Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз жазушысы Марсель Ашар (5 шілде 1899 – 4 қыркүйек 1974) – француз драматургі және сценарийші, оның көпке танылған сезімтал комедиялары бес онжылдық бойы өз елінің театр және әдебиет дамылындағы ең танымал тұлғалардың бірі ретінде сақталды. 1959 жылы Франция академиясының мүшесі болып сайланды.
French writer
Marcel Achard (5 July 1899 – 4 September 1974) was a French playwright and screenwriter whose popular sentimental comedies maintained his position as a highly recognizable name in his country's theatrical and literary circles for five decades. He was elected to the Académie française in 1959.
Философиялық көзқарастағы тақырыптар мен өзгерістер
Францияның екінші ірі мегаполисі – Лион қалалық қауымдастығының Рон департаментінде туған Марсель Огюст Ферреол, қаланың шетіндегі Сант-Фой-Лес-Лионда дүниеге келді және 1920-ші жылдардың басында жазушылық жолын бастағанда өзіне есім таңдады. Оқуға жақсы қабілетті болғандықтан, 1916 жылы, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 17 жасында ауылдық мектеп мұғалімі болды. 1919 жылы, соғыс аяқталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, 20 жастағы болашақ жазушы Парижге келді және Théâtre du Vieux Colombier-де суфлёр, ал Le Figaro және басқа да басылымдарда журналист болып жұмыс істеді. Марсель Ашар алғашқы пьесасын 1922 жылы жазды, ал келесі жылы белгілі актер-режиссер Шарль Дуллин оның «Менімен ойнағыңыз келе ме?» пьесасын қойғанда үлкен жетістікке жетті. Бұл пьеса цирк пен оның клоундары туралы нәзік комедия болды, және драматургтің өзін клоунның бірі ретінде кішкентай рөлге шақырды. Бұл қойылым оның кейінгі театрлық шығармаларының үлгісі болды, олардың көпшілігі 20 ғасырдағы итальяндық дәстүрлі Commedia dell'arte кейіпкерлері мен жағдайларын жаңаша өңдеуден тұрады. Пьеро мен Колумбина кейіпкерлері қазіргі заманға көшіріліп, көбінесе махаббатқа толы, кейде сентименталдық немесе ностальгиялық сюжеттерге енгізіледі, онда күлкі мен өкініш бірге келеді. Осы тақырыптар оның ең танымал пьесаларында кеңінен дамытылды – 1929 жылғы «Жан де ла Лун» («Айдың Және») және 1932 жылғы «Домино». «Жан де ла Лун» пьесасында адал Пьероның прототипі Джефтің берік сенімі, оның арамза әйелін қалай идеалданған бейнеге айналдыратыны көрсетілсе, «Домино» пьесасында басқа адал емес әйелі күйеуінің назарын аудару үшін жиголоға құда түсуді ұсынады, бірақ жиголо рөлін осылай шынайы ойнайды, оған әйел ғашық болып қалады. Ашардың пьесаларының ерекшелігі – олардың арманға толы, сезімтал меланхолиялық көңіл-күйі, ал пьесалардың аттары көбінесе сол заманғы танымал, ағысып тұратын әндерден алынған. 1924 жылғы «Марлборо соғысқа кетеді», 1935 жылғы «Кокос жаңғағы», 1946 жылғы «Жанымның жанында», «Кәдімгі капустаны қалай отырғызуға болады?» және 1948 жылғы «Біз Вальпараисоға барамыз» осы стильдің бірнеше мысалы болып табылады.
A native of the Rhône département's Urban Community of Lyon, France's second largest metropolitan area, Marcel Auguste Ferréol was born in Sainte Foy lès Lyon, one of the city's suburbs, and adopted his pen name at the start of his writing career in the early 1920s. Able to absorb knowledge quickly, he became, in 1916, in the midst of World War I, a village schoolteacher at the age of 17. In 1919, a few months after the end of the war, the 20 year old aspiring writer arrived in Paris and found jobs as a prompter at the Théâtre du Vieux Colombier and as a journalist for various publications, including the major daily newspaper, Le Figaro. Marcel Achard wrote his first play in 1922 and had a major success the following year when renowned actor director Charles Dullin staged his play Voulez vous jouer avec moâ? [Would You Like to Play with Me? ], a sensitively delicate comedy about circus and its clowns, casting the playwright in a small part, as one of the clowns. The production set a pattern for the remainder of his theatrical output, most of which can be considered as 20th century reworkings of stock characters and situations from the Italian traditional Commedia dell'arte. The personages of Pierrot and Columbine are transported into modern day settings and inserted into an occasionally mawkish or nostalgic love plot with equal doses of laughter mingled with pain and regret. These themes were expanded upon in two of his most popular plays of the period—1929's Jean de la Lune [John of the Moon a/k/a The Dreamer] and 1932's Domino. Jean showed how the unwavering trust of Jef, the faithful Pierrot prototype, transforms his scandalously adulterous wife into his idealized image of her, while Domino presented another unfaithful wife who pays a gigolo to make a pretense of courting her so as to distract her husband from her real lover, but the gigolo manages to act his character with such pretend sincerity that she winds up falling in love with this fictional persona. The distinctive quality of Achard's plays was their dreamlike mood of sentimental melancholy, underscored by the very titles which were primarily taken from popular bittersweet songs of the day. 1924's Marlbrough s'en va t en guerre [Marlborough Gets Himself Off to War], 1935's Noix de coco [Coconuts], 1946's Auprès de ma blonde [Close to My Girlfriend] and Savez vous planter les choux? [Do You Know How to Plant Cabbage?] and 1948's Nous irons à Valparaiso [We're Going to Valparaiso] are among some examples of this specific style.
Соғыс аралығындағы мансабының шыңы
Ашардың ең үлкен жетістіктері мен танымалдылығы екі дүниежүзілік соғыс аралығындағы кезеңде болды. Осы кездегі сыншылар оны Пьер де Мариво және Альфред де Муссе сияқты белгілі француз драматургтерімен салыстырып, жақсы бағалады. Соғыстан кейінгі сарапшылар мұндай жылы пікір білдірмеді, оның адам психологиясын өте тар шеңберде бейнелегенін айтып, поэтикалық қиялын әуекейлік деп сынап, оны «махаббат маманы» деп атайтын. Сыншылар, әрине, Ашардың ең танымал пьесаларына назар аударды, бірақ оның оларды жазуын жалғастыруының себебі – осы пьесалардың үнемі сәттілікке ие болуында еді. Дегенмен, оның көпке танылмаған туындылары жаңаша техникалар мен түпнұсқалық тақырыптарды ұсынады. 1929 жылғы «La Belle Marinière» [Каналдың әдемі ханымы / Әдемі баржагері] пьесасында әлі де поэтикалық диалогтар кездеседі, бірақ бұл, бастысы, баржагер, оның әйелі және жақын досы арасындағы махаббат үшбұрышын шыншыл бейнелейтін пьеса. Сол сияқты, 1933 жылғы «Ақ киімдегі әйел» пьесасында да жаңа тәсіл қолданылып, оқиғалар кейіпкерлердің айтуынша көрерменге қайта жаңғыртылады. 1938 жылғы «Le corsaire» [Карақшы] пьесасында Луиджи Пиранделло бастаған «пьеса ішінде пьеса» әдісі қолданылып, киноактерлер бұрынғы қарақшының өмірін сомдайды, олар өзінің ұқсастықтардың шексіз айналымында таптырылады. Осы жылы оның ең даулы пьесасы – «Адам» қойылды, ол бақытсыз гомосексуалдың күйреген сезімдерін түсінуге тырысты. Ол кезде бұл тақырыпты талқылауға рұхсат болмағандықтан, пьеса скандалды деп есептелді. Бірақ үш он жылдан кейін, 1960 жылдардың аяғындағы ашық және радикалды мәдениетте, автор 70 жасқа жақындағанда, пьеса қысқа ғана уақытқа қайта қойылды. Бірақ бұл жолы бұрынғыдан өзгеше, пьеса Ашардың әдеби стандартынан төмен, ескірген туынды деп бағаланды.
Achard's greatest successes and popularity were in the period between the two World Wars when contemporary critics favorably compared him to some of his renowned French predecessors such as Pierre de Marivaux and Alfred de Musset. Postwar pundits were not as kind, pointing out the rather narrow scope of human psyche that he represented and deprecatingly referring to him as a "spécialiste de l'amour" ["love specialist"] for the sickly sweet characteristics of his poetic imagination. The critics focused, of course, on Achard's most popular plays, disregarding the fact that the reason Achard continued to write them is precisely because they met with such unvarying success. His less well known works, however, show innovative techniques and original themes. 1929's La Belle Marinière [The Beautiful Lady of the Canals a/k/a The Beautiful Bargewoman] still has some of the excessively poetic dialogue, but is overall a realistic play about a love triangle involving a bargeman, his wife and his best friend and companion. Similarly, 1933's La femme en blanc [The Woman in White] uses a then new technique of recreating for the audience events as they are being described by the play's characters. In 1938's Le corsaire [The Privateer], a "play in a play" device, pioneered by Luigi Pirandello, depicts film actors portraying the life of a long ago pirate, finding themselves caught in an endless loop of similarities. The same year saw the production of his most controversial play, Adam, which strove to give insight into the conflicted emotions of an unhappy homosexual. Although the very subject matter caused it to be considered scandalous at the time, its brief revival three decades later, in the open and radicalized culture of the late 1960s, when the author was approaching his 70th birthday, found the once ahead of its time work judged as a tame and dated period piece below Achard's usual literary standard.
Соғыстан кейінгі табысты пьесалар
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, сынға қарамастан, Ашардың әдеби шығармашылығы тоқтамай жалғасты. Оның кейінгі пьесаларының арасында ең табыстылары – 1952 жылғы «Маржоланың серіктері» («Les compagnons de la Marjolaine») және 1955 жылғы «Махаббат ауруы» («Le mal d'amour») болды. Дегенмен, ең үлкен танымалдылыққа 1957 жылғы «Патат» [Spud] лақап атымен белгілі болған ашулы мінезді кейіпкер туралы комедия және 1962 жылғы «Идиот» («L'Idiote») комикалық детективі қол жеткізді. «Идиот» Америкада «Қараңғыда атыс» пьесасы мен фильмінің негізі ретінде кеңінен танымал болды. Ашардың төрт пьесасы Бродвейде де қойылды. «Доминоны» актриса-драматург Грейс Джордж өңдеді. Ол 1932 жылғы 16 тамызда Плейхаус театрында ашылып, жеті көрсетілімнен кейін жабылды. Басты рөлді үнсіз киноның жұлдызы Род Ла Рокке ойнады, оның мансабы дыбысты фильмдердің пайда болуынан кейін сарқылып кетті, ал әйел басты рөлді Джесси Ройс Лэндис сомдады. Он жеті жыл өткен соң, «Маған ақ шашымды» («Auprès de ma blonde») пьесасы С.Н. Берманның «Менің сүйіктіме білемін» («I Know My Love») өңдеуімен жақсы қабылданды. Ол 1949 жылғы 2 қарашада Шуберт театрында ашылып, 3 маусымда 1950 жылы жабылып, 247 көрсетілімді өткізді. Оны Альфред Лант режиссерлік етіп, өзі де басты рөлде ойнады, ал оның серігі әдеттегідей, әйелі Линн Фонтан болды. Алайда, бұл премьерадан тоғыз жыл өткен соң, Парижде толық салынған залдарда көрсетілген «Патат» пьесасы американдық көрермендерге өзінің ерекше шармын жеткізе алмады және бұрынғы бір атты кейіпкердің («Домино») жеті көрсетілімдік сәтсіздігін қайталады. Атаулық рөлді Том Эуэлл ойнады, ал әйел басты рөлді Сьюзан Оливер сомдады, ол өнерлерін үшін «Театр әлемі» сыйлығына ие болды. Ирвин Шоудың өңдеуі 1958 жылғы 28 қазанда Генри Миллер театрында ашылып, 1 қарашада жабылды. Соңында, үш жылдан кейін «Қараңғыда атыс» ең ұзақ сақталған қойылым болды. Гарри Курниц өңдеген және Харольд Кларман режиссерлік еткен бұл қойылым 1961 жылғы 18 қазанда Бут театрында ашылып, 1962 жылғы 22 қыркүйекте жабылып, 389 көрсетілімді өткізді. Басты рөлдерде Джули Харрис, Уолтер Маттау және Уильям Шатнер ойнады. Ашардың көптеген сценарийлері, көбінесе салыстырмалы түрде жақындағы тарихи оқиғалар мен тұлғаларға арналған, олардың ішінде 1936 жылғы «Майерлинг», 1938 жылғы «Ораж» және 1942 жылғы «Фелиция Нантьюль» бар. Ол 1958 және 1959 жылдары Канн кинофестивалінің төрағасы болды және 1960 жылы Венеция кинофестивалінде де осындай қызмет атқарды. Сондай-ақ, 1959 жылы ол 60 жасқа толғанда Француз академиясының мүшесі болып сайланды.
After World War II, despite the criticism, Achard's literary output continued unabated. Among his most successful later plays were 1952's Les compagnons de la Marjolaine [The Companions of Marjoram] and 1955's Le mal d'amour [Love Sickness]. The greatest popularity, however, was achieved by a 1957 comedy about a testy, ill tempered character nicknamed Patate [Spud] and a 1962 comic mystery L'Idiote [The Idiot], best known in America as the basis for the play and film A Shot in the Dark. Four of Achard's plays also had Broadway runs. Domino, adapted by actress writer Grace George, opened at the Playhouse Theatre on 16 August 1932 and closed after seven performances. The title role went to Rod La Rocque, a top star of the silent cinema, whose career was on the wane following the advent of the talkies, and the lead actress was Jessie Royce Landis. Seventeen years later, a much better run was enjoyed by Auprès de ma blonde, which was reworked by S. N. Behrman into I Know My Love. It opened at the Shubert Theatre on 2 November 1949 and ran for 247 performances, closing on 3 June 1950. It was directed by and starred Alfred Lunt and his leading lady was, as always, his wife, Lynn Fontanne. Nine years after that premiere, however, Patate, which played to sold out theaters in Paris, could not translate its elusive charm to American audiences and repeated the seven performance fiasco of the previous single name character, Domino. The fellow whose nickname made up the title was played by Tom Ewell, and the female lead, Susan Oliver, won the Theatre World Award for her performance, while the Irwin Shaw adaptation opened at Henry Miller's Theatre on 28 October 1958 and closed on November 1. Ultimately, it would be A Shot in the Dark, three years later, which would boast the longest run. Adapted by Harry Kurnitz and directed by Harold Clurman, it racked up an impressive 389 performances, opening at the Booth Theatre on 18 October 1961 and closing on 22 September 1962. The stars were Julie Harris, Walter Matthau and William Shatner. Achard's numerous screenplays, frequently centering on relatively recent historical events and personalities, include 1936's Mayerling, 1938's Orage and 1942's Félicie Nanteuil. He presided over the Cannes Film Festival in 1958 and 1959 and had a similar role at the Venice Film Festival in 1960. It was also in 1959 that he was finally, at the age of 60, elected to the Académie française.
Өлім
Марсель Ашар 75 жасқа толғаннан кейін екі ай өткен соң Париждегі үйінде диабеттен қайтыс болды. Одан кейін әйелі Лили өмір сүрді.
Marcel Achard died of diabetes in his Paris home two months after his 75th birthday. He was survived by his wife, Lily.