Кіріспе
Карикатурашы (1890–1942)
Уильям Морган Дебек (15 сәуір 1890 – 11 қараша 1942), Білли Дебек деп кең танылған, американдық карикатурашы. Ол ең әйгілісі «Барни Гугл» комикс жолағының авторы, кейін «Барни Гугл және Снаффи Смит» деп қайта аталды. Комикс жолағы 1920-1930 жылдары ерекше танымал болды және бас кейіпкер, Банки, Снаффи Смит және жарыс жылқысы Шамшық сияқты көптеген танымал кейіпкерлерді қамтыды. Шамшық – тауарлық табысқа жеткен құбылыс, және оны 1920 жылдардың Снупиі деп атаған. Дебек «үлкен аяқ» стилінде, кейіпкерлердің үлкен аяқтары мен домалақ мұрындары бар сызықты сызықтармен сурет салған. Оның суреттері көбінесе спортқа деген құштарлығын көрсеткен. 1946 жылы Ұлттық карикатурашылар қоғамы Билли Дебек есімімен Мемориалдық сыйлықты (немесе Барни сыйлығын) тағайындады, ол 1954 жылы Рубен сыйлығына айналды.
Ерте өмір
Уильям Морган Дебек 1890 жылдың 15 сәуірінде Чикаго қаласының оңтүстік бөлігінде дүниеге келді, оның әкесі Луи Дебек Swift компаниясында газетші болып жұмыс істеді. Ұлы Дебек француз тегінен шыққан, ал Дебек есімі бастапқыда ДеБек деп жазылған. Оның анасы Джесси Ли Морган ирланд және уэльс тайпаларынан, шаруа қожалығында тұрып, мектеп мұғалімі болған.
Ерте мансап
1908 жылы Хайд Парк орта мектебін бітіргеннен кейін Дебек Чикаго Көркемсурет академиясына түсті. Ол сол кезде өзін қаржыландыру үшін карикатуралар сатты, алғаш рет 1908 жылы Чикаго Daily News газеті үшін. Оның модельдердің карикатуралары студенттердің назарын аударды, және ол фламандтық дәстүрде суретші болуды ниеттенгенімен, 1910 жылы апталық Show World газетінде карикатурашы болып жұмысқа орнысқаннан кейін екі жылдан соң академиядан кетті. Оның карикатураларында Джон Т. Маккачон мен Клэр Бриггстің ықпалы көрінді, оларды ол жастығынан қадір тұтқан; сонымен қатар, ол Чарльз Дана Гибсонның әрік-құбырлы стилінде сурет салу шеберлігіне ие болды, оның суреттерінің көшірмелерін түпнұсқа деп сатты. Дебек көп ұзамай Show World-тен Огайо штатындағы Youngstown Telegram газетіне редакциялық карикатурист ретінде, содан кейін 1912 жылдың тамыз айының соңында Питтсбург Газетті Тайм газетіне жақсы мүмкіндіктерді пайдалану үшін кетті. Кейін ол Нью-Йорк қаласындағы Life және Judge юмор журналдарына карикатуралар жасай бастады. Питтсбургте тұрғанда, ол Уильям Рэндольф Херсттің газет империясындағы редактор Артур Брисбенге комикстердің үлгілерін көрсету үшін Нью-Йоркке сапар шекті; Брисбен жұмысты қабылдамады. Кейін Дебек бұл үлгілердің «өте нашар» болғанын айтты, себебі ол «Питтсбург газеті үшін саяси карикатуралар жасап жүрді, ал комикстер оған жаңалық болды». Ол Янгстаунға оралып, 1914 жылы Марион Луиза Шилдсқа үйленді. 1915 жылдың мамыр айында Дебек пен Картер атты серігі газет синдикатын және хат арқылы карикатура жасау курсын ашты; Дебек хат арқылы оқылатын студенттеріне: «Біріншіден, сурет салуды үйреніңіз, содан кейін жақсы өнер мектебіне барып, өнерде мықты негіз құрыңыз» деген кеңес берді. Курс сәтті болмады, сондықтан Дебек Чикагоға оралып, 1915 жылдың желтоқсан айында Чикаго геральд газетіне жұмысқа орналасты. Ол Адамс газет қызметі үшін «Финн мен Хэдди» атты комикстермен қосымша жұмыс істеді. 9 желтоқсанда, геральдта жұмыс бастағаннан кейін, ол Херсттің назарын аударған «Некедегі өмір» атты комикстер жолағын бастады; аңыз бойынша, Дебекті алу үшін Херст геральдты сатып алып, оны Чикаго Экзаминермен біріктірді, себебі Экзаминер оның айлық жалақысын 35 доллардан 200 долларға көтергеніне қарамастан, Дебек Херст империясына қосылудан бас тартқан. Дебек жасаған туындылар алғаш рет 1917 жылы Сиэтл Санди Таймс газетінің кинохроникасында «Некедегі өмір» анимациялық фильмі көрсетілгенде бейімделді. Дебек, әсіресе спорт бөлімі үшін көптеген туындылар жасады, ал оның қимылдары оны жергілікті даңққа ие етті.
Барни Гугл
1919 жылдың 17 маусымында спорт бетіне Дебек салған, “Некедегі өмір” стиліндегі жаңа комикстері жарық көрді: “Мысалы, Барни Гуглды алыңыз”. Бұл комикстің ерекшелігі – әйеліне бағынышты, спортқа әуес күйеуінің оған қарсы күресіндегі қиындықтарын көрсетуі. Гугл ойдан шығарылған емес спорт жаңалықтарына қызығушылық танытты, мысалы, Джесс Уиллард пен Джек Демпси арасындағы ауыр салмақтағы чемпиондық жекпе-жек. Көп ұзамай Дебек ұзын, жіңішке Гуглды есте қалғандай қысқа, тоқпақ денелі кейіпке келтірді, ал атау да жақын уақытта Барни Гугл деп қысқартылды. Дебек Гуглға 1922 жылдың 17 шілдесінде жарысқа қатысқан “Спарки” лақап атымен танымал Spark Plug атты жылқыны қосып алғанға дейін комикстері аса танымал болған жоқ. Тозығы жеткен, жамылғымен жабылған жылқы маркетинг пен тауар өндірісінде үлкен құбылысқа айналды, сондықтан кейіпкер 1920 жылдардың Снупиі деп аталды – ойыншықтар, шарлар және ойындар Спаркидің суретімен безендірілген танымал тауарлардың қатарында болды. Дебек жылқыны енгізген кезде, ол комикстерге сирек қолданылатын бір техниканы да енгізді: сабақтастық. “Барни Гугл” күніне бір әңгімеден тұратын комикстен, оқырмандарды әзіл мен күмәнді жағдайлармен күн сайын қайта оралатын комикке айналдырды, өйткені Гугл жарыста жеңіске жеткізу үшін шарлап бақты. Spark Plug комикстерге енгізілген эпизод 1922 жылдың қазан айында Comic Monthly журналында қайта жарияланды – бұл, мүмкін, газет стендтеріндегі ең алғашқы комикстер жинағы болды. Дебек оқырмандарды күмәнді жағдаймен орындықтарынан тұрғызды: кейде Spark Plug жарыста жеңіске жететін. Дебек бастапқыда қарсылық көрсеткенімен, Хёрст комикстерге әдемі қызды енгізуді талап етті. Дебек “Сәтті ана” кейіпкерін жасады, ол бастапқыда қызу пікір тудырды, кейбір газеттер комикстерді жабуға мәжбүр болды, бірақ бұл фраза елге тарағаннан кейін комикстердің танымалдығы одан да артты. Жылдар бойы Дебек “heebie jeebies”, “horsefeathers”, “balls of fire” және “time's a wastin’” сияқты жаңа сөздер мен ұсыныстарды енгізгені үшін мақтау алды. 1923 жылы Билли Роуз “Барни Гугл (Гу Гу Гугли көздерімен)” атты Tin Pan Alley хит-поп әнін жазды. Барни Хеллумның қатысуымен 1928 және 1929 жылдары “Барни Гугл” фильмінің тірі экшн сериясы жарық көрді. Дебек 1921 жылдан бері өзінің негізгі комиксіне “Bughouse Fables” (авторы “Барни Гугл”) деп аталатын қосымша комикстерді қосты, бірақ ол оны жақын арада көмекшісі Пол Фунгқа тапсырды. Кейінірек Барни Гугл мен Снаффи Смит сценарийін жазған Брайан Уокердің айтуынша, Дебек осы кезде “Америкадағы ең көп жалақы алатын карикатуристердің біріне” айналды. 1920 жылдардың басында Дебек Нью-Йорк қаласындағы Риверсайд драйвке көшіп келді және 1927 жылы Мэри Луиза Даннға қайтадан үйленді. Екеуі келесі екі жылды Еуропада өткізіп, содан кейін қайтадан Нью-Йоркке қоныстанды. ДеБектің белсенді өмір салты кейде оған мерзімдерді өткізіп жіберуге себеп болды. Ол саяхаттауды, терең теңізде балық аулауды, гольф ойнауды және бриджпен айналысуды ұнатты. 1916 жылдан бері гольф ойнайтын Дебек Гарольд Ллойд, Уолтер Хьюстон, Руб Голдберг, Фонтейн Фокс, Кларенс Будингтон Келланд және бридж шебері П. Хэл Симс сияқты танымал адамдармен бірге гольф алаңдарында уақыт өткізді. Ол Бейб Рут, Лоуэлл Томас және Деймон Раньон сияқты танымал тұлғалармен да таныс болды. Оның ең жақын досы – карикатурист Фрэнк Уиллард, ол да Чикагодағы Көркемсурет академиясына оқуға түскен.
Снаффи Смит
Барни Гуглдың танымалдылығы Үлкен экономикалық дағдарыс кезеңінде де сақталды; 1933 жылы Fortune журналы ДеБектің апталық табысы 1200 доллар екенін хабарлады. 1933 жылдың көктемінде Дебек 17 жасар Фред Лассвеллді, Тампа сауда палатасының Джамборесіне асығып бара жатқан оның әзілді кейіпкерлерінің үлкен плакатын көргеннен кейін, көмекші ретінде жұмысқа алды. Дебек – мәдениетті қалалық адам, гольф ойнауды ұнататын, әлемді аралап, өмірді тойқанатын адам еді. Ол депрессия кезеңіндегі көрермендерге жақын ауылдық кейіпкер жасағысы келді. Оған көмек қажет болды. Фред Лассвелл – ауылдан шыққан, көптеген туыстары бар, ақыл-парасаты мол, әзіл-қалжыңға шебер, таза сызықтар салуға және мәтінмен күлкілі суреттерді үйлестіруге қабілетті адам еді. Лассвелл өзінің «Биллимен жасаған үлкен саяхаты» мен Дебектің hillbilly тіркестерін жазып алғанын еске алады, ал Лассвелл өзі білетін таулық кейіпкерлердің, жануарлардың және көріністердің эскиздерін салды. 1934 жылы Снаффи Смит Барни Гуглмен кездескенде және комикстердің сатылымы, жақын арада Барни Гугл және Снаффи Смит болып өзгеретін, күрт өсті. Келесі жеті жылда Лассвелл Дебек ешқашан болмаған ұлына айналды. Дебек оны Нью-Йорктегі Көркемсуретшілер лигасына оқуға, көркемөнердің көрнекті суретшілерінен тәлім алуға және қала көшелерінде сурет салғысымен жүріп, көрген қозғалыстарды, тұлғаларды және жағдайларды бейнелеуге жіберді. Сегіз жыл Лассвеллге тәлім бергеннен кейін Дебек қайтыс болды, ал Лассвелл тәлімгерінің комиксін өз қолына алды. Лассвелл басшылығымен Барни Гугл және Снаффи Смит американдық газеттер тарихындағы үздіксіз шығарылатын ең ұзақ өмір сүрген комикске айналды. 1930 жылдары Дебек Аппалачия мәдениетіне қызығушылық танытып, осы тақырыпта кітапхана жинады, кейіннен оны Вирджиния Комонвелл университетіне сыйға берді. Ол бағалаған кітаптардың арасында Джордж Вашингтон Харристің «Sut Lovingood» кітабы бар; «Sut Lovingood Yarns» (1867) ішінде Дебек Аппалачи тауының жергілікті тұрғындарымен сөйлесіп, оларды суреттеу арқылы өскен Снаффи Смит кейіпкерінің алғашқы эскизін жасады. Комикстердің таралымы төмендеп бара жатқан кезде, Дебек Снаффиді Солтүстік Каролина тауларындағы мүлікті мұраға алған сюжет желісінде таныстырды. Олар екеуі тез арада дос болып кетті. Комикстің атауы Барни Гугл және Снаффи Смит болып өзгертілді, ал Снаффи Барни Гуглдан басты кейіпкер ретінде орын алды. Лассвелл өзінің ауылдық тамырларымен Снаффиге және оның Аппалачия ортасына үлкен әсер етті. Әсіресе, ол жергілікті тұрғындардың диалектісіне көзқарас ұсынды. Hillbilly мәдениеті 1930 жылдары үлкен танымаллыққа ие болды; Снаффи Смит Аль Капптың Лиль Абнермен бірдей жылы пайда болды. 1940 жылы Дебектің комикстері 210 газетте жарық көрді, олардың жалпы тиражы он миллионға жетті. Чарльз Минц студиясы 1935 жылы Барни Гугл мен Снаффи Смит атты төрт түрлі-түсті анимациялық қысқа фильм шығарды. 1942 жылы сериалда тағы екі тірі актерлік бейімделу болды: Бад Дункан «Жеке Снаффи Смит» фильмінде Снаффи Смит рөлінде ойнады және Клифф Назарро «Hillbilly Blitzkrieg» фильмінде Барни Гугл рөлінде ойнады.
Кейінгі өмір және өлім
ДеБектің Нью-Йорктегі Парк-авенюде студиялық пәтері, сондай-ақ Нью-Йорктегі Грейт-Нек және Флоридадағы Санкт-Петербургте үйлері болды. 1940 жылдардың басында ол рак ауруына шалдықты және жұмыс істеуіне де қиындық туды. Өлімі жақындап қалғанын сезген ол Мариан Шилдспен кездесу үшін арнайы сапар жасады. Оның соңғы қол қойған күнделікті комиксі 1942 жылдың 4 шілдесінде, ал соңғы жексенбі комиксі келесі 2 тамызда жарық көрді. Лассвелл соғысқа көмектесіп жатқандықтан, комикс жолағы көмекшісі Джо Музиал басшылығымен жалғасты. 1942 жылдың 11 қарашасында ДеБек Нью-Йорк қаласында 52 жасында, әйелінің басында қайтыс болды. Олардың балалары болған жоқ. Барни Гугл сол кезде 206 газетте жарияланды, ал Музиал 1945 жылы Лассвелл толық уақытқа кіріскенше комикс жолағын жалғастырды. Уақыт өте келе Барни комикстен мүлдем жоғалып, атауы Снаффи Смит болып өзгерді. 1943 жылы Мэри ДеБек күйеуінің барлық сурет салу құралдарын – сурет салу үстелдерін, қағаз орамдарын, жүздеген түрлі түсті қарындаштарды, шамдарды, сурет салу тақталарын, бояуларды, қаламдарды, суретшінің алжапқыштарын, гравюра тақталарын және гравюра станогын Ринглинг өнер мектебіне сыйлады. Ол қайтадан тұрмысқа шықты және 1953 жылдың 14 ақпанында "National Airlines" әуе компаниясының 470 рейсімен ұшып бара жатқан DC-6 ұшағы Тампадан Нью-Орлеанға бағыт алғанда, дауыл кезінде Мексика шығанағына құлап қайтыс болды.
Стиль
ДеБектің сурет салу стилі "The Katzenjammer Kids", "Hägar the Horrible" және "Robert Crumb" сияқты американдық комикстердің "үлкен аяқ" дәстүріне жатады. Оның сызықтары қабыршақты, ал кейіпкерлерінің мұрындары дөңгелек, аяқтары үлкен болған. Дебек көбінесе жұмысты кешіктіргенімен, мерзіміне үлгеру үшін жылдам жұмыс істей білді. Дебек Барни Гугл комиксінің 23 жылдық тарихында оны көптеген өзгерістерге ұшыратты, жағдайлар мен кейіпкерлерді үнемі жаңартты. Сюжеттік желілер 1920 жылдардың гүлдену кезеңін, Ұлы депрессияны және Екінші дүниежүзілік соғыстың көзқарасын бейнеледі.
Мұра
ДеБектің негізгі комиксі оның авторы қайтыс болғаннан кейін де Фред Лассвеллдің қолында ұзақ уақыт сақталды. Дебек қайтыс болғанға дейінгі жылдары оны жариялаған газеттердің саны азайды, себебі диалогтегі ауылдық диалектіні көптеген оқырмандар түсіну қиындықтарын сезінді. Синдикат Лассвеллге егер тағы көп газеттер комикстен бас тартса, ол тоқтатылатынын хабарлады. Лассвелл Снаффи Смит комиксіне қайта назар аударды, диалекттің көп бөлігін алып тастады және жеке оқиғалардан күндізгі оқиғаларға көшті. Комикстің танымалдылығы қайта өсті және 1989 жылға қарай ол 21 елдегі 900 газетте жарияланды. Лассвелл 2001 жылы қайтыс болғаннан кейін комикс әртүрлі авторлармен жалғасты. Дебек бейнелеген ауыл тұрғындары, стереотипті және бұрмаланған болғанымен, Аль Капп және басқа замандас карикатуристерге қарағанда шынайырақ болды және оларды жақсы жағдайда көрсетті. Дебек "plime blank" ("дәл") және "a lavish of" ("көп") сияқты нақты тіркестерді пайдаланды, сондай-ақ оқырмандарына бейтаныс диалекттерді түсіндірді. Кейбір адамдар, мысалы, кантри әншісі Рой Акуфф, комикстің ауылдық мәдениет туралы стереотиптерді таратуда екенін айтты. Дебек Барни Гугл арқылы көптеген жаңа сөздер мен ұрандарды таныстырды немесе танымал етті, олардың ішінде "heebie jeebies", "horsefeathers", "hotsy totsy", "balls of fire", "time's a wastin'", "touched in the head" және "bodacious" бар. Peanuts комиксінің авторы Чарльз М. Шульц Дебекке тиесілі жарыс атты кейіпкерінің құрметіне "Спарки" деп аталды. Дебек сурет салу стилі заманауи карикатуралар мен мәдениетке, сондай-ақ Роберт Крамб және Бобби Лондон сияқты кейінгі карикатуристерге әсер етті. Барни Гугл комиксінің 1938 жылғы 18 қыркүйектегі нөмірі 1939 жылғы Әлемдік көрменің уақыт капсуласына салынды. Ұлттық карикатурашылар қоғамының жылдық сыйлығы бастапқыда Билли Дебек еске алу сыйлығы деп аталды. Мэри Дебек Бергман 1946 жылы құрған бұл сыйлықтар Барни сыйлығы деп белгілі болды. Ол сондай-ақ жеңімпаздарға (Милтон Канифф, Аль Капп, Чик Янг, Алекс Реймонд, Рой Крейн, Уолт Келли, Хэнк Кетчам және Морт Уокер) Дебек кейіпкерлері бейнеленген күміс темекі салғыштарын табыс етті. 1954 жылы, оның қайтысынан кейін, Дебек сыйлығы Руб Голдбергтің құрметіне Рубен сыйлығы деп өзгертілді, ал барлық бұрынғы жеңімпаздарға Рубен мүсіндері қайта табыс етілді.