Кіріспе

АҚШ-тың халықаралық сауда және кеден құқығымен айналысатын соты – АҚШ Халықаралық сауда соты (Іс сілтемелері: Ct. Int'l Trade) – АҚШ-тың кедендік және халықаралық сауда заңдарынан туындайтын азаматтық істерді қарастыратын АҚШ федералды соты. Нью-Йорк қаласында орналасқан бұл сот саудаға қатысты көптеген мәселелер бойынша кең юрисдикцияға ие және елдің кез келген жерінде, сондай-ақ шетелде де істерді тыңдауға және шешуге құқылы. Сот 1890 жылғы Кедендік әкімшілік заңымен құрылған, ол Бас бағалаушылар кеңесін АҚШ Қаржы министрлігінің құрамындағы сот функцияларын атқаратын орган ретінде белгіледі. Бұл кеңестің негізгі міндеті тарифтер мен импорттық баждарға қатысты дауларды қарау болды. 1926 жылы Конгресс Кеңесті АҚШ Кеден сотымен алмастырды, ол кеңейтілген сот функцияларына ие әкімшілік орган болды. 1930 жылы ол Қаржы министрлігінен тәуелсіз болды. 1956 жылы АҚШ Кеден соты Конгресс тарапынан Конституцияның III бабына сәйкес сот ретінде қайта құрылды, осылайша федералды соттың мәртебесі мен құқықтарына ие болды. 1980 жылғы Кедендік соттар туралы заң АҚШ Халықаралық сауда сотын қазіргі түрінде құрды, оған барлық сауда мәселелеріне билік берілді және судьяларға өмір бойы қызмет ету құқығы берілді. Істер көбінесе бір судьямен қарастырылады, ал соттың жұмыс істеу тәртібі мен хаттамалары Федералдық азаматтық іс жүргізу ережелеріне негізделген.

Тарих

1890 жылы АҚШ Конгресі АҚШ Қазынашылық департаментінің құрамындағы әкімшілік-сот өкілеттігіне ие Жалпы бағалаушылар кеңесін құру туралы заң қабылдады. Кеңес құрамында АҚШ Президенті тағайындаған тоғыз мүше болды және олар импортталатын тауарларға салынатын баж мөлшері жөніндегі АҚШ кеден қызметкерлерінің шешімдерін қарауға өкілеттік алды. 1926 жылы Конгресс кедендік істердің саны мен күрделілігінің артуына байланысты Жалпы бағалаушылар кеңесін, оның құзыреті мен өкілеттіктерін сақтай отырып, тәуелсіз I тараудың сотымен алмастырды. 1928 жылы АҚШ Кеден соты АҚШ-та әйел судьясы бар алғашқы федералдық сот болып есептеледі, сол кезде Президент Кальвин Кулидж Женевьева Р. Клайнды сотқа үміткер ретінде ұсынды. АҚШ Сенатының көптеген мүшелері Клайнның тағайындалуына қарсы болды, себебі оның әйел екендігіне және оның өздігінен білім алғанын, сот тәжірибесі жоқ екенін сендірді. Алайда, оның қолдаушылары, соның ішінде Ұлттық Әйелдер Адвокаттар қауымдастығының президенті Кэтрин Пайк және көптеген клуб мүшелері оны жақтап сөз сөйледі. Клайн 1928 жылдың 25 мамырында АҚШ Сенатының мақұлдауын алды, 1928 жылдың 26 мамырында өкілеттілік куәлігін алды және 1928 жылдың 5 маусымында Кливленд федералдық ғимаратында қызметке кірісу салтанатын өткізді. 1956 жылдың 14 шілдесінде Конгресс АҚШ Кеден сотын III тараудың соты декрет етті, бірақ оның құзыретін, өкілеттіктерін және рәсімдерін өзгертпеді. 1970 жылғы Кедендік соттар туралы заңға бірқатар процедуралық өзгерістер енгізгеннен кейін, Конгресс 1980 жылғы Кедендік соттар туралы заңда соттың құзыреті мен өтеу шараларына қатысты маңызды мәселелерді қарастырды, бұл соттың өкілеттігін кеңейтіп, оны АҚШ Халықаралық сауда соты деп атады. 2003 жылы ғимаратқа 1964 жылдан 1980 жылға дейін АҚШ Кеден сотының судьясы, ал 1980 жылдан 2001 жылға дейін Халықаралық сауда сотының судьясы болған Джеймс Л. Уотсонның құрметіне атау берілді.

Құзыреті

Соттың қарау құзыреті шектеулі, яғни ол тек белгілі бір халықаралық сауда және кеден құқығы мәселелерін қарауға құқылы. Мысалы, сот АҚШ Кеден және шекараны қорғау қызметіне ұсынылған шағымдар бойынша дауларды, АҚШ Еңбек және Ауыл шаруашылығы министрліктерінің сауданы реттеу жөніндегі көмек туралы шешімдерін, кедендік брокерлерге лицензия беруді, сондай-ақ АҚШ Халықаралық сауда комиссиясы мен Сауда министрлігінің Халықаралық сауда басқармасының демпингке қарсы және теңгерімдік баждарға қатысты шешімдеріне байланысты дауларды тыңдайды. Соттың қарау құзыретіне қатысты бір ерекшелік бар. Канадалық немесе Мексикалық тауарларына қатысты антидемпингтік және теңгерімдік баждар салынған жағдайларда, мүдделі тарап 1994 жылғы Солтүстік Америка еркін сауда аймағы туралы келісімнің 19-бабына сәйкес құрылған арнайы екіұлттық комиссияда істі қарауды талап ете алады.

Бас судьялар

Бас судьялар Халықаралық сауда сотының әкімшілік жауапкершілігін жүзеге асырады және олар қызмет ететін кез келген комиссияға төрағалық етеді, егер комиссия құрамында округ судьялары болмаса. Жоғарғы соттан өзгешелігі, онда бас судья лауазымына арнайы бір судья тағайындалса, бас судья лауазымы сот судьялары арасында кезегімен ауысады. Бас судья болу үшін, судья сотта кем дегенде бір жыл бойы белсенді қызмет еткен болуы керек, 65 жасқа толмаған және бұрын бас судья болып қызмет етпеген болуы тиіс. Бос лауазымға білікті судьялардың арасынан ең көп қызмет өтілі бар судья тағайындалады. Бас судья жеті жылға немесе 70 жасқа дейін, қайсысы ертерек болса, сол мерзімге қызмет етеді. Егер соттың мүшелерінің ешқайсысы лауазымға сай болмаса, жасқа қатысты шектеулер алынып тасталады. Бас бағалаушылар кеңесінде бас судья лауазымы "Президент" деп аталатын. Лауазым 1948 жылы құрылған кезде бас судья – зейнеткерлікке шығуға құқығы болмаған және 1958 жылдан бері "аға судья" мәртебесі ретінде белгілі болған, сондай-ақ бас судья болып қызмет етуден бас тартпаған ең ұзақ қызмет еткен судья болып табылды. 1959 жылдың 6 тамызынан бастап судьялар 70 жасқа толғаннан кейін бас судья бола алмайды. Қазіргі ережелер 1982 жылдың 1 қазанынан бері қолданыста.