Кіріспе

Моропус (мағынасы "баяу аяқ") – каликотерлер тұқымдасына жататын ірі перисодактил ("тақ аяқты" тұяқты) сүтқоректілердің жойылған туысы. Олар Миоцен дәуірінде шамамен 20.4–13.6 млн жыл бұрын Солтүстік Америкада ғана кездесетін (эндемик) болған. Моропус каликотериялардың шизотериин кішітұқымына жатады және осы топтың ең толық қазбалық қалдықтары осы туысқа тиесілі; толық қаңқаларымен бірге көптеген жекелеген дарақтар табылды. Моропустың ең жақын қазіргі туыстары – жылқылар, мүйізтұмсықтар және тапирлер. Алдыңғы аяқтарының әрқайсысында үш ірі, қатты қысылған тырнақ болған, олар ішкі жағынан жарылған сүйекті фалангалармен демеліп тұрған. Конвергенттік эволюцияның классикалық мысалы ретінде, Моропус және оның туыстарының аяқтары жойылған алып жалқаулардың (мысалы, Мегатериум) аяқтарымен өте ұқсас құрылымдалған, олардың алып тырнақтары мен "қолдары" хищниктерге қарсы тиімді қорғаныс құралы болған. Аяқтарында, қазіргі кездегі Ксенартра тобына (алып және жібектей қарақұмықтар, армадиллер, тамадуа және екі және үш саусақты жалқаулар) тән қасиеттер мен функциялар да болған болуы мүмкін. Моропус атауы "баяу (немесе жалқау) аяқ" деп аударылады, бұл оның қимыл-қозғалысының баяу болғанын көрсетеді. Алайда, барлық шизотериинге тән болғандай, фалангалық (саусақ) сүйектерінің буындары Моропустың тырнақтарын кері тартып, алдыңғы аяқтарымен қалыпты саусақ тұрған күйде тегіс жүруге мүмкіндік бергенін көрсетеді, тырнақтарын фалангалық ілмектің жоғары созылуы арқылы көтеріп. Моропус – ең ірі каликотерлердің бірі болған, иығынан шамамен 2 метр биіктікке дейін жеткен. Басқа шизотерииндер сияқты, тістері жапырақ жеуге бейімделген, ал тар бассүйегі жоғары мұрын сүйектерімен аяқталады, бұл жапырақ жейтін сүтқоректілерге тән қасиет, олар таңдамалы түрде жапырақтарды жеп, қозғалмалы еріндерімен және ұзын тілімен тамақтарын ұстайды. Ішке және артқы аяқтары тірі дарақтарға артқы аяқтарына тіреліп тұрып, алдыңғы тырнақтарымен ағаш бұтақтарын тартып, оларды еріндері мен тіліне жеткізуге мүмкіндік берген. Кем дегенде бір түрдегі (M. elatus) бірнеше дарақтың өлшемдері жыныстық диморфизмнің болғанын көрсетеді, яғни бір жынысы екіншісінен ірірек болған. Моропус орманды және саванналық ортада сирек кездесетін жануар болған. Алайда, Небраска штатындағы Агат Спрингс қазбалы орнында отыз алты фут аумақта он жеті дарақтың қалдықтары табылды, бұл кем дегенде кейбір жағдайларда Моропустың топтасып жүргенін көрсетеді. Бұл туыстың алдыңғы және артқы аяқтарының ұзындығы көптеген дамыған каликотерлерге қарағанда ұқсас болған, бұл оның ашық ортада өмір сүруге жақсы бейімделгенін, ағаштарда аз уақыт тұрып, көбірек жүріп, шауып жүргенін көрсетеді.

Қалдықтардың таралуы

Филипс ранчосы, Керн округі, Калифорния шамамен 18,7 млн жыл бұрын. Стюарт Спринг (UCMP 2027), Минерал және Эсмеральда округтері, Невада шамамен 18,7 млн жыл бұрын. I сатыдағы төбе, сондай-ақ Миңжылдықтың соңы карьері, Скоттс-Блафф округі, Небраска шамамен 21,6–21,5 млн жыл бұрын. Sucker Creek орны, Sucker Creek формациясы, Мальхер округі, Орегон шамамен 16,4 млн жыл бұрын. Андерсон ранчолық формациясы, Агат қазбалы төсек ұлттық ескерткіші, Небраска шамамен 21,3–19,2 млн жыл бұрын.