Кіріспе

Американдық тарихшы және технология, ғылым және білім сыншысы Дэвид Франклин Нобл (22 шілде 1945 – 27 желтоқсан 2010) – технология, ғылым және білімнің тарихшысы және сыншысы, еңбегі автоматтанудың әлеуметтік тарихына арналған және осы саланың негізін қалаушысы ретінде танымал. Өмірінің соңғы жылдарында Торонто қаласындағы (Канада) Йорк университетінің әлеуметтік ғылымдар бөлімінде және әлеуметтік және саяси ой-пікір кафедрасында оқытумен айналысты. Нобл Массачусетс технология институтында, Смитсондар институтында және Дрексель университетінде, сондай-ақ көптеген шақырылған профессорлық қызметтерде жұмыс істеді. Нобл Нью-Йорк қаласында дүниеге келген.

Мансап

Нобл Флорида университетінен тарих және химия бойынша бакалавр дәрежесін, ал Рочестер университетінен докторлық дәрежесін алды. Массачусетс технология институтында доцент болғанға дейін ол түрлі мекемелерде биохимик болып жұмыс істеді. 1984 жылы тұрақты жұмыстан шығарылғаннан кейін Йорк университетіне орналасты. 1986-1994 жылдар аралығында Нобл Дрексель университетінің Тарих және Саясат кафедрасында оқытушы болып жұмыс істеді. 1997 жылы Харви Мадд колледжінде ғылым, технология және қоғам саласындағы алғашқы Хиксон Риггс атындағы қонақ профессор болып тағайындалды. Нобл өмірінің соңына дейін Йорк университетінде сабақ берді.

Педагогика

Бүкіл оқытушылық өмірі бойы Нобл студенттерге баға қоюдан бас тартты, мұның себебі – сындық педагогикада бағалаудың зиянды екендігі туралы идея.

Американың жобалау

Ноблдің алғашқы кітабы, America by Design: Science, Technology, and the Rise of Corporate Capitalism (1977), Кристофер Лашпен бірге Рочестер университетінде қорғалған диссертациясының қайта жаңартылған нұсқасы, ерекше көзге түсетін сын-пікірлермен жарияланды. Роберт Хайлбронер оны «индустриялық капиталистік қоғамда технология басқаруды қалыптастыратын күш ретінде көрсетуге мүмкіндік беретін» еңбек деп атады, ал «Нью-Йорк Таймс» газеті кітапты американдық технологияға ерекше солшыл көзқараспен қарағандықтан «маңызды үлес» деп бағалады. Көптеген академиялық сыншылар кітаптың ғылым мен технологияны корпоративтік бақылауда ұстау туралы батыл тұжырымын жоғары бағалады, бірақ кейбіреулері, соның ішінде Альфред Чандлер, оның тікелей марксистік тезисіне күмәнмен қарады. 1998 жылы ол «азаматтық батылдығы үшін Джо А. Каллавей сыйлығымен» марапатталды, бұл сыйлық «өз жеке тәуекеліне қарамастан, шындық пен әділдікті қорғау үшін жариялы ұстаным білдірген адамдарды мойындайды». Сыйлық Ноблдің жоғары білім беруді коммерцияландыруға қарсы күресіп, қоғамның ең құнды мүліктерінің бірі – тәуелсіз интеллектуалдық қабілетті сақтаудағы он жылдық еңбегін құрметтеді, осы қабілет күрделі мәселелерді талқылауға мүмкіндік береді. Йорк университеті «флаердегі материалды қорлаушы деп танылды» деген мәлімдеме жасады. 2006 жылы Нобл Онтарио Жоғарғы сотына бірнеше жеке тұлғаларға, сондай-ақ Йорк университетіне, еврей және израильдік ұйымдарға қарсы 25 миллион долларлық қылмыстық айып тағып, оларды өзінің «Құйрық Иттің Басын Тартады» кампаниясын антисемиттік деп дұрыс емес сынағандықтарын айыптады. 2007 жылы Ноблдің Йорк университетіне қарсы академиялық бостандығы бұзылғандығы туралы шағымы төрешілік арқылы шешілді, төреші былай деді: «Йорк университеті профессор Ноблдің академиялық құқықтарын құрметтемегендіктен, ұжымдық шарттың 10.01-бабын бұзды. Шындығында, Йорк университеті профессор Ноблге тіпті ең қарапайым сыпайылықты көрсетпегені де айтуға болады, оны кез келген оқытушы мүшесі күте алатын».

Яһуди мерекелері

Нобл мен Йорк университеті 2005 жылдың қазан айында университеттің 1974 жылы қабылданған еврейлердің жоғары мерекелерін атап өтетін үш күн сабақтарды тоқтату саясатына қарсылығы туралы жаңалықтарда болды. Нобл бастапқыда бұл саясатқа бағынбай сабақтарды өткізетінін айтқан, бірақ соңында сыныптағы кез келген студент тойлайтын барлық діни мерекелерде, мысалы, барлық мұсылман мерекелерінде сабақтарын тоқтатуға уәде берді. 2006 жылдың сәуірінде Нобл Онтарионың адам құқықтары жөніндегі комиссиясына шағымданып, кейбір еврей мерекелерінде сабақтарды тоқтату еврей емес студенттерге қаратылған кемсітушілік екенін мәлімдеді. 2008 жылы университеттің сол мерекелердің біріне жабылуына қарамастан, ол сабақ өткізді. Йорк университеті өз саясатын өзгертер алдында кемсіту туралы мәселе алынып тасталды. Шағымында Нобл сондай-ақ Йорк университетінің оған қарсы жазалау науқаны жүргізгенін айтты. Онтарионың адам құқықтары жөніндегі трибуналы жазалау шараларын таба алмады және Ноблдің шағымын толығымен қабылдамады.

Йорк қоғамдық қатынасы

Йорктегі соңғы жылдары Нобл, Йорк университетінің ресми ақпараттық байланыс бөлімінің көзқарасындағы корпоративтік бейімділіктің күшеюіне қарсы балама ретінде "Йорк қоғамдық қолжетімділігі" атты ұйым құруға қатысты.