделі жоғары жарысын ұтып алды.

Tyrrell және Ligier

Пирони Tyrrell командасымен келісімшартқа отырды және 1978 жылғы 15 қаңтарда Аргентина Гран-присінде F1 дебютін жасады. Кен Тирреллдің британдық командасы, 1960 жылдардың соңынан бері Elf компаниясымен тығыз байланыста болды. Сол жылы Пирони 24 сағаттық Ле-Ман жарысын жеңуге бағытталған Renault командасының құрамына кірді. Команданың екінші машинасы – ерекше "көпіршік шатыры" бар A442B-де Жан-Пьер Жоссомен бірге, ол бәсекелес Porsche 936-дан төрт айналыммен озып, жарысты жеңіп алды. Тиррелл командасымен өткізген екі маусым Гай Лижиеге 1980 жылы Пирониді өзінің француз командасына шақыруға жеткілікті мүмкіндік берді. Осы маусымда Пирони өзінің алғашқы жеңісін, Золдердегі Бельгия Гран-присінде, сондай-ақ бірнеше мәрте құрметті үштіктің бірінші қатарында болды. Ligier JS11/15 тамаша машина болды, бірақ толыққанды әлеуетіне жете алмады. Команданың тиімсіздігі және Жак Лаффиттің бекем саяси бақылауда болуы Пиронидің Ligier командасымен чемпионатты жеңе алмайтынын көрсетті.

Феррари

Пиронидің өнері Энцо Ферраридің француздың қызметіне деген қызығушылығын оятып, оны 1981 жылға шақырды. Феррари кейіннен еске алды: "Пирони Маранеллоға келген бойда баршаның құрметі мен сүйіспеншілігін жеңіп алды, ғана емес, спортшылық қабілеттерімен, сонымен қатар іс-әрекеттерімен де көзге түсті – ол бір жағынан ұялшақ, екінші жағынан көңілді болды." Ферраридің бас жүргізушісі Жиль Вильнёв оны құшақ жайып, теңдес тұтқандықтан, Пирони біліктілікте өте жылдам болмаса да, Ferrari-мен өткізген алғашқы маусымында жарыстарда тұрақтылық танытты.

1982 жылғы Сан-Марино Гран-приі

Команданың аға мүшелерімен жақсы қарым-қатынас орнатып, Пирони, әрине, осы жақсы қарым-қатынасты 1982 жылғы Сан-Марино Гран-приінен кейін тиімді пайдаланды. Осы жарыстан кейін Пирони Вильнёвті жеңіске жету үшін алдады деген кең пікір қалыптасқан. Вильнёв Пирониге қатты ашуланып, оған енді ешқандай сөз айтпауға ант берді. Екі аптадан соң, канадалық спортшы Золдердегі (Бельгия) Гран-приіде квалификация кезінде Пиронидің көрсеткен уақытын жақсартуға тырылғанда қаза тапты. Көптеген адамдар Вильнёвтің сол кездегі басты ойы осы болғанын сенеді. 126C2 машинасының бірлескен авторы Харви Постлэтвейт, Сан-Маринодағы "драманы" баспасөздің шамадан тыс үлкейтіп көрсеткенін айтты: "Вильнёв шынымен ренжіді, себебі ол жарысты жеңіп алуы керек деп ойлаған. Екеуі де бәсекеге қабілетті еді, кез келгені жеңе алатын". Ол Сан-Марино жарысында екі Ferrari көлігінің жиі орын алмасуының техникалық себебін де атап өтті: "Ferrari 126C турбо қысымын басқару өте қиын болды. Олардың бір-бірінен тегіс өтуіне себеп, біреуі қиын учаскеден өтіп, 4 бар немесе 4.2 қысым беретін, ал екіншісі 4.5 қысым алып, осы арқылы біріншісінен озып кететін. Бұл көрінгендей әсерлі емес еді". Ferrari командасының бас механігі Паоло Скарамеллидің сөзіне сәйкес, команда жарысқа дейін егер екі Renault көлігі жарыстан шығып кетсе, пилоттардың орнын сақтауы керек деп келіскен. Пирони келісім болғанын мойындады, бірақ шарттар күрделірек болды: "Жарысқа дейін кездесу өтті: Арнукс, Прост, Жиль және мен, менің автокөлігімде. Біз жарыстың бірінші жартысын қызықты етуге келістік, бірақ жартысынан кейін біздің орналасуымыз старттық тордағыдай болуын қаладық. Біз жарыстың нағыз бөлігін жартысынан бастадық, сондықтан бізде жеткілікті отын болды. Команда (Ferrari) бұл туралы білмеді, Марко Пичинини мен Жерар Ларрусс (Renault F1 командасының менеджері) білмеді, тек механиктер ғана білді, бірақ Прост пен Арнукс – олар сізге де солай айтады". Пирони былай деп жалғастырды: "Мен Вильнёвті алғаш рет озуымда, ол қателік жіберіп, трассадан шығып кеткен еді. Бірнеше айналымнан кейін біз жылдамдықты төмендету туралы сигнал алдық, сонда біз жарыстың бірінші жартысындағы жүрісіміздің нәтижесінде әлі де көп отын қалғанын білдік". 2007 жылы бұрынғы Marlboro маркетингтік директоры Джон Хоган (Пирони Ferrari жүргізушісі болған кезде оның компаниясы демеушілік еткен) Пиронидің Вильнёвпен бұрынғы келісімге қайта оралмағаны туралы мәлімдемеге қарсы шықты. Ол былай деді: "Менің ойымша, Жиль біреудің өзінен озып кеткеніне таң қалды және бұл оны күтпеген жерден шағып алды". Жылдам және сенімді көлікке ие болған Пирони 1982 жылғы әлем чемпионы болуға жақын болды, бірақ француздың өзінің психикалық жағдайы бірнеше факторларға байланысты қатты стресске ұшырады. Золдердегі трагедиядан кейін F1 қауымдастығының көптеген мүшелері оған деген жеккөрушілік білдірді. Сонымен қатар, оның ұзақ жылдар бойы сүйіктісі Кэтрин Бейнимен некесі тойдан бірнеше апта өткен соң бұзылды. 1982 жылғы Канада Гран-приінде Риккардо Палеттидің қазасын ол тікелей көрді. Жас итальяндық жаңашыл старттық желіде тоқтап қалған Пиронидің Ferrari көлігіне соқтығысты. Ferrari командасының мүшелері Вильнёвтің қайтысынан кейін жаз бойы Пиронидің мінез-құлқындағы өзгерістерді байқады. 1982 жылғы Ұлыбритания Гран-приі алдында Пирони "Мен әлем чемпионатына қол жеткізе бастағанымды сезінемін" деп мәлімдеді.

1982 жылғы Германия Гран-приі

Германия Гран-приі үшін поул-позицияны иеленгеннен кейін Пирони сонымен қатар Мауро Форгиеридің басшылығымен Goodyear жаңбырлық шиналарының жаңа құрамын уақытсыз жаттығуларда сынап көрді. "Жаңа үлгідегі" Goodyear жаңбырлық шиналары өте табысты болды, Пирони жаңадан қабылдаған командаласы Патрик Тамбайдан 2,5 секундқа дейін жылдам жүрді. (Пирони: 2 мин 10.9 сек, Тамбай: 2 мин 13.4 сек) Жарыс тілшілері Пиронидің "есінен шығып кеткендей" жүргізіп жатыр деп тез айтты. Пирониді қорғап, Форгиери екі Goodyear жинағы арасындағы айналым уақытының айырмашылығы команда үшін күтпеген нәрсе емес екенін мәлімдеді. Хоккенхаймдағы сол аптаның соңындағы ауа райы өте тұрақсыз болды, жаңбыр мен құрғақ ауа райы тез арада алмасып тұрды. Жаңбыр кезінде "жер әсері" F1 машиналарын тудырған көптеген мәселелердің бірі – бүкіршіктердің астынан ұсақ тұман түрінде шашырап, көліктің алдындағы көру қабілетін нашарлатуы еді. Артында келе жатқандар үшін алдыңғы көліктер көрінбейтіндей болып көрінетін. Пирони Дерек Дейлидің Williams көлігінен өтуге тырысқанда, Ferrari 126C2 Ален Просттың көзге көрінбейтін Renault көлігінің артқы бөлігіне соқтығысты: бұл Вильнёвтің басынан өткенге ұқсас қатыгез апат еді. Пирони аман қалды, бірақ екі аяғының бірнеше сынықтары оның енді Формула-1-де жарысқа қатыса алмайтынын білдірді. Апаттан кейін ол ешқандай ауыртпалық сезінбегенін айтты. "Бұл менің бұрынғы апаттарым сияқты болды, онда жарақат алмадым. Мен тек машина туралы ойладым, қосалқы машинасы осы машинадай жақсы жұмыс істемейтінін және мен оны (қосалқысын) жарысқа пайдалануым керектігін ойладым. Содан кейін мен аяқтарымды көріп, мүмкін бұл жарысқа қатыспаймын деп ойладым. Тікұшақта олар қатты ауыртпалық берді. Бірақ егер мен осындай апатқа ұшырасам, ол Германияда болғанына шүкіршілік етемін, себебі одан да жаман жерде болса, жағдайым қиын болар еді." Пиронидің аяқ сынықтарының ауырлығы зор болды; алайда, Пиронидің апат туралы айтқандарына қарамастан, профессор Сид Уоткинстің басшылығымен дәрігерлер оны машинадан шығару үшін ампутация жасауды қарастырмады. Осы кезде ол 39 ұпаймен чемпионатта көш бастап, Уотсонды (30) және Кеке Росбергті (27) озып кеткен еді, бірақ Росберг оны басып өтіп, әлем чемпионы атанғандықтан Пирони екінші орынға түсті. Сол жылғы он төрт жарыстың төртеуіне қатыспағанына қарамастан, Пирони Росбергке тек 5 ұпайпен ғана жеңіліп қалды. Формула-1 мансабында Дидье Пирони үш жарыста жеңіске жетті, 13 рет подиумға көтерілді және барлығы 101 чемпионат ұпайы жинады. Ол сонымен қатар төрт рет поул-позицияны иеленді.

Өлім

1986 жылы екі аяғымен де көмексіз жүре алғаннан кейін, Пирони француздық AGS командасының Пол Рикард трассасында, содан кейін Дижон-Пренуада Ligier JS27 машинасымен сынақтан өткенде қайта оралуға мүмкіндігі бар сияқты көрінді. Ол әлі де бәсекеге қабілетті екенін көрсетті, бірақ жарақаттарының ауырлығына байланысты Формула-1-ге қайта оралу іс жүзінде мүмкін емес еді. Формула-1-ге қайта оралу оның сақтандыру төлемінен де қиындық тудырды, себебі төлем оның мансабын аяқтайтын жарақаттарға байланысты болған; егер Пирони спортқа оралса, ол сақтандыру компаниясына ақшаны қайтаруға міндетті болар еді. Сондықтан Пирони офшорлық моторлы қайық жарыстарына қатысуға шешім қабылдады. 1987 жылдың 23 тамызында Пирони Уайт аралының жанындағы Needles Trophy Race жарысында апатқа ұшырап қаза тапты, осы оқиғада оның екі экипаж мүшесі – журналист Бернард Жиру және оның жақын досы Жан-Клод Генар да қаза тапты. Олардың "Колибри-4" қайығы мұнай танкерінен соққан үлкен толқынға тап болып, аударылып кетті. Пирони қайтыс болғаннан кейін оның сүйіктісі Кэтрин Гоу егіздерді дүниеге әкелді. Пирони мен Жиль Вильнёвтің құрметіне ол оларды Дидье және Жиль деп атады. 2014 жылы Жиль Пирони Mercedes AMG Petronas командасына инженер ретінде қосылды. Жиль 2020 жылғы Ұлыбритания Гран-присінде конструкторлар кубогын алып, марапаттау тұғырына көтерілді.

Ле-Манның толық 24 сағаттық жарысының нәтижелері

Жыл Командасы Копилоттар Автомобиль Классы Айналымдар Porsche Kremer Racing Мари Клод Шармассон Боб Волек Porsche 934 GT 270 19-шы 4-ші J. Харан де Шонак Рене Арнокс Гай Фрекелин Renault Alpine A442 S2.0 0 Сорылған (DNF) Сорылған (DNF) Renault Sport Жан Пьер Жоссо Renault Alpine A442B S3.0 369 1-ші 1-ші B. M. W. Франция Марсель Миньот Дитер Квестер BMW M1 IMSA 293 14-ші 4-ші