Манхэттен жобасының алғашқы ресми есебі

Кіріспе

Манхэттен жобасының алғашқы ресми есебі, Ұлыбритания үкіметіне 2003 жылы ұсынылған корпоративтік басқару туралы есеп.

Смит есебі (ресми атауы – Әскери мақсаттар үшін атом энергиясы) – американдық физик Генри Девольф Смиттің Манхэттен жобасы туралы жазған әкімшілік тарихының жалпы атауы. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде атом бомбасын жасауға бағытталған одақтастардың күш-жігері. Есептің кіші тақырыбы: «Атом энергиясын әскери мақсаттарда қолдану әдістерін дамыту туралы жалпы есеп». Ол 1945 жылдың 12 тамызында, Хиросима мен Нагасакиге 6 және 9 тамызда атом бомбалары тасталғаннан кейін көпшілікке жарияланды. Смиттен бұл есепті Манхэттен жобасының директоры, генерал-майор Лесли Р. Гроувз кіші жазуды тапсырған. Смит есебі атом бомбасын жасау және оның негізгі физикалық процестері туралы алғашқы ресми мәліметтерді ұсынды. Сондай-ақ, ол қандай ақпараттың құпиясы ашылғанын көрсетуге мүмкіндік берді; есепте жарияланған кез келген мәлімет ашық талқылануы мүмкін. Осы себепті Смит есебі ғылыми қауымдастықта бұрыннан мәлім немесе білікті ғалымның анықтауы мүмкін ядролық физика сияқты ақпаратқа баса назар аударды, химия, металлургия және қару-жарақ туралы егжей-тегжейлі мәліметтерді қалдырды. Бұл, нәтижесінде, Манхэттен жобасының тек физикамен байланысты екендігі туралы жаңылыс пікір тудырды. Смит есебінің алғашқы сегіз басылымында 127 000 данаға жуық сатылды және 1945 жылдың қазан айының ортасынан 1946 жылдың қаңтар айының соңына дейін The New York Times бестселлер тізіміне енді. Ол 40-тан астам тілге аударылған.

Жарияланым

Мың дана есеп Пентагонда литографиялық тәсілмен басылып, Вашингтондағы Жаңа Соғыс Департаменті ғимаратындағы Гроувстың кеңсесіне сақталды, онда олар қауіпсіз түрде құлыпталды. 1945 жылдың 9 тамызында, Хиросима бомбаланғаннан кейін үш күн өткен соң, Ақ үйде өткен кездесуде президент Гарри С. Трумэннен соңғы мақұлдау сұралды. Стимсон, Харрисон, Гроувс, Конант, Ванневар Буш және флот адмиралы Уильям Д. Лихи өз пікірлерін білдірді, ал Трумэн есепті дереу жариялауға рұқсат берді. Соғыс департаменті 1945 жылдың 11 тамызында сағат 21:00-де радио хабарларын таратушылар үшін және 12 тамызда газеттер үшін Гроувстың кеңсесінде сақталған мың дана есепті бұқаралық ақпарат құралдарына берді, жариялауға тыйым салынды. Есептің кітап түрінде жарияланбастан бұрынғы түпнұсқа атауы: «Ядролық бомбалар: АҚШ үкіметінің қолдауымен ядролық энергияны әскери мақсаттарда пайдалану әдістерін дамытудың жалпы есебі», 1940–1945 жылдар. «Ядролық» сөзі «атомдық» деп өзгертілді, себебі физиктер біріншісін ұнатса да, ол кезде жалпы халық оны жиі қолданбады. Осы атау авторлық құқық сертификатында қолданылды. Кітаптың авторлық құқығы Смитке тиесілі болды, бірақ «толық немесе оның бір бөлігін қайта өндіруге рұқсат етіледі» деген ескертумен шығарылды. Гровс басқа біреу авторлық құқықты алмас үшін Смитпен бірге авторлық құқықты қорғады. Гровс атаудың қауіпсіздікке қатысты салдарынан алаңдады, сондықтан мұқабасында «Атом бомбалары» деген жазудың орнына бос қалдырылды және резеңке мөр жасалды. Бұл мөр әр данаға тарату алдында қолданылуы тиіс еді. Бұл авторлық құқықпен қорғалған көшірмелер үшін жасалды, бірақ баспасөзге немесе жұртшылыққа берілгендер үшін емес. Сондықтан, бұл ұсақ-түйек субтитр атауға айналды. Бұл жұмыстың бір салдары «Смит есебі» деп танылуы болды. Жылдар өте келе «ядролық» термині біртіндеп танымал бола бастады, ал 1960 жылға қарай ол «атомдық» терминінен гөрі жиі қолданылатын болды. 1945 жылдың ортасында Смит Принстон университеті баспасының директоры Датус Смитпен екі апталық жазғы үзіліс кезінде баспасын үкіметке жалға беру мүмкіндігі туралы сөйлесті, сонда Смит құпия есептің 5000 данасын шығара алатын еді. Смит: «Бір адамның құпия есептің 5000 данасын басып шығаруы қиынға түседі» деді. Ол күтпеген баспа мәселелерінен кешігулерді және жұмысшыларының жазғы демалыстан оралғанда құпия материалдармен толы зауытқа кіре алмайтынын елестете алды. Осы жағдайларға байланысты ол бұл тәуекелге баруға дайын емес еді. Смит есебі ресми түрде жарияланғаннан кейін Смит оны жариялауды ұсынды. Смит сабырлылықпен кез келген адам оны басып шығара алатынын түсіндірді, бірақ Принстон университеті баспасы мұны «Смит басылымы» ретінде жариялауға ғана дайын болды. Сол уақытта Смит МакГроу Хиллге оны жариялау туралы өтініш жасады. МакГроу Хилл редакциясы қолжазбаны жалпы оқырман үшін көңілді емес және біршама техникалық деп тапты және қайта жазуды ұсынды. Смит бұған қарсылық білдірді, себебі бұл цензура процесін қайтадан өтуді білдірмек. МакГроу Хилл баспасының президенті Джеймс Томпсон АҚШ-тың мемлекеттік баспаханасы одан арзанға шығаратынын және МакГроу Хилл басылымынан пайда табу қиын болатынын айтты. Смит қайтадан Принстон университеті баспасына жүгінді. Оның бір ғана шарты болды: ол авторлық сыйлық алмауы керек. Принстон университеті баспасы келісті, бірақ өзінің шартын қосты: Гровстың мақұлдауы алынуы керек. Смит бұл мақұлдауды 1945 жылдың 25 тамызында жазылған хатында алды. Принстон университеті баспаханасы 1945 жылдың 17 тамызында Смиттен қолмен түзетулер енгізілген литографиялық баспаның көшірмесін алды. Баспагерлер басқа бір данадан жұмыс бастаған еді. Пенсильвания штатындағы Йорк қаласындағы Мейпл баспаханасы баспаға дайындалды. Соғыс уақытындағы тапшылықтан кейін баспагерлердің ең үлкен уайымының бірі қағаздың жеткілікті мөлшерін табу болды. Смит «Central Paper» компаниясының Мани мен Леонард Реллеске келіп, Смит есебі және оның маңыздылығы туралы айтып, олардың қағазды «Maple Press» баспасына он екі күн ішінде жеткізе алатынын сұрады. Олар Нью-Англиядағы бір жолдың бойында 30 000 данаға жеткілікті қағаз жүгін тауып, Йоркке жіберді. Бірінші басылымның 30 000 данасы баспаға шығарылып жатқанда, тағы 30 000 данаға қағаз табылды. Поезд Йорк қаласына келгенге дейін баспа үш сағатқа тоқтатылды, содан кейін қағаз аударылып баспаханаға жеткізілді. Принстон басылымында түпнұсқа мәтінмен салыстырғанда шағын айырмашылықтар болды. Принстон басылымында бұрын қолданылған аббревиатуралардың орнына есімдер мен орталық аттар қосылды. Радиоактивтілік туралы жұртшылық алаңдауларына жауап ретінде Гровс 12.18-параграфқа Хиросима мен Нагасакидегі жарылыстардың биіктігінің қалдықтарды азайтып, ыдырау өнімдерін жоғары атмосфераға көтеруіне қатысты мәтін қосты. Ол сондай-ақ өндіріс реакторларындағы ыдырау өнімдерінің улану әсеріне қатысты бір сөйлемді алып тастады. Кейінгі басылымдарда да өзгерістер енгізілді. Төрт баспа қатесі табылды және 1.44-параграфтағы «фотон» сөзі «протон» болуы керек деп ойлаған оқырманнан көптеген хаттар түскендіктен, параграфты қайта жазу туралы шешім қабылданды. Британ үкіметі Смит есебі жобаға қатысқан британдық үлесті қамтымайды деп алаңдады және өзінің 40 беттік есебін жариялады, ол 1945 жылдың қараша айындағы бесінші басылымға 7-қосымша ретінде қосылды. Канад үкіметінің екі беттік есебі 8-қосымша ретінде қосылды. Смит есебі 40-тан астам тілге аударылды. Принстон университеті баспасынан басқа, ол Үкіметтік баспахана, Инфантери Журналы және Оның Әлеуетінің кеңсесінде де жарияланды және 1945 жылдың қазан айындағы «Modern Physics Reviews» журналында қайта басылды.

A thousand copies of the report were printed by lithography at the Pentagon, and deposited in Groves's office in the New War Department Building in Washington, D. C., where they were kept securely locked away. Final approval was sought from the President, Harry S. Truman, in a meeting at the White House on August 9, 1945, three days after the bombing of Hiroshima. Stimson, Harrison, Groves, Conant, Vannevar Bush, and Fleet Admiral William D. Leahy presented their views, and Truman authorized the immediate release of the report. The War Department released the thousand copies of the report that had been kept in Groves's office to the media for use by the radio broadcasters with an embargo time of 9:00 pm on August 11, 1945, and for the newspapers of August 12. The original title of the report, before it was published in book form, was Nuclear Bombs: A General Account of the Development of Methods of Using Nuclear Energy for Military Purposes Under the Auspices of the United States Government, 1940–1945. The word "nuclear" was changed to "atomic" because while the former was favored by physicists, it was not in common use by the general public at that time. This was the title used on the copyright certificate. The book was copyrighted to Smyth but issued with the statement that "reproduction in whole or in part is authorized and permitted". Groves had the report copyrighted by Smyth in order to prevent someone else from copyrighting it. Groves was concerned about the security implications of the title, so instead of having "Atomic Bombs" on the cover, it was left blank, and a rubber stamp was made. The intention was for this to be used on each copy before it was distributed. This was done for the copyright deposit copies, but not those given to the press or the public. The lumbering subtitle therefore became the title. A side effect of this was that it became generally known as the "Smyth Report". Over the years, the term "nuclear" gradually gained traction, and by 1960 it had become more common than "atomic". In mid 1945, Smyth approached Datus C. Smith, the director of Princeton University Press, about the possibility of renting his printing plant to the government during a two week summer shutdown so that Smyth could produce 5,000 copies of a top secret report. Smith's response was that he found it hard to imagine anyone needing to print 5,000 copies of a top secret report. He found it much easier to imagine delays due to unexpected printing problems, and his workers returning from summer vacation to find themselves locked out of a plant filled with top secret material. Under the circumstances, he felt that he could not risk this. After the Smyth Report was officially released, Smith immediately offered to publish it. Smyth patiently explained that anyone was free to publish it, but Princeton University Press was only willing to do so on the understanding that this would be "Smyth's edition". Meanwhile, Smyth approached McGraw Hill about publishing it. The editors at McGraw Hill found the manuscript dull and somewhat technical for a general audience and suggested a rewrite. Smyth balked at this, as it would have meant going through the censorship process again. James S. Thompson, the president of McGraw Hill, pointed out the U. S. Government Printing Office would be putting out an edition, probably more cheaply than he could, and there would likely be little profit in a McGraw Hill edition. Smyth then turned back to Princeton University Press. He had only one condition: that he receive no royalties. Princeton University Press agreed, but added a stipulation of its own: that Groves's approval be secured. Smyth obtained this in a letter dated August 25, 1945. Princeton University Press received a copy of the typescript lithograph edition with hand corrections from Smyth on August 17, 1945. The typographers had already started work from another copy. Maple Press of York, Pennsylvania, was lined up to do the printing. Because of wartime shortages, one of a publisher's biggest worries was finding adequate supplies of paper. Smith approached Manny and Leonard Relles from Central Paper, told them about the Smyth Report and its significance, and asked them if they could deliver of paper to Maple Press in twelve days. They found a carload of paper on a siding in New England and sent it to York, providing enough paper for 30,000 copies, only half what Princeton University Press wanted. The first edition of 30,000 copies was printing when word was received that paper had been found for another 30,000 copies. The presses were held for three hours while the train made its way to a siding in York, where the paper was unloaded and brought to the printing plant by trucks. There were minor differences between the original text and the version published by Princeton. In the Princeton publication, first and middle names were added instead of the previous use of abbreviations. In response to public concerns about radioactivity, Groves had text added to paragraph 12.18 explaining how the height of the explosions over Hiroshima and Nagasaki reduced fallout and allowed fission products to be drawn up into the upper atmosphere. He also had a one sentence allusion to a poisoning effect of fission products in the production reactors redacted. Later editions also incorporated changes. Four typographical errors were found, and the word "photon" in paragraph 1.44 aroused so much correspondence from readers who mistakenly believed that it should be "proton" that it was decided to re word the paragraph. The British government became concerned that the Smyth Report did not cover the British part in the project, and issued its own 40 page report, which was incorporated into the fifth printing in November 1945 as Appendix 7. A two page report by the Canadian government was added as Appendix 8. The Smyth Report was translated into over 40 different languages. In addition to Princeton University Press, it was also published by the Government Printing Office, the Infantry Journal, and His Majesty's Stationery Office, and was reprinted in the October 1945 issue of Reviews of Modern Physics.