Кіріспе

Жер анасы – норвегия мифологиясындағы жердің бейнесі және құдайы. Ол – найзағай құдайы Тордың анасы және Одиннің серігі. Jörð туралы мәліметтерді 12 ғасырда Дания тарихшысы Саксо Грамматикустың "Gesta Danorum" еңбегінен, 13 ғасырда белгісіз авторлар жинаған "Poetic Edda" және 13 ғасырда жазылған "Prose Edda" кітабынан кездестіруге болады. Оның аты көбінесе скальдиялық поэзияда және кеннингтерде жер немесе дала деген мағынаны білдіретін поэтикалық термин ретінде қолданылады.

Этимология

Ежелгі скандинав тіліндегі jǫrð сөзі "жер, мекен" мағынасын білдіреді, ол жалпы зат есім ("жер") ретінде де, сондай-ақ зат есімнің құдайлық бейнесі ретінде де қолданылады ("Жер ана"). Ол протогерман тіліндегі *erþō ("жер, топырақ, мекен") сөзінен туындаған, мұны гот тіліндегі airþa, көне ағылшын тіліндегі eorþ, көне саксон тіліндегі ertha немесе көне жоғарғы неміс (OHG) тіліндегі erda сөздері дәлелдейді. Ежелгі грек тіліндегі éra (ἔρα; 'жер') сөзі де осымен байланысты болуы мүмкін. Бұл сөз протогерман тіліндегі *erwa немесе erwōn сөздерімен туыс, олар "құм, топырақ" мағынасын білдіреді (мысалы, ежелгі скандинав тіліндегі jǫrfi "құм, қиыршық тас", OHG ero "жер").

Басқа атаулар

Ғалымдар Фьоргинді Жордтың тағы бір аты деп есептейді. Ол Тордың анасы ретінде сипатталған, ал оның аты скальдикалық өлеңдерде «жер» немесе «аймақ» деген поэтикалық синоним ретінде қолданылады. «Вёлуспа» (50) поэмасында Торды «Хлодиннің ұлы» деп атау, Жордтың тағы бір синонимі болуы мүмкін. Хлодиннің этимологиясы әлі анықталмаған, бірақ ол Романогермандық құрбандық тақталары табылған Хлудана қасиеттісімен байланысты болуы ықтимал.

Gesta Danorum (Даналық кітап)

Жорд Дания тарихшысы Саксо Грамматикустың "Gesta Danorum" еңбегінде Иурита деп еске алынады.

Поэтикалық Эдда

Поэтикалық Эддада Жорд «Вёлуспа» және «Локасенна» поэмаларында есімдері тіліне ие. «Вёлуспада» Торды mgr Hlóðyniar және Fjǫrgyniar burr (Хлодиннің ұлы, Фьёргюннің ұлы) деп атайды. Этимологиясы нақты емес болғанымен, Хлодиннің Жордтың тағы бір аты болғаны анық. «Локасеннада» Торды Jarðar burr ("Жордтың ұлы") деп атайды.

Ғылыми қабылдау

Филолог Рудольф Симектің айтуынша, Йорд – «алғашқыда алып әйел деп аталғанмен, ол Эсир құдайы». Симек Тор мен Ведалық Индра құдайы арасындағы параллельдерді атап өтеді: «Индия мифологиясындағы Тордың қарсы тұратын нұсқасы Индра, көк пен Жер құдайы Дьяустан туғандай, Тор да Жердің ұлы, дәл Туисто сияқты». Фольклоршы Джон Линдоудың пікірінше, «Йорд бастапқыда алып болған болуы керек. Егер солай болса, Одиннің Йордпен некелесуі (немесе, көбінесе, некеден тыс қарым-қатынас, тіпті оның еркінен тыс) оның басқа алып әйелдермен жасаған стратегиялық қарым-қатынастарымен салыстырылуы керек». Филолог Хаукур Торгейрссон Гилфагиннингтің төрт қолжазбасында Нотт, Йорд, Дагр және Деллингр арасындағы туыстық байланыстардың әртүрлі сипатталғанын көрсетеді. Қолжазбаға байланысты, Йорд немесе Нотт Дагрдың анасы және Деллингрдің серігі болып табылады. Хаукур былай дейді: «Ең көне қолжазба U, Йордты Деллингрдің әйелі және Дагрдың анасы ретінде көрсетеді, ал қалған қолжазбалар R, W және T Ноттті Деллингрдің әйелі және Дагрдың анасы рөлінде бейнелейді», сондай-ақ «U нұсқасы U-ның авторы немесе оның алдындағысы RWT-ге ұқсас мәтінді қысқартқан кезде жаңсақ пайда болды. Бұл жаңсақтың салдары исланд поэзиялық дәстүріне енді» дейді. XIX ғасырдың кейбір ғалымдары Тордың інісі Мейлиді Йордтың ұлы деп қарастыруды ұсынды.