Төбелік палубалы кемелер: 19-20 ғасырлардағы ерекше корпус пішіні

Кіріспе

Сауда кемелерінің корпус пішіні

Мұнаралы палубалы кеме – 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында жобаланып, салынған ерекше корпусы бар сауда кемелерінің бір түрі. Мұнаралы палубалы кемелердің корпустары дөңгелек пішіндес және су сызығынан жоғары қарай ішке қарай тартылған. Бұл олардың беріктігін арттырып, сол кезде қолданылып жүрген тоннажды өлшеу ережелері бойынша арзан канал төлемін жасауға мүмкіндік берді. Аталған ереже өзгерген соң, осы типтегі кемелерді салу тоқтатылды. Соңғы мұнаралы палубалы кеме 1960 жылы металл тескісіне жіберілді.

Даму

Мұнаралы палубалы кемелер 1891 жылы Ливерпульге келген АҚШ-тың китбалық кемесінің тамашасынан пайда болды. Басқа да осындай кемелер сияқты, "Wetmore" кемесінің корпусы жалпақ сигара пішіндес, су сызығынан жоғары қарай екі жағы ортаға қарай қисық болды. Кеменің үстіндегі құрылыстар дөңгелек немесе овал тәрізді "мұнаралар" болды, олар сол кездегі соғыс кемелеріндегі қару қоймаларын еске түсіргендіктен осылай аталды. 1893 жылы Англияның Сандерленд қаласындағы Уильям Доксфорд және Ұлдары компаниясы ("Доксфорд") дизайнердің лицензиясы бойынша бір китбалық кеме салды, бірақ одан бұрын компанияның бас суретшісі Артур Хаверстің жобасы бойынша алғашқы мұнаралы палубалы кемесін құрастырған болатын. Хаверс китбалықтардың ең радикалды ерекшеліктерін жұмсартты. Оның жобасында китбалықтардың жоғары көтерілген конусты "мұрты" орнына дәстүрлі қас пен корма сақталды. Дөңгелек корпустың орнына, мұнаралы кеменің корпусы су сызығынан жоғары қарай ішке қарай жиырылды, бірақ корпустың көлденең және тік беттері дәстүрлі кемелердегідей тік бұрыштармен емес, қисықтармен бірікті. Соңында, жоба китбалықтардың дөңгелек мұнараларын бір ұзын және тар тіктөртбұрышты құрылымға (оны "мұнара" деп те атайды) біріктірді, оның ені кеменің енінің жартысына жуық болды, және бұл кеңістікті жүк қоймасының бір бөлігі ретінде пайдаланды. Бұл жоба патенттелген. Доксфордтың алғашқы кемесі "Turret" өте ұзын және кең люктерімен ерекшеленді, сондай-ақ жоғарғы қоймасы мен төменгі мұнарасының дөңгелек пішініне байланысты өздігінен жиырылатын қасиетіне ие болды. Осының арқасында ол астық тасымалына өте қолайлы болды. "Turret" кемесі 20 фут (6 метр) жүк сызығында 20 фут тоннаждық жүк көлеміне есептелген. Артқы жағында қозғалтқыштары орналасқандықтан, бұл жоба Суэц каналының соңғы ережелеріне сәйкес келіп, мұнай жүгінен көмір бункерлерін сумен толтырылған қос қалқанмен бөлуге мүмкіндік берді. Кеменің ерекше жоғары тұрақтандыру бұрышы болды, ол толық немесе жеңіл жүктелген кезде де сақталды. Әсіресе, бұл жоба беріктік пен экономикалық тиімділік мәселесін шешудің жолы ретінде қарастырылды. Ұңғыма палубалы кемелерде палубаның үздіксіз сызығы болмағандықтан, мұнаралы кеме дизайны мұнараның жоғарғы жағына дейін үздіксіз сызық пен берік құрылыммен бұл мәселені шешті, нәтижесінде сыныптау қоғамдары құрылымды күшейтуді талап етті. Ұзын және кең люктер ауыр немесе көлемді жабдықтарды тасымалдауға қолайлы екені анықталды. Осы қасиетінің арқасында кейіннен 75 метр (23 м) ұзындығындағы, 8 метр (2 м) ені бар арқалықтар мен 110 тонналық зеңбіректерді оңай жүктеуге мүмкіндік болды. 1895 жылдың наурыз айына қарай бұл жоба кең танылды. Тоғыз кеме пайдалануда болды: "Turret", "Turret Age", "Turret Bay", "Bencliff", "Turret Bell", "Progressist", "Royalist", "Hopedale" және "Forest Abbey"; ал тағы бесеуі салынып жатыр.

Turret deck ships were inspired by the visit of the US whaleback vessel to Liverpool in 1891. Like others of the type, Wetmore had a hull in the form of a flattened cigar, with a continuous curve above the waterline to where the sides met amidships. The superstructure atop the hull was in round or oval "turrets", so named because of their resemblance to gunhouses on contemporary warships. In 1893 William Doxford and Sons Ltd. ("Doxford") of Sunderland, England, built one whaleback under license from the type's designer, but had already built its first turret deck ship to a design by Arthur Havers, the concern's chief draughtsman. Havers toned down the more radical features of the whaleback. His design retained conventional bows and sterns instead of the upswept conoid "snout" of the whaleback. Instead of a rounded hull, the hull of a turret ship was stepped inward above the waterline, but the horizontal and vertical surfaces of the hull met in curves rather than by right angles as in conventional ships. Finally, the design joined the rounded turrets of whalebacks into one long and narrow rectangular structure (also called a "turret") of about half the beam, and used that space as part of the hold. The design was patented. Doxford's first ship, Turret, was notable for her abnormally long and wide hatches in the turret, and self trimming due to the rounded shape in the upper hold and lower turret. She was thus ideal for grain. Turret was designed for tonnage of at a load line draft of 20 feet (6 m) at With engines aft the design was seen as ideal for the bulk oil trade meeting the latest Suez Canal regulations in which coal bunkers would be separated from oil cargo by a double bulkhead filled with water. The ship had an unusually high righting angle which was obtained whether full or lightly loaded. In particular the design was seen as a solution to the problem of strength and economical cost. On well deck ships the lack of a continuous line of the deck, one the turret ship design solved with a continuous line and solid structure up to the top of the turret, resulted in weakness with classification societies taking notice by requiring increased strengthening in construction. The long, wide hatches were seen as making the design especially suitable for carrying heavy or bulky machinery. That feature later resulted in cargoes such as 75 feet (23 m) long, 8 feet (2 m) wide girders and a 110 ton gun being easily loaded. By March 1895 the design had considerable acceptance. Nine ships were in use: Turret, Turret Age, Turret Bay, Bencliff, Turret Bell, Progressist, Royalist, Hopedale and Forest Abbey; and five more were being built.

Сипаттамасы мен құрылымы

Бүйірлік пішінде мұнаралы палубалы кемелер басқа сауда кемелеріне ұқсас, тегіс палубалары немесе шағын бастиондық және кормовой палубалары бар болатын. Көлденең қимада мұнаралы палубалы кемелер мен дәстүрлі кемелер арасындағы айырмашылықтар анық көрінеді. Оларда қару қақпасы болған жоқ; мұнаралы кеменің тік жағы жүк сызығынан жоғары көлденең жазықтыққа қарай иіліп, кіріп тұрады. Бұл жазық жер «порттық палуба» деп аталды. Ішкі жағына қарай, бұл «палуба» кері қисықпен тік күйге қайта оралады. Бұл тік жазықтық мұнара үстіндегі ауа райы палубасына тік бұрышпен жалғасты. Құрылымдық тұрғыдан бұл элементтер кеме корпусының бөлігі болды, ғимараттың емес, ал кеменің жүк қоймалары мұнара үстіндегі нағыз ауа райы палубасына дейін жетті. Бұл конструкция, сондай-ақ оның туысқан конструкциясы – арқалық палубалы кемелердің конструкциясы, кемелердің беріктігін арттырып, ірі кемелерді салуға және құрылысқа қажетті болат мөлшерін азайтуға мүмкіндік берді деп есептелді. Бірақ шын мәнінде, геометрияның қабырғадағы жарықтардың пайда болуын тежегені мүмкін, бірақ осы конструкцияға сәйкес кемелер ерекше геометриясының салдарынан дәстүрлі кемелерден жеңіл болған жоқ. Олардың корпусының пішіні біртекті жүктің өздігінен орналасуына көмектесті және оның ығысуын болдырмады. Бірақ ауыр жүкті тым жоғары тиеу және төменгі бактарды дұрыс балластамау орталықтық ауырлықты көтеріп, тұрақсыздыққа алып келді. Бұл жазатайым оқиғаларға, Сауда кеңесінің тергеуіне және Доксфордтан дұрыс тиеу жөніндегі ескертулерге әкелді. Бұл конструкция да ыңғайсыз болды, себебі мұнараның тарлығы кіші жүк люктерін жасауға және мұнара үстіндегі ғимараттағы тұрғын үй кеңістігін шектеуге себеп болды. Сондықтан мұнаралы және арқалық палубалы кемелер бірдей сыйымдылыққа ие дәстүрлі кемелерге қарағанда арзау жол төлемі төледі. 1911 жылы Суэц каналындағы жол төлемі барлық жүк кеңістіктерін есепке алу үшін өзгертілді, ал дәстүрлі корпус пішініндегі кемелердің дизайнындағы кейінгі жетілдірулер мұнаралы палубалы кемелердің құрылымдық артықшылықтарын жойды. Сондықтан осы типтегі кемелерді салу тоқтатылды және 1959 жылға дейін олар бұрынғысынша қолданыста болды.

Суреттер

Ұлттық теңіз мұражайының коллекциясындағы SS Nonsuch кемесінің толық корпусты модельінің түсті фотосуреттері. Нонсух 1906 жылы Доксфорд компаниясы Боулз Бразерс үшін салған, 1944 жылы әуе шабуылынан жойылған. SS Claverly Wreck Report, SS Claverley кемесінің қатаң тұсынан алынған судан аз қашықтықта орналасқан тар порт палубаларын көрсететін суреті. Клэрли 1907 жылы Доксфорд компаниясы салған, Сазерленд пароход компаниясына тиесілі, 1917 жылы Эддистоун маңында неміс суасты қайығының торпедасынан батып кеткен. Бұл дереккөз Хардидің (1924) 70-71 беттерін де қамтиды, 28-суретте мұнаралы кеменің ортаңғы қимасы көрсетілген. Боулинг Грин мемлекеттік университетінің Ұлы көлдер тарихи жинағында мұнаралы кемелердің суреттері сақталған. "Turret Chief" суретінде кемеде көп жүк бар, порт палубалары суға жуық.