Кіріспе

Жылдық жауын-шашын аз болатын кезең, әсіресе тропиктерде. Құрғақ маусым – жыл сайынғы жауын-шашынның азаюымен сипатталатын кезең, әсіресе тропиктерде. Тропиктік аймақтардағы ауа райы тропикалық жаңбыр белдеуінің ықпалында болады, ол жыл бойы солтүстік және оңтүстік тропиктер арасында жылжиды. Тропикалық құрғақ маусымның қоңыржай белдеудегі баламасы – жаз немесе қыс.

Жаңбыр белдеуі

Тропикалық жаңбыр белдеуі оңтүстік жарты шарда қарашадан наурызға дейін орналасады; осы кезеңде солтүстік тропикте жауын-шашын сирек жауатын құрғақ маусым болады және күндер көбінесе ашық болады. Мамырдан қыркүйекке дейін жаңбыр белдеуі солтүстік жарты шарда орналасады, ал оңтүстік тропикте құрғақ мезгіл басталды. Кёппен климат жіктелуі бойынша, тропикалық климаттағы құрғақ маусым – орташа жауын-шашын мөлшері төмен ай деп есептеледі. Жаңбыр белдеуі шамамен солтүстікке қарай, Қатерлі ісік тропигіне және оңтүстікке қарай, Қазан тропигіне дейін жетеді. Осы ендіктерде жылына бір ылғалды және бір құрғақ маусым болады. Экваторда жаңбыр белдеуі жылына екі рет – солтүстікке және оңтүстікке қарай жылжып өтетіндіктен, екі ылғалды және екі құрғақ маусым кездеседі. Тропиктер мен экватор арасындағы аймақтарда қысқа немесе ұзақ ылғалды, немесе қысқа немесе ұзақ құрғақ маусымдар болуы мүмкін. Дегенмен, жергілікті географиялық ерекшеліктер бұл климат үлгілерін өзгерте алады.

Құрғақшылық

Құрғақ маусымда ылғалдылық өте төмендеп, кейбір су қоймалары мен өзендер құрғап қалады. Судың жетіспеуі (және тамақ көзінің азаюы) көптеген мал жануарларын көбірек өнім беретін жерлерге көшуге мәжбүр етеді. Мұндай жануарларға мыналар жатады: зебралар, пілдер, жирафтар, бегемоттар, мүйізқұйрықтар, антилопалар және гнулар, жабайы су бұқалары, африкалық бұқалар, гаур, тапирлер, эмулар, страустар, реялар және кенгурулар. Өсімдіктердегі судың жетіспеуі салдарынан дала өрттері (жабайы өрттер) жиі болады.

Аурулар

Деректер Африкада құрғақ маусымның басталуымен қызылша ауруының жағдайларының артуы сәйкес келетінін көрсетеді. Зерттеушілер бұл құрғақ маусымда суармасыз егін шаруашылығы жүргізуге болмайтындықтан, адамдардың жиналуына байланысты болуы мүмкін деп санайды. Осы кезеңде кейбір шаруалар қалаларға қоныс аударып, халық тығыздығы жоғары орталықтар құрайды, бұл аурудың жеңіл таралуына жағдай жасайды.

Зерттеу

Жаңа мәліметтер Оңтүстік Американың Амазонка тропикалық ормандарының маусымдық аймақтарында жапырақ өсуі мен жамылғысы құрғақ және ылғалды маусымдарда өзгеретінін көрсетеді – құрғақ маусымда шамамен 25%-ға көбірек жапырақтар мен қарқынды өсім байқалады. Зерттеушілер Амазонканың өзінің жауын-шашын маусымын бастауға әсер ететініне сенімді: жапырақтардың көбірек өсуі арқылы ол көбірек суды буландырады. Дегенмен, мұндай өсім Амазонка бассейнінің тоқталмаған бөліктерінде ғана байқалады, онда зерттеушілердің пікірінше, тамырлар тереңірек жетіп, көбірек жаңбыр суын жинақтай алады. Сондай-ақ, Амазонка бассейнінде құрғақ маусымда озон деңгейі жауын-шашынды маусымға қарағанда едәуір жоғары екені анықталды.