Жаңа Зеландияның Таупо жанартау аймағы: активті жануарлар, геологиялық белсенділік, соңғы 2 млн жылдан бері үздіксіз қызмет етеді. Жануарлар мен аймақ туралы толық ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы белсенді жанартау аймағы
Active volcanic zone in New Zealand
Таупо жанартау аймағы (TVZ) – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралында кемінде екі миллион жылдан бері белсенді болып келе жатқан және қазір де өте белсенді вулкандық аймақ. Руапеху тауы оның оңтүстік-батыс шегін көрсетеді, ал аймақ Таупо және Роторуа аймандары арқылы солтүстік-шығысқа қарай, содан кейін жағалау бойымен Бай-оф-Пленти шығанағына дейін созылады. Бұл Коромадель түбегіне дейін жалғасқан, төрт миллион жылдан бері белсенді болып келе жатқан үлкен Орталық Жанартау Аймағының бір бөлігі. Аймақ тектоникалық ішкі доғалық құрлықтық Таупо жарылысының ішінде орналасқан, және бұл жарылыстық жанартау аймағы шығыс-батыс бағытында біркелкі емес кеңейіп келеді. Ең жоғары кеңею қарқыны Бай-оф-Пленти жағалауында, ең төменгісі Руапеху тауында, ал Таупода жылдық кеңею шамамен бірдей. Аймақ, аймақтағы ең ірі жанартаудың суға батқан кальдерасы – Таупо жанартауының құрметіне Таупо көлі деп аталған, және ірі орталық жанартаулық платодан және басқа да жер бедерлерінен тұрады.
The Taupō Volcanic Zone (TVZ) is a volcanic area in the North Island of New Zealand that has been active for at least the past two million years and is still highly active. Mount Ruapehu marks its south western end and the zone runs north eastward through the Taupō and Rotorua areas and offshore into the Bay of Plenty. It is part of a larger Central Volcanic Region that extends to the Coromandel Peninsula and has been active for four million years. The zone is contained within the tectonic intra arc continental Taupō Rift and this rift volcanic zone is widening unevenly east–west with the greatest rate of widening at the Bay of Plenty coast, the least at Mount Ruapehu and a rate of about per year at Taupō. The zone is named after Lake Taupō, the flooded caldera of the largest volcano in the zone, the Taupō Volcano and contains a large central volcanic plateau as well as other landforms.
Белсенділік
Бұл аймақта көптеген жанартау кратерлері мен геотермальдық алаңдар бар, соның ішінде Руапеху, Нгаурухое және Вакари / Ақ арал ең жиі атқылайды. Вакари 1826 жылдан бері үздіксіз активті, егер бу шығаратын фумаролаларды есептесек, бірақ осыны Окатаина вулкандық орталығына да қатысты айтуға болады. Таупо вулкандық аймағы соңғы 350 000 жылда 300-ден астам кремнийлі жарылыстардан Жер бетіндегі басқа аймақтарға қарағанда көп материал шығарды, олардың 12-сі кальдера құрады. Аймақтағы егжей-тегжейлі стратиграфия тек Окатаина Ротоити атқышуынан ғана қолжетімді, бірақ осы оқиғаны қоса алғанда, аймақ соңғы 50 000 жылда риолит басым вулкандық аймақтардан гөрі өнімдірек болды. Таупо вулкандық аймағындағы соңғы 1,6 миллион жылдағы ірі оқиғаларды Йеллоустоун кальдерасының 2,1 миллион жылдық өнімділігімен (мың жылға шаққанда) салыстырғанда, Таупо артықшылыққа ие. Таупо көлінің соңғы ірі атқышуы – Хатепе атқышуы 232 жылы болды. Ол көлді алдымен құрғатып, содан кейін жанартау күлімен шамамен жердің аумағын жапқан пирокластикалық ағынмен жалғасты деп есептеледі. Қалың тау жынысы эквиваленті (DRE) ретінде көрсетілген материалдың жалпы сомасы шығарылған деп саналады, ал материалдың үлкен бөлігі бірнеше минут ішінде шығарылды деп есептеледі. Бұл оқиғаның күні бұрын 186 жыл деп есептелген, себебі күлдің таралуы Рим мен Қытайдағы аспанды қызыл түске бояған (Ху Хан Шуде жазылған), бірақ бұл кейіннен жоққа шығарылды. Таупо 25 580 жыл бұрын Оруануи атқышуында шамамен DRE материалы шығарды. Бұл Жердегі ең соңғы VEI 8 деңгейіне жеткен атқышу болды, жанартаулық жарылыс индексінің ең жоғары деңгейі. Роторуа кальдерасы ұзақ уақыт бойы белсенді емес, оның негізгі атқышуы шамамен 225 000 жыл бұрын болды, бірақ соңғы 25 000 жылда лавалық дөңгелектердің шығуы байқалды.
There are numerous volcanic vents and geothermal fields in the zone, with Mount Ruapehu, Mount Ngauruhoe and Whakaari / White Island erupting most frequently. Whakaari has been in continuous activity since 1826 if you count such as steaming fumaroles, but the same applies to say the Okataina volcanic centre. The Taupō Volcanic Zone has produced in the last 350,000 years over material, more than anywhere else on Earth, from over 300 silicic eruptions, with 12 of these eruptions being caldera forming. Detailed stratigraphy in the zone is only available from the Ōkataina Rotoiti eruption but including this event, the zone has been more productive than any other rhyolite predominant volcanic area over the last 50,000 odd years at per thousand years. Comparison of large events in the Taupō volcanic zone over the last 1.6 million years at per thousand years with Yellowstone Caldera's 2.1 million year productivity at per thousand years favours Taupo. The last major eruption from Lake Taupō, the Hatepe eruption, occurred in 232 CE. It is believed to have first emptied the lake, then followed that feat with a pyroclastic flow that covered about of land with volcanic ash. A total of of material expressed as dense rock equivalent (DRE) is believed to have been ejected, and over of material is estimated to have been ejected in just a few minutes. The date of this activity was previously thought to be 186 AD as the ash expulsion was thought to be sufficiently large to turn the sky red over Rome and China (as documented in Hou Han Shu), but this has since been disproven. Taupō erupted an estimated of DRE material in its Oruanui eruption 25,580 years ago. This was Earth's most recent eruption reaching VEI 8, the highest level on the Volcanic Explosivity Index. The Rotorua caldera has been dormant longer, with its main eruption occurring about 225,000 years ago, although lava dome extrusion has occurred within the last 25,000 years.
Аумағы мен геологиялық контекст
Таупо вулкандық аймағы шамамен ұзындығы және ені тең. Руапеху тауы оның оңтүстік-батыс шегін көрсетеді, ал Вакаари / Ақ арал – солтүстік-шығыс шегі саналады. Ол Кермадек-Тонга субдукциялық аймағының артында жатқан Лау-Хавре-Таупо артқы доға алабының оңтүстік бөлігін құрайды. Майор аралы мен Таранаки тауы – осы доғаның Жаңа Зеландиядағы созылмасының жақында ғана белсенді болған кері доғалық жанартаулары. Майор аралы / Тхуа – Жаңа Зеландия жағалауына ең жақын орналасқан солтүстік қалқанды жанартау және соңғы 1000 жылда белсенді болған деп есептеледі. Ол риолиттік магмадан түзілген. Оның өте күрделі атқылау тарихы бар, бірақ бір ғана анық маңызды Плиниандық атқылау тіркелген. Таупо вулкандық аймағымен байланысты, доға ішіндегі кеңею Таупо рифті деп аталатын аймақта қалыпты жарылым ретінде көрінеді. Вулканикалық белсенділік солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай Таупо вулкандық аймағының бойымен, Оңтүстік Кермадек қырқасындағы бірнеше теңіз асты жанартаулары арқылы жалғасады, содан кейін Кермадек аралдары мен Тонганың параллельдік вулканикалық доғасына қарай бұрылады. Артқы доға алабы оңтүстік-батысқа қарай кеңей берсе де, Оңтүстік Вангануи алабы бастапқы артқы доға алабын құрап, бұл аймақтағы вулканизм әлі басталған жоқ. Кайкоураның оңтүстігінде плита шекарасы трансформация шекарасына өтеді, көлбеу континенттік соқтығыс Оңтүстік аралдағы Оңтүстік Альптің көтерілуіне себеп болады. Фиордлендтен оңтүстік-батысқа қарай, Оңтүстік аралдың оңтүстік-батыс бұрышында субдукциялық аймақ қайта пайда болады, бірақ мұнда субдукция кері бағытта жүзеге асады. Соландер аралы / Хаутере – осы субдукциялық аймаққа байланысты сөнген жанартау және теңізден жоғары көтерілген жалғыз жанартау.
The Taupō volcanic zone is approximately long by wide. Mount Ruapehu marks its southwestern end, while Whakaari / White Island is considered its northeastern limit. It forms a southern portion of the active Lau Havre Taupō back arc basin, which lies behind the Kermadec Tonga Subduction Zone. Mayor Island and Mount Taranaki are recently active back arc volcanoes on the New Zealand extension of this arc. Mayor Island / Tūhua is the northern most shield volcano adjacent to the New Zealand coast, and is believed to have been active in the last 1000 years. It is formed from rhyolite magma. It has a quite complex eruptive history but only with one definite significant Plinian eruption. Associated with the Taupō volcanic zone, intra arc extension is expressed as normal faulting within a zone known as the Taupō Rift. Volcanic activity continues to the north northeast, along the line of the Taupō Volcanic Zone, through several undersea volcanoes in the South Kermadec Ridge Seamounts, then shifts eastward to the parallel volcanic arc of the Kermadec Islands and Tonga. Although the back arc basin continues to propagate to the south west, with the South Wanganui Basin forming an initial back arc basin, volcanic activity has not yet begun in this region. South of Kaikōura the plate boundary changes to a transform boundary with oblique continental collision uplifting the Southern Alps in the South Island. A subduction zone reappears south west of Fiordland, at the south western corner of the South Island, although here the subduction is in the opposite direction. Solander Island / Hautere is an extinct volcano associated with this subduction zone, and the only one that protrudes above the sea.
Тектоника
Солтүстік аралда тектоникалық плиталармен байланысты жарылыстар төрт миллион жыл бойы белсенді болған Орталық жанартау аймағын қалыптастырды, және ол Таупо жанартау аймағынан батысқа қарай Батыс Бөлігі арқылы Коромадель түбегінің шығыс жағына дейін созылады. Орталық жанартау аймағымен байланысты басым жарылыс осі уақыт өте келе Hauraki Rift-ке қарай артқы доғадан Taupō Rift-ке қарай ішкі доғаға жылжыды. Қазіргі уақытта Таупо рифтің кеңею себебіне немесе оның қазіргі кездегі ерекше жанартаулық өнімділігіне қатысты толық келісім болмағандықтан, осы беттегі кейбір талқылаулар барлық мүмкін модельдерді ұсынудың орнына жеңілдетілген. Жақында жүргізілген ғылыми жұмыстар көрсеткендей, Таупо жанартау аймағының астындағы Жер қыртысының қалыңдығы 16 шақырымдай ғана. 50 шақырым (30 миль) ені және 160 шақырым (100 миль) ұзындығы бар магма қабаты 10 шақырым тереңдікте жатыр. Геологиялық жазбалар көрсеткендей, аймақтағы кейбір жанартаулар сирек атқылап, бірақ атқанда үлкен, күшті және қиратушы жарылыстар болады. Техникалық тұрғыдан алғанда, аймақ континенттік ішкі доғадағы Таупо рифтінде орналасқан, ол Хикуранги суборналау аймағындағы Австралия және Тынық мұхиты плиталарының көлбеу конвергенциясымен байланысты мұхиттық плита құрылымдарының жалғасы болып табылады. Таупода рифтік жанартау аймағы жылына шамамен кеңейеді, ал Руапеху тауында бұл көрсеткіш жылына ғана, ал солтүстік-шығыс жағындағы Баяу шығанағында жылына дейін артады. Рифт соңғы 2 миллион жылда үш белсенді кезеңді бастан өткерді, ал қазіргі Таупо рифті 25 000 жыл бұрынғы Оруануи атқышынан кейін қалыптасты және қазір екі негізінен белсенді емес рифт жүйесінің ішінде орналасқан. Бұл 25 000 және 350 000 жыл аралығындағы жас Таупо рифтінің және 350 000 жыл бұрын қалыптасқан ескі Таупо рифті жүйесінің шектері, оның солтүстік шекарасы қазір басқа екеуінен солтүстікке қарай орналасқан. Сонымен қатар, 2,1 миллион жыл бұрынғы суператқыш кезінде жарылған ерекше Waiteariki игнимбриті, болжам бойынша, гравитациялық аномалия анықталған Omanawa Caldera-сынан пайда болды және ол ескі Таупо рифтінің шекараларында орналасқан.
In the North Island rifting associated with plate tectonics has defined a Central Volcanic Region, that has been active for four million years and this extends westward from the Taupō volcanic zone through the western Bay of Plenty to the eastern side of the Coromandel Peninsula. The dominant rifting axis associated with the Central Volcanic Region has moved with time, from the back arc associated Hauraki Rift to the intra arc Taupō Rift. As there is presently no absolute consensus with regard to the cause of the Taupō Rift's extension or its exceptional current volcanic productivity, some of the discussion on this page has been simplified, rather than all possible models being presented. Recent scientific work indicates that the Earth's crust below the Taupō Volcanic Zone may be as little as 16 kilometres thick. A film of magma 50 kilometres (30 mi) wide and 160 kilometres (100 mi) long lies 10 kilometres under the surface. The geological record indicates that some of the volcanoes in the area erupt infrequently but have large, violent and destructive eruptions when they do. Technically the zone is in the continental intraarc Taupō Rift, which is a continuation of oceanic plate structures associated with oblique Australian and Pacific Plate convergence in the Hikurangi subduction zone. At Taupō the rift volcanic zone is widening east–west at the rate of about /year, while at Mount Ruapehu it is only /year and this increases at the north eastern end at the Bay of Plenty coast to /year. The rift has had three active stages of faulting in the last 2 million years with the modern Taupō rift evolving in the last 25,000 years after the massive Oruanui eruption and now being within two essentially inactive rift systems. These are the surrounding limits of the young Taupō Rift between 25,000 and 350,000 years and old Taupō Rift system whose northern boundary is now located well to the north of the other two being created before 350,000 years ago. Further the distinctive Waiteariki ignimbrite that erupted 2.1 million years ago in a supereruption, presumably from the gravity anomaly defined Omanawa Caldera, is within the postulated borders of the old Taupō Rift.
Қателіктер
Көптеген ішкі жаралымдық жарылымдар елдегі ең белсенді жарылымдардың бірі болып табылады, және олардың кейбіреулері 7 балдан жоғары магнитудалы жер сілкіністерін тудыруға мүмкіндік береді. Жарылым құрылымдары Ruapehu және Tongariro грабендерімен байланысты ең жақсы сипатталған. Ірі жарылыстардың және көлдердің соңғы шөгінділері көптеген маңызды жарылымдардың сипатталмауына себеп болады, я толығымен (мысалы, 1987 жылғы 6,5 Mw Edgecumbe жер сілкінісі Edgecumbe жарылымын алғаш рет картаға түсірді) немесе оқиғалардың жиілігі мен олардың болжамды магнитудасы белгісіз. Жарылымның кеңею жылдамдығы жағалауға жақын жерде ең жоғары болғандықтан, адам үшін ең қауіпті тектоникалық жер сілкіністері осы жерде болады деп есептеуге болмайды. Таупо көлінен оңтүстікке қарай орналасқан Waihi жарылым аймағы, Tongariro грабенімен байланысты, ірі көшкіндерді тудыру қаупі бар, бұл көптеген адам өліміне әкеп соқты және аймақтағы көптеген басқа жарылымдарға қарағанда белсендірек көрінеді.
The multiple intra rift faults are some of the most active in the country and some have the potential to create over magnitude 7 events. The fault structures are perhaps most well characterised related to the Ruapehu and Tongariro grabens. The recent deposits from major eruptions and lake features mean many potentially significant faults are uncharacterised, either completely (for example the 6.5 MW 1987 Edgecumbe earthquake resulted in the mapping of the Edgecumbe fault for the first time) or frequency of events and their likely magnitude are not understood. It can not be assumed that just because the rate of expansion of the rift is greatest near the coast that this is where most significant tectonic earthquakes in terms of human risk will be. The Waihi Fault Zone south of Lake Taupō and associated with the Tongariro graben has a particular risk of inducing massive landslips which has caused significant loss of life and appears to be more active than many other faults in the zone.