Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы арал. Ұлы Барриер аралы Жаңа Зеландияның Хаураки шығанағының сыртқы бөлігінде, Оклендтің солтүстік-шығысында орналасқан. Оның ауданы бойынша Жаңа Зеландияның алтыншы ең үлкен аралы және негізгі тізбектегі төртінші ең үлкен арал. Оның ең биік нүктесі – Гобсон тауы, теңіз деңгейінен биік. Жергілікті билік органы – Окленд қалалық кеңесі. Арал бастапқыда минералдары мен каури ағаштары үшін пайдаланылған, ал ауыл шаруашылығы шектеулі болған. 2013 жылы 939 адам тұрған, олардың көпшілігі фермерлік және туризм есебінен күшін табады, және барлығы желіден тыс өмір сүреді. Аралдың көп бөлігі (жалпы аумағының шамамен 60%) Табиғатты қорғау департаментімен табиғи қорық ретінде басқарылады.

Геология және табиғи тарих

Ұлы Барриер аралының көп бөлігі Коромадель жанартау аймағымен байланысты жанартаулардың қалдықтарынан тұрады. Вангапуа шығанағынан солтүстікке қарай орналасқан Солтүстік Ұлы Барриер жанартауы 18 және 17 миллион жыл бұрынғы оқиғалар нәтижесінде қалыптасқан; бұл аймақта болған ең алғашқы вулканизмнің бір бөлігі. Ұлы Барриер жанартауы қазіргі аралдың батысында 15 мен 12 миллион жыл бұрын пайда болды. Қазіргі аралдың көп бөлігі осы жанартаудың эрозияға ұшыраған шығыс беткейлерінен құралған. Үшінші жанартау – Хобсон тауы – 12 мен 8 миллион жыл бұрын белсенді болған күрделі риолит дөңгелек жанартауының кальдерасы. Ұлы Барриер аралы соңғы 18 миллион жылдың көп бөлігінде Колвилл арнасы бойымен оңтүстікке қарай созылған құрлық көпірі арқылы Солтүстік аралмен байланысты болды. Шамамен 17 000 жыл бұрын, соңғы мұздық максимум кезінде, Хаураки шығанағы теңіз деңгейі қазіргі деңгейден 100 метрден астам төмен болғандықтан, жағалау жазығына айналды. Осы кезеңде Ұлы Барриер аралы жазықтықта ағып өткен екі ірі өзен жүйесімен шектескен. Жаңа Зеландияның отарлық дәуірінің басында, 19 ғасырдың ортасында, жеке және мемлекеттік жерлерді кең ауқымда сатып алу нәтижесінде Хаураки шығанағының тек екі аймағы ғана маорилердің меншігінде қалды: Вайхеке аралындағы Те Хурухи (Сурфдейл) (2100 акр) және Ұлы Барриер аралындағы Кэтрин шығанағындағы 3510 акр жер.

Тау-кен өндірісі

Еуропалықтардың алғашқы қызығушылығы алыс солтүстікте мыс кендерінің табылуынан кейін туды, және Жаңа Зеландиядағы ең алғашқы кен орындары 1842 жылы Майнерс-Хедте ашылды. Осы кен орындарының іздері бүгінге дейін сақталған, олардың көпшілігіне тек қайықпен ғана жетуге болады. Кейін, 1890 жылдары Окупу / Вангапарапара аймағында алтын мен күміс кендері табылды, ал Вангапарапара жолындағы ұрып-соғу машинасының (stamping battery) қалдықтары сол кездің куәсі. Дыбысы 20 км қашықтықтағы Коромадель түбегінен естілетін болған. Егер қайта іске қосылса, Уайт-Клифс кені Ұлы Барьерде кең таралған жерде орналасады. Аймақтың қайта жаңарып келе жатқан орманды жерінде күміс пен алтын өндірілген көптеген жартылай қираған немесе ашық шахталар сақталған. Орман шаруашылығы ескі өсіп-өнудің көп бөлігін кесіп тастады, ал қазіргі өсімдіктердің көп бөлігі жас, жергілікті орманды құрайды (Жаңа Зеландия Орман қызметі 1970 және 1980 жылдары шамамен 150 000 каури көшетін отырғызды), сондай-ақ аралдың солтүстігіндегі қалған каури ағаштары да бар. Оңтүстік-шығыста тағы бір үлкен кеме апатқа ұшыраған – SS Wiltshire. Бұл аймақ жабайы ешкілердің де мекені болғандықтан, жергілікті құстар мен өсімдіктер үшін салыстырмалы түрде қолайлы орта. Аралда сирек кездесетін жануарлардың ішінде қоңыр түстес үйректер, қара қанағаттар және кака-пагондар бар.

Мара

Ұлы Барриер аралында Нгати Рехуа және Нгативай тайпаларымен байланысты екі мараэ бар: Кава мараэ және оның Рехуа жиналыс үйі, сондай-ақ Мотаирехе мараэ және оның Вакарурухау жиналыс үйі. 2020 жылдың қазан айында Үкімет Кава мараэсін жаңартуға провинциялық даму қорынан 313 007 доллар бөлді, соның нәтижесінде 6 жұмыс орны құрылды.

Қара аспанның панасы

2017 жылы Аотеа / Ұлы Барриер аралы Халықаралық Қара Аспан Ассоциациясы тарапынан Қара Аспан Сақтағышы мәртебесімен аккредиттелді. Бұл мәртебе өте шалқай орналасқан жерлерге қараңғы аспанның ерекшеліктерін арттыру және ұзақ мерзімді сақтауды ілгерілету үшін беріледі. Ол кезде бұл үшінші Халықаралық Қара Аспан Сақтағышы және алғашқы аралдық сақтағыш болды.

Елді мекендер

Халықтың көп бөлігі жағалаудағы елді мекендерде тұрады. Трифена, Трифена портындағы оңтүстік ұшында орналасқан, ең ірі елді мекен. Басқа да қауымдастықтар: оңтүстік-батыста Окупу және Вангапарапара, солтүстікте Порт-Фицрой және Окиви, оңтүстік-шығыста Кларис және Медлендс. Халық саны қазаннан мамырға дейін айтарлықтай көбейеді. Арал қараңғы айларда танымал демалыс орнына айналды, себебі мұндағы аспан өте қараңғы, астрофотография мен жұлдызды аспанға қарауға қолайлы жағдайлар бар. 2017 жылы аралға IDA (International Dark-Sky Association) Dark Sky Sanctuary статусы берілді. Оның шалғай орналасқандығы тыныштық сыйлайды, ал тұрғындарының тұрақты және желіден тәуелсіз өмір салты көптеген келушілерге ұнайды. Электр желісі болмағандықтан, үйлердің көпшілігі энергияны өндіру және сақтау үшін күн панельдері мен аккумуляторлар жиынтығын пайдаланады. Сондай-ақ, жел және су турбиналары, күн энергиясын пайдаланатын су жылытқыштар да қолданылады. Бұрынғы негізгі қуат көзі болған дизельдік генераторлар қазір көбінесе қосалқы қуат көзі ретінде қолданылады. 2007 жылдың ақпан айының соңынан бастап арал үш ай бойы түсірілген BBC One телеарнасының «Castaway» реалити-шоуының түсірілім алаңы ретінде бүкіл әлемге танылды.

Көлік

Аралда екі әуежай бар, олар – Кларистегі Ұлы Кедергі әуежайы және Окиви әуежайы. Barrier Air компаниясы Окленд әуежайы мен Норт-Шор әуежайынан Клариске рейстер жүргізеді. Окленд әуежайынан ұшу уақыты шамамен 35 минутты құрайды. Barrier Air 2022 жылдың желтоқсанында Кларистен Тауранғаға да рейстер бастайды. Sunair Claris пен Гамильтон, Тауранга, Вхангарей және Уитианга қалалары арасында рейстерді жүзеге асырады. SeaLink жолаушылар, көлік және жүк тасымалдауға арналған паромдарды пайдаланады. Бұл паром Окленд қаласындағы Уайнард-Уарфтан Трифенаға (аптасына бірнеше рет) қатынайды. Саяхат уақыты шамамен төрт жарым сағатқа созылады. Басқа саяхаттау мүмкіндіктері: Сандспит немесе Оклендтен Barrier Express жылдам паромдары. Flight Hauraki, Christian Aviation, Auckland Seaplanes, Heletranz, Oceania Helicopters.

Азаматтық мекемелер

Мекемелер мен қызметтерді негізінен Окленд қалалық кеңесі, жергілікті билік органы қамтамасыз етеді. Трифена мен Вангапапарадағы жолдар мен кемежайлар сияқты қызметтер мен инфрақұрылымға субсидия беріледі, аралға төленген әр 1 доллар салыққа шамамен 4 долларлық қызмет көрсетіледі. Оклендтің құрамында болғандықтан, күнделікті іс-әрекеттерді реттейтін ережелер мен азаматтық жұмыстар мен қызметтерге қолданылатын стандарттар бар, олар Хаураки шығанағындағы басқа да мекенделген аралдармен ортақ. Жүргізу ережелері Жаңа Зеландияның қалған бөлігімен бірдей, барлық көлік құралдары үшін тіркеу және техникалық қарап тексеру куәлігі қажет. Мысалы, аралда, Чатем аралдарында немесе Стюарт аралында/Ракиурада ғана істейтін әрбір көлік қызметі 1962 жылғы Көлік туралы заңның 70C-бабынан босатылады, ол жүргізушілердің жүргізу сағаттарын тіркеу журналында сақтау талабын қояды. Дегенмен, 70B-бабына бағынатын жүргізушілер жүргізу сағаттарын қандайда бір түріде тіркеуге міндетті. Иттерді бақылау ережелері Оклендтегідей. Иттерді барлық қоғамдық жерлерде тасбаумен ұстау керек.