Кіріспе
Буржуазиялық трагедия (немісше: Bürgerliches Trauerspiel) – 18-шы ғасырда Еуропада қалыптасқан трагедияның бір түрі. Ол – ағарту дәуірінің және буржуазия сыныбының мен оның мұратының нәтижесі. Оның ерекшелігі – кейіпкерлерінің қатардағы адамдар болуында.
Bourgeois tragedy (German: Bürgerliches Trauerspiel) is a form of tragedy that developed in 18th century Europe. It is a fruit of the enlightenment and the emergence of the bourgeois class and its ideals. It is characterized by the fact that its protagonists are ordinary citizens.
Англия мен Францияда
XVII ғасырдағы Англияда орта тап өкілдері басты рөлдегі қайғылы пьесалардың бірнеше мысалы бар (ішкі трагедияны қараңыз), бірақ жалпы көзқарас тек XVIII ғасырда өзгерді. Шынайы буржуазиялық трагедияның алғашқысы – ағылшын пьесасы: Джордж Лиллоның «Лондон саудагері» немесе Джордж Барнвеллдің тарихы, ол 1731 жылы алғаш рет сахнаға қойылды. Францияда алғашқы буржуазиялық трагедия – Пол Ландуаның «Силвия» пьесасы, ол 1741 жылы жарық көрді. Көп жылдар өткен соң Дени Дидроның екі пьесасы пайда болды: «Le fils naturel» 1757 жылы алғаш рет қойылды, ал «Le père de famille» келесі жылы. Бұл пьесалар қатаң айтқанда трагедиялар болмаса да, буржуазиялық өмірді заманауи комедияға тән емес, тұңғыш рет мұқият қарастырып, нағыз трагедиялық туындыларға үлгі болды.
Классикалық трагедияның кейіпкерлері
Қарапайым адамдар әрқашан комедияның тақырыбы болғанымен, классикалық және неоклассикалық теоретиктер трагедиялық батырлардың әрқашан жоғары рухты, асыл текті адамдар болуы керек екенін айтты. Аристотель бұл ойды «Поэтика» еңбегінде жазып, ол кейіннен драма және поэтика туралы ежелгі жазбаларда маңызды орын алды. XVI және XVII ғасырлардағы сыншылар, оның ішінде ықпалды неміс Мартин Опиц, тек жоғары топтың өкілдері ғана драмалық қойылымға лайық ауыр қайғыға ұшырауы мүмкін деген теорияны қолдады. Бұл қағида ғасырлар бойы Еуропа бойынша сақталды: көбінесе, Андреас Гриффиус жазған «Кароль Стюардус» (яғни Англия королі Карл I), Жан Расиннің «Федрасы» (Афинаның мифтік патшасы Тесейдің әйелі) немесе Уильям Шекспирдің «Король Лир» сияқты ханшалар мен ақсүйектер трагедиялық кейіпкерлер ретінде танылды.
Германияда
Германияда бұл жаңа жанр Bürgerliches Trauerspiel деп аталды және ол ерекше табысқа ие болды. Көбінесе, Готтольд Ефрем Лессингтің 1755 жылы сахнаға қойылған "Мисс Сара Сэмпсон" пьесасы Германиядағы алғашқы Bürgerliches Trauerspiel деп саналады. Дегенмен, Кристиан Лебрехт Мартинидің "Ринсольт унд Сапфира" драмасы одан сәл ертерек жазылған. Лессингтің 1771 жылғы "Эмилия Галотти" шығармасы – неміс Bürgerliches Trauerspiel-інің классикалық үлгісі. Лессинг өзінің "Гамбург драматургиясында" ескі қағидаларды елемеуіне толық теориялық негіздеме берді. Неміс Bürgerliche Trauerspiele-нің тағы бір маңызды мысалдары – Якоб Михаэль Рейнхольд Ленцтің 1776 жылғы "Ди Солдаттар" және Фридрих Шиллердің 1784 жылғы "Кабале унд Любе" шығармалары.
Жалпы сипаттамалары
Буржуазиялық трагедиялар көбінесе олардың кейіпкерлері жататын буржуазиялық таптың құндылықтарын таратуға ұмтылады. Олардың идеалы – мемлекеттік істерден мүлдем шеттетілген, жеке және отбасылық өміріне толыққанды ден қоятын ізгі азамат. Буржуазиялық трагедияларда ізгілік, адамгершілік, жеке тұлғалық және шынайы сезімдер сияқты құндылықтар қадірленеді.