Кіріспе

Автосомалық доминантты генетикалық жағдай, колондағы қатерлі ісік қаупінің жоғары болуымен байланысты.

Тұқым қуалайтын колоректальды қатерлі ісік (ТҚҚИ) – колондағы қатерлі ісікке тұқым қуалайтын бейімділік. ТҚҚИ Линч синдромымен қосады (бұрын синоним ретінде қарастырылған), бұл аутосомалық доминантты генетикалық жағдай, колондағы, эндометрийдегі (ең көп кездесетін екіншісі), жұмыртқалық бездегі, асқазандағы, жұқа ішектегі, бауыр-өт жолдарындағы, жоғарғы несеп жолдарындағы, мидағы және терідегі қатерлі ісіктердің жоғары қаупімен байланысты. Бұл қатерлі ісіктердің жоғары қаупі ДНК-ның сәйкес келмейтін жөндеуін бұзатын тұқым қуалайтын генетикалық мутацияларға байланысты. Бұл қатерлі ісік синдромының бір түрі. Басқа ТҚҚИ жағдайларына Линч тәрізді синдром, полимеразалық корректурамен байланысты полипоз және X типіндегі отбасылық колоректальды қатерлі ісік жатады. Қатерлі ісіктің түрі Өмір бойындағы қаупі (%) Диагноз қойылғандағы орташа жас (жыл) Колоректальды52–5844–61 Эндометрий25–6048–62 Асқазан6–1356 Жұмыртқалық без4–1242,5 Жоғарыдағы кестеде көрсетілген қатерлі ісік түрлеріне қоса, Линч синдромы сондай-ақ кіші ішек қатерлі ісігі, бүйрек безі қатерлі ісігі, несеп жолы/бүйрек тостаған қатерлі ісігі, өт жолдары қатерлі ісігі, ми қатерлі ісігі және майлы ісіктердің пайда болу қаупін арттырады. Амстердам критерийлеріне сәйкес келетін отбасы мүшелері үшін колоректальды қатерлі ісік диагнозының орташа жасы 44 жасқа тең. Эндометрий қатерлі ісігінің орташа диагноз жасы шамамен 46 жас. HNPCC бар әйелдердің шамамен жартысы алдымен эндометрий қатерлі ісігімен келеді, бұл Линч синдромында эндометрий қатерлі ісігін ең көп кездесетін бастапқы қатерлі ісікке айналдырады. Эндометрий қатерлі ісігінің ең көп кездесетін белгісі – қалыптан тыс қынапты қан кету. HNPCC-де асқазан қатерлі ісігін диагностикалаудың орташа жасы 56 жас, ең көп кездесетін патология – ішек типті аденокарцинома. HNPCC-мен байланысты жұмыртқалық безінің қатерлі ісіктерінің орташа диагноз жасы 42,5 жас; шамамен 30% 40 жасқа дейін диагноз қойылады. Мутацияға байланысты қатерлі ісіктердің таралуында айтарлықтай айырмашылықтар байқалды. 75 жасқа дейін әртүрлі мутациялар бойынша қатерлі ісіктердің қаупі төмендегі кестеде көрсетілген. ГенКолоректальды қатерлі ісік қаупіЭндометрий қатерлі ісігінің қаупіЖұмыртқалық без қатерлі ісігінің қаупіЖоғарғы асқазан-ішек жолы (асқазан, он екі елі ішегі, өт жолы немесе бүйрек безі) қатерлі ісігінің қаупіНесеп жолдары қатерлі ісігінің қаупіПростата қатерлі ісігінің қаупіМи ісігінің қаупіMLH146%43%10%21%8%17%1%MSH257%17%10%25%32%5%n. a. MSH615%46%13%7%11%18%1% + Линч синдромындағы гинекологиялық қатерлі ісік қаупіГенЖұмыртқалық без қатерлі ісігінің қаупіЭндометрий қатерлі ісігінің қаупіMLH14–24%25–60%MSH2/EPCAM4–24%25–60%MSH61–11%16–26%PMS26% (жинақталған қаупі)15% Генетика Линч синдромы аутосомалық доминантты жолмен мұраға беріледі. Линч синдромының ерекше белгісі – ДНК-ның сәйкес келмейтін жөндеудің бұзылуы, бұл жалғыз нуклеотидтік өзгерістердің жоғары деңгейіне және микросателлиттердің тұрақсыздығына (MSI H деп те аталады, мұндағы H – «жоғары») әкеледі. Патологиялық зертханадағы қатерлі ісік үлгілерінде МКИ анықталады. Көптеген жағдайларда цитозин және аденин нуклеобазаларының динуклеотидтік қайталануларының ұзындығы өзгереді (тізбегі: CACACACACA). Линч синдромына қатысы бар 4 негізгі ген әдетте димерлер құрайтын ақуыздарды кодтайды: MLH1 ақуызы PMS2 ақуызымен димерленіп MutLα құрайды, ол ДНК геликазасы, бір жіпті ДНК-ны байланыстыратын ақуыз (RPA) және ДНК полимеразалары сияқты сәйкессіздіктерді жөндеуге қатысатын басқа ақуыздардың байланысын үйлестіреді. MSH2 ақуызы MSH6 ақуызымен димерленіп, сырғымалы қысқыш моделі арқылы сәйкессіздіктерді анықтайды, бұл қателерді іздеуге арналған ақуыз. Белсенді димерге арналған геннің бірінің бұзылуы ақуыздың қызметін бұзады. Бұл 4 ген қателерді түзетуге (сәйкессіздіктерді жөндеуге) қатысады, сондықтан гендердің бұзылуы ДНК репликация қателерін түзетуге қабілетсіздікке және Линч синдромына әкелуі мүмкін. Линч синдромы ДНК-ның сәйкес келмейтін жөндеу жолындағы басқа гендердегі мутациялармен де байланысты екені белгілі: OMIM атауыHNPCC-ге қатысы бар гендерHNPCC отбасыларындағы мутациялар жиілігіАлғашқы жарияланымHNPCC1 MSH2/EPCAM шамамен 60% 2p22Fishel 1993HNPCC5MSH6 7–10% 2p16Miyaki 1997HNPCC4PMS2 салыстырмалы түрде сирек7p22 2q31 q33 Nicolaides 1994HNPCC6TGFBR2 жағдай туралы есеп 3p22HNPCC7MLH3 даулы 14q24.3 MSH6 мутациялары бар адамдар Амстердам II критерийлеріне теріс болуы мүмкін. MSH6 ауруының көрінісі MLH1 және MSH2 ауруларынан сәл өзгеше, сондықтан бұл жағдайды сипаттау үшін «MSH6 синдромы» термині қолданылады. Бір зерттеуде Бетесда нұсқаулары Амстердам критерийлеріне қарағанда анықтауда сезімталдығы жоғары болды. Линч синдромының генінде мутациясы бар отбасылардың 39%-ға дейін Амстердам критерийлеріне сәйкес келмейді. Сондықтан, Линч синдромының генінде зиянды мутациясы бар отбасылар, отбасы тарихына қарамастан, Линч синдромымен күресуі керек. Бұл Амстердам критерийлері Линч синдромына қаупі бар көптеген адамдарды анықтай алмайтынын білдіреді. Скрининг критерийлерін жақсарту осы мақаланың Скрининг стратегиялары бөлімінде сипатталғандай, белсенді зерттеу саласы болып табылады. Линч синдромы бар адамдардың көпшілігі бұл жағдайды ата-анасынан мұраға алады. Алайда, толық емес жасы, қатерлі ісік диагнозының жасы, қатерлі ісік қаупін азайту немесе ерте қайтыс болу салдарынан Линч синдромының генінде мутациясы бар барлық адамдарда қатерлі ісікпен ауырған ата-анасы болмайды. Кейбір адамдарда генді мұраға алмастан жаңа буында HNPCC пайда болады. Бұл адамдар көбінесе жас жастағы колоректальды қатерлі ісікке шалдыққаннан кейін анықталады. HNPCC бар ата-аналардың әр балаға генетикалық мутацияны беру мүмкіндігі 50% құрайды. Сондай-ақ, бір ғана MMR геніндегі зиянды мутация қатерлі ісікті тудыру үшін жеткіліксіз екенін, бірақ басқа ісікке қарсы гендердегі қосымша мутациялардың болуын қажет ететінін атап өту маңызды. Диагноз Линч синдромының диагнозы MMR гендерінің (MLH1, MSH2, MSH6 және PMS2) немесе EPCAM геніндегі гермлин ДНК мутациясы бар адамдарға қойылады, бұл генетикалық тестілеу арқылы анықталады. Гермлин генетикалық тестілеуге үміткерлерді Амстердам клиникалық критерийлері және Бетесда нұсқаулары сияқты клиникалық критерийлер арқылы немесе иммуногистохимия (ИГХ) немесе микросателлиттердің тұрақсыздығы (МКИ) тестілеуі арқылы анықтауға болады. Генетикалық тестілеу коммерциялық түрде қол жетімді және қан анализінен тұрады. Иммуногистохимия Иммуногистохимия (ИГХ) – бұл Линч синдромымен байланысты қатерлі ісіктердегі сәйкес келмейтін жөндеу (ММР) ақуыздарының экспрессиясын анықтауға қолданылатын әдіс. Бұл Линч синдромын диагностикалауға мүмкіндік бермесе де, гермлин тестілеуіне жолдану керек адамдарды анықтауда рөл атқара алады. ИГХ тестілеуін жүзеге асырудың екі әдісі жасқа негінделген тестілеу және барлық адамдарға арналған әмбебап тестілеуді қамтиды. Қазіргі уақытта, қай скрининг әдісін қолдану керек деген кең пікір жоқ. МКИ, корреляциялық гермлин ДНК-сында жоқ, ерекшеленген қайталамалы ДНК тізбектерімен байланысты, нәтижесінде колоректальды қатерлі ісіктің 15–20%-ы пайда болады. МКИ ДНК-ны қатерлі ісік тінінің және қалыпты тінінің үлгісінен алу арқылы және микросателлит аймақтарының ПТР талдауы арқылы анықталады. Классификация Гистопатологиялық критерийлер бойынша үш негізгі MSI H (микросателлиттердің тұрақсыздығы – MSI) қатерлі ісігін анықтауға болады: оң жақтан нашар дифференциалдалған қатерлі ісіктер оң жақтан шырышты қатерлі ісіктер кез келген жердегі аденокарцинома, ішкі эпителийлік лимфоциттердің (TIL) кез келген өлшенетін деңгейін көрсетеді. Гистопатологиялық критерийлер гистологиядан МКИ анықтау үшін жеткілікті сезімтал емес, бірақ зерттеушілер гистологиядан МКИ болжау үшін жасанды интеллектті пайдалануға тырысуда. Скрининг Амстердам критерийлеріне сәйкес келетін отбасыларға генетикалық кеңес беру және генетикалық тестілеу ұсынылады, әсіресе колоректальды қатерлі ісік пайда болғанға дейін. Колоректальды қатерлі ісік Колоноскопия Линч синдромы немесе LS-мен байланысты гендері бар адамдар үшін профилактикалық бақылау әдісі ретінде ұсынылады. Атап айтқанда, MLH1 және MSH2 мутациясы барлар үшін 20–25 жаста және MSH6 және PMS2 мутациясы барлар үшін 35 жаста колоноскопия жасау ұсынылады.

Эпидемиология

Линч синдромының жалпы халық арасында мутацияларды тудыратын нақты таралуы әлі белгісіз, бірақ соңғы зерттеулерде оның таралуы 279 адамның бірінде немесе 0,35% құрайтыны бағаланған. Француз канадалықтары, исландиялықтар, африкалық американдықтар және ашкенази еврейлері сияқты белгілі бір топтарда бастапқы мутациялардың таралуы жоғары екені мәлім.

Терминология

Генри Т. Линч, Крейтон университетінің медициналық орталығының медицина профессоры, бұл синдромды 1966 жылы сипаттады. Ол өзінің алғашқы жұмысында бұл ауруды "қатерлі ісік отбасылық синдромы" деп атады. "Линч синдромы" термині 1984 жылы басқа авторлармен қолданылды; ал Линч 1985 жылы бұл жағдайды HNPCC деп атады. Содан бері екі термин де бірін-бірі алмастыра қолданылып келді, бірақ аурудың генетикасын түсінудегі жаңа жетістіктер HNPCC терминін қолдануды тоқтатты. Кейбір дереккөздер ДНҚ сәйкессіздігін түзетудегі ақаулар анықталған жағдайларда "Линч синдромы" терминін қолданады, ал Амстердам критерийлері орындалған, бірақ ДНҚ сәйкессіздігін түзетудегі ақаулар анықталмаған жағдайларда "отбасылық колоректальді қатерлі ісіктің X түрі" терминін қолданады. "X түріндегі" отбасыларда қатерлі ісіктердің жалпы көрініс беруі және колоректальді емес қатерлі ісіктерге шалдығу қаупі ДНҚ сәйкессіздігін түзетудегі жетіспеушілік анықталған отбасыларға қарағанда төмендеу болып келеді. Амстердам критерийлеріне сәйкес келетін адамдардың шамамен 35%-ында ДНҚ сәйкессіздігін түзету гендік мутациясы жоқ. Жағдайды одан да қиындататыны – "Бетесда нұсқаулары" деп белгілі критерийлер жиынтығының болуы.

Қоғам

Ақпарат және қолдау көрсететін бірнеше коммерциялық емес ұйым бар, оның ішінде Lynch Syndrome International, AliveAndKickn, Lynch Syndrome UK және Bowel Cancer UK. АҚШ-та Ұлттық Линч синдромына назар аудару күні 22 наурыз.