Окленд маңындағы Овайрака

Кіріспе

Ōwairaka / Альберт тауына ортасталған, Жаңа Зеландиядағы Оклендтің ішкі аймағындағы қала. Бұл жергілікті жанартаулық шыңы, ол айналағы ландшафтқа басымдық береді. 1911 жылға қарай, аймақтағы өсім Маунт-Альберттің тәуелсіз қалашық болып жариялануына жетті, кейіннен ол Окленд қаласына қосылды. Бұл қала Окленд қаласының оңтүстік-батысында орналасқан.

География

Ōwairaka / Альберт тауының төңірегінде қала маңы орналасқан, бұл вулкан шамамен 120 000 жыл бұрын атқан. Ōwairaka / Альберт тауы – Окленд вулкандық аймағындағы ең көне жанартаулардың бірі және батысқа қарайғы ең шеткі вулкандық нысан. Шамамен 28 000 жыл бұрын Те Копуке / Сент-Джон тауы атқанда Альберт тауының солтүстігінде лава ағыны пайда болды, ол Уайтемата шығанағына құйылып, Меола рифін қалыптастырды. Оукли ағысы – Окленд мойынындағы ірі арна, ол қала маңының батыс шекарасын құрайды.

Ерте тарих

Тамаки маоридің жанартауға берген алғашқы атауларының бірі – Те Пуке о Руаранги (Руаранги төбесі). Дәстүрлі әңгімеде Руаранги, табиғаттан тыс Patupaiarehe халқының басшысы, лава туннельдері арқылы жанартаудағы қоршаудан қашып құтылуда. Басқа ерте атаулардың ішінде Те Ахи қа а Ракатаура немесе Те Ахи қа роа а Рака бар, бұл «Ракатаураның ұзақ бойға созылған оттары» дегенді білдіреді, ол Тайнуи зерттеушісі Ракатаураның осы жерде тұрақты түрде орналасқанын көрсетеді. Оуайрака атауы Матаатуа саяхаттық ваканың капитаны Тороаның қызы болған ерте маори ата-бабасы Уайракаға сілтеме жасайды. Уайрака некеге тұруға қарсы болғандықтан Аокландқа қашып, өз халқын жанартауда қоныстандырды. 18 ғасырдың басында Аокланд аралшасы Вайохуа тайпаларының конфедерациясымен тығыз қоныстанған. Оуайрака / Альберт тауы Вайохуаның батыс жағындағы ең биік төбелі па еді және Маунгакики немесе Маунгаухау сияқты шығыстағыдай көп болмаса да, кең террасалары мен егістіктері болды. 18 ғасырдың ортасында Вайохуа мен Нгати Ватуа арасындағы қақтығыстан кейін бұл аймақ Нгати Ватуаның rohe бөлігіне айналды. Нгати Ватуаның халқы Вайохуаға қарағанда әлдеқайда аз болды, сондықтан жағалау маңындағы жерлер тұруға қолайлырақ болды. Осы себепті, аймақтың көп бөлігі қолданыстан шықты. Окли өзенін Тамаки маорилері дәстүрлі түрде омар, балық және веканың көзі ретінде пайдаланған. Өзен жағасында өсетін харакеке (Жаңа Зеландия зығыры) және раупо маоридің дәстүрлі тоқымаларын жасау үшін жиналды. 1820 жылы ағылшын дін қызметкері Сэмюэл Марсден бұл аймаққа сапар шегіп, Нгати Ватуаның бас басшысы Апихай Те Каваумен бірге Оуайрака / Альберт тауының шыңына көтерілді. Тау колониялық дәуірдің басында королева Викторияның күйеуі Альберт ханзаданың құрметіне аталды.

Еуропалық қоныстану

1841 жылғы 29 маусымда Альберт тауы 12 000 акр жердің бір бөлігі ретінде Нгати Ватуа тайпасынан коронаға сатылды. Аймақтың жер бедері қиын болғандықтан, Окленд түбегінің басқа бөліктерімен салыстырғанда оның дамуы баяу болды. 1860 жылдары Жаңа Солтүстік жолы аймаққа келуге арналған жол ретінде, сондай-ақ солтүстікке қарай созылған Ұлы Солтүстік жолына балама ретінде салынды. Альберт тауы ауданы Окленд қаласына жақын болғандықтан, бай жер иелеріне арналған ірі меншіктерге айналды. Албертон және Ферндал сияқты үлкен үйлер аймақтағы отбасылар үшін салынды. 1866 жылы Альберт тауы методистік шіркеуі құрылды. Сол жылдың қазан айында, 1866 жылы, Жаңа Солтүстік жолын және айналасындағы аумақтарды басқару үшін аймақтағы алғашқы жергілікті басқару органы – Альберт тауы аудандық жол кеңесі құрылды. Аймақтағы салық төлеушілер арасында, әсіресе «тау» ауданындағылар мен Эден Террасындағы қала жаққа жататындар арасында керіспір болды. Олар нақты ешқандай жерге жеткізбейтін жол үшін тым көп салық төлеп жатыр деп есептеді. 1875 жылдың маусым айында Эден Террас Альберт тауы аудандық жол кеңесінен бөлініп шықты. Аймақтағы алғашқы мектеп – Альберт тауы мектебі 1870 жылы Джон МакЭлвейн сыйлаған жерде, Морнингсайдтегі Мектеп көшесінде ашылды. Алғашқы кезде Альберт тауы қоғамы Англикан шіркеуі және пионер Аллан Керр Тейлор мен оның әйелі София Тейлор сияқты тұлғалардың төңірегінде қалыптасты. Керр Тейлор отбасы 1870 жылдардың басында үйлерін жаңартып, Альбертонды англо-үнділік стильдегі сәнді үйге айналдырды, онда аймақта көптеген ресми шаралар өтті. Альберт тауы теміржол станциясы 1880 жылдың наурыз айында ашылып, Морнингсайдты Окленд қаласымен теміржол арқылы байланыстырды және қала маңындағы дамуға серпін берді. 1881 жылдан кейінгі 10 жылда Альберт тауының халқы екі есеге өсіп, 1400 адамға жетті. 19 ғасырдың соңында Овайрака / Альберт тауында карьер ашылды, одан Солтүстік Окленд желісіне қосылатын теміржол тар жолы салынды. Жергілікті тұрғындар таудың болашағына алаңдап, 1895 және 1915 жылдары үкіметтен карьерді жабуды сұрады. Теміржол департаментінің бас инженері тұрғындардың алаңдаушылығын ескермеді. 1905 жылы таудың шыңы мемлекеттік меншікке айналды, ал карьер 1928 жылы жабылды.

On 29 June 1841, Mount Albert was sold to the Crown by Ngāti Whātua, as a part of a 12,000 acre section. The terrain of the area was rough, meaning the area saw slower development compared to other parts of the Auckland isthmus. In the 1860s, New North Road was established as road access for the area and as an alternative to the Great North Road to the north. Mount Albert area became an area of large estates for wealthy landowners, due to its proximity to Auckland township. Large houses including Alberton and Ferndale House were constructed for the families of the area. In 1866, the Mt Albert Methodist Church was constructed. Later that year in October 1866, the Mt Albert District Highway Board, the first local government in the area, was formed to administer New North Road and surrounding areas. Tensions existed among the ratepayers of the area, primarily between the "mountain" area ratepayers and the city side ratepayers in Eden Terrace, who believes that they were paying too high rates for a road that did not lead to any specific location. By June 1875, Eden Terrace had split from the Mt Albert District Highway Board. The first school in the area, Mt Albert School, was established in 1870 on land gifted by John McElwain, at School Road in Morningside. Early society in Mount Albert centred around the Anglican Church, and figures such as pioneer Allan Kerr Taylor and his wife Sophia Taylor. The Kerr Taylor family renovated their home in the early 1870s, transforming Alberton into an elaborate Anglo Indian inspired mansion, that hosted many formal events in the area. Mount Albert railway station opened in March 1880, connecting Morningside to Auckland city by rail, and spurring suburban growth. In the 10 years after 1881, the population of Mount Albert doubled to 1,400 people. During the latter 19th century, a quarry was established on Ōwairaka / Mount Albert, with a rail spur connecting the quarry to the North Auckland Line. Local residents had become concerned for the mountain, and petitioned the government to stop the quarry in 1895 and 1915. The Railways department chief engineer dismissed the residents' concerns. By 1905, the summit of the mountain became public land, and the quarry was eventually closed in 1928.

Қала маңындағы аумақтарды дамыту

1910 жылдары Альберт тауы Оклендтің ең қарқынды өсіп келе жатқан қала маңындағы аудандарының біріне айналды. Ауданда Англикан қауымынан тыс көптеген отбасылар, әсіресе табысты кәсіпкерлер қоныстанды, олар Аукландқа жетуге ыңғайлы, үлкен отбасылық үйлер салмақшы болды. 1911 жылы аймақтың халқы 6666 адамға жетті, ал 1912 жылы Король Георг V залы ашылып, Альберт тауының әлеуметтік өмірінің орталығына айналды. Аймақ солтүстік-шығыстағы Кингслендке қарағанда әлі де айтарлықтай ауылдық сипатта болды, онда көптеген сүт және құс шаруашылықтары орналасқан. 1915 жылы Окленд трамвай желісі қала маңына жетіп, жаңадан құрылыс салуға және бастапқыда Ольсен бұрышы деп аталған Маунт-Альберт сауда орталығының дамуына мүмкіндік берді. Маунт-Альберт дүкендері дамыған сайын, аймақ Терминус деген атқа ие болды, себебі ол кезде ол Нью-Норт-роуд бойындағы трамвай желісінің соңғы аялдамасы болды. Аймақтағы өсім 1911 жылдың 1 сәуірінде Маунт-Альберт қалалық ауданының құрылуына әкелді. Аудан сумен жабдықтауды жақсарту үшін көптеген қарыз алды. 1901 мен 1931 жылдар аралығында аймақтың халқы 2035-тен 20600-ға дейін өсіп, Маунт-Альбертті Жаңа Зеландиядағы ең ірі қалалық ауданға айналдырды.

Үкімет

1866 жылдың қазан айында аймақтағы алғашқы жергілікті басқару органы – Альберт тауының аудандық жол кеңесі құрылды, ол Жаңа Солтүстік жолын және айналасындағы аумақтарды басқарды. 1911 жылы кеңес Маунт-Альберт муниципалитетіне айналып, мэр сайлады. 1978 жылы Маунт-Альберт қала мәртебесін алды, ал 1989 жылы Окленд қаласына қосылды. 2010 жылдың қараша айында Окленд аймағының барлық қалалары мен аудандары Окленд кеңесі басқаратын біртұтас органға біріктірілді. Маунт-Альберт Альберт-Еден жергілікті кеңесі аумағының бір бөлігі болып табылады. Альберт-Еден тұрғындары жергілікті кеңесті және Альберт-Еден Пүкетапапа округінен Окленд кеңесіне кіретін екі кеңесшіні сайлайды. Маунт-Альберт 1946 жылдан бері Маунт-Альберт сайлау округінің құрамында, тек 1996-1999 жылдары Овайрака сайлау округіне кірген. 2017 жылдың 25 ақпанынан бастап бұл округті Еңбек партиясының өкілі Жасинда Ардерн басқарып келеді.

Белгілі ғимараттар мен ескерткіштер

Тау Альберт соғыс мемориалдық саябағы. 773 Жаңа Солтүстік жолы. Тау Альберт соғыс мемориалдық залы. 773 Жаңа Солтүстік жолы. Ірі модернистік бір қабатты шатырлы зал. 1960 жылы Mt. Альберт тұрғындары өз елдеріне қызмет етуде қаза болғандардың естелігі үшін салған. 24 қыркүйек 1989 жылы Mt. Альберт қаласындағы соңғы әкімшілік шара өтті, ол Mt. Альберттегі 122 жылдық тәуелсіз жергілікті басқарудың соңғы актісі болды. Тау Альберт қоғамдық және демалыс орталығы. 773 Жаңа Солтүстік жолы. Ракеталық саябақ. 1960 жылдардың басында планеталар, жұлдыздар, кометалар, ғарыш кемелері және ұшатын тәрелкелер пішіндес металлдан жасалған ойын алаңы. Тау Альберт баптист шіркеуі. 732 Жаңа Солтүстік жолы. 1950 жылдардағы модернистік шіркеу. Әулие Мария католик шіркеуі. 10 Китенуи даңғылы. Жанындағы шіркеулерге қарасты Рим-католик шіркеуі. Марист мектебі. Альбертон даңғылы. Рим-католик мектебі. Марист колледжі. 31 Альбертон даңғылы. Рим-католик орта мектебі. Ферндал үйі. 830 Жаңа Солтүстік жолы. Негізгі сауда орталығының жанындағы ағаштан жасалған готикалық үй. 1865 жылы Джонатон Тонсон Гарлик салған төрт бөлмелі шағын үй, 1881 жылы кеңейтілген. Оның әйелі 1940 жылдары оны Маунт-Альберт кенттік кеңесіне сатқан. «Tonson Garlick» отбасылық фирмасы жиһаз өндірген. Мүлік 1860 жылдары отырғызылған бірнеше алып Норфолк қызыл ағаштарымен ерекшеленеді. Қазіргі уақытта үй қоғамдық орталық ретінде пайдаланылады. Тау Альберт методист шіркеуі. 831 Жаңа Солтүстік жолы. Ферндал үйінен қарсы жағында орналасқан ағаштан жасалған готикалық Тау Альберт методист шіркеуі. Бұл ғимаратқа жерді жергілікті тұрғын мистер Стоун сыйға тартқан. Мистер Стоунның үйі. 4 Алексис даңғылы. Италия стилінде салынған үлкен үй. Бұрынғы почта кеңсесі. 911 Жаңа Солтүстік жолы. 1970 жылдардағы кірпіштен салынған, ерекше цилиндрлі мұнаралары бар ғимарат. Маунт Альберт теміржол станциясы. 1880 жылы ашылған, 2013–2016 жылдары жаңартылған. Бұрынғы «Deluxe Cinema» кинотеатры. 960 Жаңа Солтүстік жолы. 1920 жылдардағы ғимарат. Тау Альберт пресвитериан шіркеуі. 14 Тау Альберт жолы. Альбертон. 100 Тау Альберт жолы. Алан Керр Тейлордың резиденциясы ретінде салынған ерекше мұнаралары бар үлкен ағаш үй. Бұл екі қабатты ағаш үйде англо-индия стиліндегі дөңгелек верандалар мен мұнаралар бар. Бастапқыда бұл мүліктен Ақпараттық көрініс, 4 км² ферма көрінетін. 1972 жылы үй Жаңа Зеландия тарихи орындары қорына сыйға берілді. Бұл танымал үйдің шаңғысынан паранормальды белсенділік туралы хабарлар тарады. Корольдік зерттеу институты. 120 Тау Альберт жолы. Негізгі ғимарат 1960 жылдардағы модернистік биік ғимарат. (Бұрынғы DSIR – Ғылыми және өндірістік зерттеулер департаменті). Маунт Альберт мектебі. Тейлор жолындағы бастауыш мектеп. 1940 жылы Уилсон карьерінің орнында қазіргі орналасқан жерінде салынған. Маунт Альберт гимназиясы. Альбертон даңғылы. 1920 жылдардағы негізгі ғимаратты Уолтер Артур Камминг жобалаған. Бұл мектеп қалалық мекеме үшін ерекше, себебі онда ауыл шаруашылығы бөлімі бар. Бұл Альбертон шаруашылық жерлерінен қалған соңғы ашық жер. Тау Альберт су орталығы. 38 Альбертон даңғылы, Mt. Альберт. Уинстон үйі. 29 Саммит драйв. 19 ғасырдың соңында салынған, Mt. Альбертте орналасқан итальян стиліндегі үй. Жорж Уинстон үшін Жоғарғы Саймондс көшесінде салынған және 1910 жылы осында көшірілген. Уинстон танымал «Транспорт» фирмасын құрған. Коги үйі. 15 Маклин көшесі. Ерекше мұнарасы бар үй. 1888 жылы Тау Альбертке көшіп келген Эндрю Кауги (Смит & Кауги универмагының иесі) Эдвард Алленнің 4 акр жерінде екі қабатты ағаш үй салды. Архитектор Артур Уайт 16 бөлмелі үйді жобалаған, онда Кауги, оның әйелі және жеті баласы 1923 жылға дейін тұрған. Қазіргі уақытта мүлік жеке меншік мектеп, Хеброн христиан колледжінің бөлігі ретінде басқарылады. Бұрынғы Сент-Хеленс ауруханасы. 28a Linwood Ave. 1968 жылдың 15 ақпанында ресми түрде ашылды. 1905 жылдан бері Жаңа Зеландияда салынған және премьер-министр Ричард Дж. Седдонның есімі Англияның Мерсисайдтегі Сент-Хеленс қалашығының атымен аталған көптеген Сент-Хеленс ауруханаларының бірі. Аурухана 1990 жылдың 12 маусымында ресми жабылу рәсімінен кейін жабылды. 1992 жылы үйді Окленд зерттеулер институты сатып алды, келесі жылы қайта жаңартылып, институттың Сент-Хеленс кампусы ретінде қайта ашылды.

Mt. Albert War Memorial Park. 773 New North Road. Mt. Albert War Memorial Hall. 773 New North Road. Large modernist single span shell auditorium. Built in 1960 by the citizens of the borough of Mt. Albert in memory of those who gave their lives in the service of their country. On 24 September 1989 the last civic function of the City of Mt. Albert was held which marked the final act of 122 years of autonomous local government in Mt. Albert. Mt. Albert community and recreation centre. 773 New North Road. Rocket Park. Early 1960s children's playground with metal jungle gym shapes formed like planets, stars, comets, space ships & flying saucers. Mount Albert Baptist Church. 732 New North Rd. Modernist church from the 1950s. St Mary's Catholic Church. 10 Kitenui Ave. Roman Catholic Church attendant on the adjoining churches. Marist School. Alberton Avenue. Roman Catholic School. Marist College. 31 Alberton Ave. Roman Catholic Secondary School. Ferndale House. 830 New North Road. A wooden Carpenter Gothic house near the main shopping area. This was built by Jonathon Tonson Garlick as a four room cottage in 1865 and extended in 1881. His widow sold it to Mount Albert Borough Council in the 1940s. The family firm 'Tonson Garlick' manufactured furniture. The property is distinguished by several enormous Norfolk pine trees planted in the 1860s. The house is now a community venue. Mt Albert Methodist Church. 831 New North Road. Across the road from Ferndale is the wooden Gothic Mt Albert Methodist Church. The land for this building was donated by local resident Mr Stone. Mr Stone's House. 4 Alexis Avenue. Large masonry house in the Italianate style. Former Post Office. 911 New North Road. 1970s brick building with distinctive cylinder turrets. Mount Albert Railway Station. Opened in 1880, significantly upgraded 2013–16. Former Deluxe Cinema. 960 New North Road. 1920s building. Mt. Albert Presbyterian Church. 14 Mt. Albert Road. Alberton. 100 Mt. Albert Road. A large wooden house with distinctive turrets, was built as the residence of Allan Kerr Taylor. This two storied wooden house has wrap round verandahs and turrets in the Anglo Indian style. Originally this property commanded a view towards Auckland across a thousand acre (4 km2) farm. The house was later bequeathed to the New Zealand Historic Places Trust in 1972. Claims of paranormal activity have been reported at the well known homestead. Crown Research Institute. 120 Mt. Albert Rd. The main building is a modernist highrise block from the 1960s. (Former DSIR – Department of Scientific and Industrial Research)
Mount Albert School. Primary School on Taylor's Road. School built in its current location in 1940 on the site of Wilson's Quarry. Mount Albert Grammar School. Alberton Avenue. Main building from the 1920s was designed by Walter Arthur Cumming this school is unusual for an urban facility as it has an agricultural department this is the last open ground left from the Alberton Farmlands. Mt. Albert Aquatic Centre. 38 Alberton Ave, Mt. Albert. Winstone House. 29 Summit Drive. Late 19th century Italianate style house located on the slopes of Mt. Albert. Built for George Winstone in Upper Symonds Street and relocated here around 1910. Winstone founded the well known Transport firm. Caughey House. 15 McLean Street. Distinctive house with turret. Moving to Mt. Albert in 1888, Andrew Caughey (of Smith & Caughey's Department Store) built this two storied wooden house on 4 acres of Edward Allen's land. Architect Arthur White designed a 16 room house where Caughey, his wife and seven children lived until 1923. The property is now run as part of the private school, Hebron Christian College
Former St Helens Hospital. 28a Linwood Ave. Officially opened on 15 February 1968. One of a number of St Helens Hospitals built around New Zealand since 1905 and named by Prime Minister Rt Hon Richard J Seddon after the town of St Helens in Merseyside, England, near which he was born. The hospital closed on 12 June 1990 following a formal closing ceremony. The property was purchased by Auckland Institute of Studies in 1992, refurbished and reopened the following year as the institute's St Helens Campus.

Атақты тұрғындар

Регбиші Сонни Билл Уильямс пен актриса Люси Лоулес екеуі де Маунт-Альбертте өскен. Бұрынғы премьер-министр Хелен Кларк, әйгілі акустик ғалымы сэр Гарольд Маршалл және бұрынғы TVNZ таңғы бағдарламасының жүргізушісі Петра Багуст қазіргі уақытта осы аймақта тұрады. Жаңа Зеландияның әйгілі спортшысы сэр Питер Снелл (үш дүркін Олимпиада чемпионы, әлемдік миля рекордының иегері және 20 ғасырдың Жаңа Зеландияның үздік спортшысы) Mt. Альбертте білім алып, көп жылдар бойы осы жерде тұрған, сондай-ақ Брайан Уильямс, көрнекті "All Black" ойыншысы және NZRFU президенті де осы аймақтың тұрғыны болған.

Білім

Маунт Альберт грамматикалық мектебі – 9-13 жылдар аралығындағы оқушыларға білім беретін мектеп, оқушы саны 1922 жылы ашылған. 2000 жылға дейін ұлдарға арналған мектеп болды, содан кейін аралас білім беретін мектепке айналды. Марист колледжі – католикалық мемлекеттік біріктірілген қыздар колледжі (7-13 жылдар), оқушы саны 1928 жылы құрылған, бастапқыда Марист әпкелер колледжі деп аталған, 2000 жылы Марист колледжі деп атауы өзгертілді. Marist School – бұл католиктік бастауыш мектеп (1-6 жылдар), ол Marist колледжімен бір жерде орналасқан, оқушы саны Маунт Альберт мектебі мен Гладстон бастауыш мектебі де оқушыларды қабылдайды. Те Кура Каупапа Маори О Нга Маунгаронго – толыққанды бастауыш мектеп (1-8 жылдар), оқушы саны Маори тілінде оқытатын мектеп. Марист колледжінен басқа барлық мектептер аралас білім беретін. Оқушы саны мәліметтері – жылғы мәліметтер бойынша.

Аудандағы жоғары білім беру ұйымдарына Окленд оқу институты және Unitec кіреді.

Қауымдастық футболы

Маунт-Альберт – Lotto Sport Italia NRFL Premier лигасында өнер көрсететін Metro F. C. футбол клубы мен Lotto Sport Italia NRFL Division 2 лигасында өнер көрсететін Mount Albert Ponsonby клубының орны.

Регби лигасы

Альберт тауы Марист қасиеттілері мен Альберт тауы Арыстарының үйі. 1927 жылы Арыстар Маристтен бөлініп шықты. Екі клуб та Окленд регби лигасының жоғары дивизионы – Fox Memorial турнирінде бақ сынасады.

Көлік

Альберт тауы пойыздар мен автобустармен жақсы қамтамасыз етілген, және Окленд қаласының орталық бөлігінен (CBD) бар болғаны 7 км қашықтықта орналасқан. Темір жол станциясы Нью-Норт-роуд және Маунт-Альберт/Каррингтон жолының қиылысына жақын жерде орналасқан. Маунт-Альберт темір жол станциясы Батыс желісінің бір бөлігі болып табылады; пойыздар қалаға және одан бері батыс елді мекендеріне үнемі қатынайды. Маунт-Альберт ауданындағы барлық сауда және бизнес орталығы – Нью-Норт-роуд, шамамен Ричардсон-роуд пен Ллойд-авеню аралығында.