Кіріспе

Баньцзяо су қоймасының бөгеті – Қытайдың Хэнань провинциясындағы Жумадиан қаласындағы Хонг өзенінің саласы Ру (汝河) өзенінде орналасқан бөгет. Банкиао бөгеті мен Шимантан су қоймасының бөгеті 1975 жылы «Нина» тайфуны кезінде апатты жағдайда құлаған Жумадиандағы 62 бөгеттің ішінде. Бөгет кейін қайта жаңартылды.

Құрылыс

Баньцзяо бөгетінің құрылысы 1951 жылғы сәуірде Ру өзенінде кеңес консультанттарының көмегімен су тасқынын бақылау және электр энергиясын өндіру жобасы аясында басталды. Бұл құрылыс 1949 және 1950 жылдары Хуай өзені бассейнінде болған ауыр су тасқынына жауап ретінде салынды. Бөгет 1952 жылғы маусымда аяқталды. Гидрологиялық деректердің жетіспеуіне байланысты, жобалау стандарты қалыптыдан төмен болды. 1954 жылғы Хуай өзенінің ірі су тасқынынан кейін Баньцзяо бөгетімен қоса, жоғарыдағы су қоймалары кеңейтіліп, салынып, нығайтылды. Баньцзяо бөгетінің биіктігі артты. Бөгеттің жотасының деңгейі теңіз деңгейінен жоғары, ал толқынды қорғау қабырғасының жотасының деңгейі теңіз деңгейінен жоғары болды. Су қоймасының жалпы сыйымдылығы 492 миллион м3 (398,000 акр-фут) құрады, оның 375 миллион м3 (304,000 акр-фут) су тасқынына арналған резервте сақталды. Бөгет сазбалшықтан салынған және биік болды. Су қоймасының максималды шығыны секундына бірлік болды. Құрылыс және инженерлік қателіктер салдарынан бөгетте және шлюз қақпаларында жарықтар пайда болды. Олар кеңес инженерлерінің кеңесімен жөнделді, ал жаңа дизайн, «темір бөгет» деп аталды, бұрынғыдан мықты деп есептелді.

Ашытқышы

Қытайдың ең көрнекті гидрологтарының бірі Чэнь Синь (陈惺) бөгеттің жобалауына қатысты, бірақ ол сонымен қатар бассейндегі көптеген бөгеттерді қамтитын үкіметтің бөгет салу саясатын да қатты сынады. Ол Банкиао бөгетіне 12 шлюз орнатуды ұсынған, бірақ бұл артық деп есептелді және саны беске дейін азайтылды. Жобадағы басқа бөгеттерде де, Шимантан бөгеті сияқты, қауіпсіздік шаралары осылайша қысқартылды және Чэнь жобадан алынып тасталды. 1961 жылы су жүйесіндегі мәселелер анықталғаннан кейін Чэньге көмек сұрады. Ол жүйеге ашық сыншы болып қала берді және қайтадан жобадан шығарылды.

1975 жылы Банкиао бөгетінің бұзылуы

1975 жылдың тамызында Баньцзяо бөгеті құлап, тарихтағы үшінші ең ірі су тасқынына себеп болды. Бұл тасқын 10,15 миллион адамға әсер етті және 12 000 шаршы шақырым (немесе 3 миллион акр) аумақтағы 30 қала мен ауданды суға батырды. Қаза тапқандардың саны он мыңнан 240 000-ға дейін жетеді деп есептеледі.

Қайта құру

Плотинаның бұзылуынан кейін он бір жыл ішінде Ру өзенінің төменгі ағысы, әсіресе Жуамиан қаласы, бірнеше апатты су тасқынына ұшырады. Көптеген техникалық-экономикалық негіздемелерден кейін Баньцзяо су қоймасын қайта жаңарту Қытайдың жетінші бесжылдық жоспарының маңызды ұлттық жобасы ретінде тізілді. Жобаның тапсырыс берушісі – Хуай өзенінің су ресурстары жөніндегі комиссиясы. Құрылыс мердігері – Чанцзян Гечжоуба инженерлік бюросы. 1986 жылдың соңында қайта жаңарту жобасы басталды. 1993 жылдың 5 маусымында жоба Қытай үкіметімен мақұлданды. Қайта жаңартылған Баньцзяо су қоймасының су сыйымдылығы 675 миллион м3 (178 миллиард галлон), бұл бұрынғы бөгеттің сыйымдылығынан 34% артық. Тиімді жинақтау көлемі 256 миллион м3 (67,6 миллиард галлон) және сәйкес нормативтік ең жоғары су деңгейі теңіз деңгейінен жоғары. Су тасқынын бақылауға арналған жинақтау көлемі 457 миллион м3 (121 миллиард галлон). Бөгет саз балшықтан жасалған, ұзындығы және биіктігі белгілі. Бөгеттің жотасының деңгейі теңіз деңгейінен жоғары. Су қоймасының ең жоғары шығыны секундына есептеледі.

Мұра

Баньцзяо бөгетінің апатты құлауынан кейін Қытай үкіметі су қоймаларының бөгеттерін қадағалауға, жөндеуге және нығайтуға ерекше назар аударды. Қытайдың бүкіл ел бойынша 87 000 су қоймасы бар, олардың көп бөлігі 1950-1970 жылдары төмен құрылыс стандарттарымен салынған. Осы су қоймаларының көпшілігі қиын жағдайда, бұл 130 миллион немесе одан да көп халқы бар аймақтарда су тасқынынан туындаған геологиялық апаттарды болдырмау және бақылау жүргізуге кедеріл келтіреді. Қытайдың орташа және кішкентай өзендері елдің өзендерді басқару жүйесіндегі әлсіз буын деп есептеледі. 2010 жылғы Су ресурстары министрлігінің мәліметтеріне сәйкес, Қытай 1998 жылғы Янцзы өзенінің су тасқынынан бері елдегі 9 197 тозығы жеткен су қоймасын жөндеуге және нығайтуға 9,72 миллиард доллар инвестициялады, оның ішінде 2 397-сі ірі немесе орташа, ал 6 800-і маңызды кішкентай су қоймалары.