Кіріспе

Ирандық әскери шенеунік, дипломат және саясаткер Хасан Пакраван (4 тамыз 1911 – 11 сәуір 1979) – Иранның революцияға дейінгі Пахлави үкіметінде белгілі дипломат және министр болған. Ол Мұхаммед Реза Пахлави үкіметімен және САВАК-пен саяси байланыстарымен ғана емес, сонымен қатар Рухолла Хомейнимен болған қарым-қатынасымен де көзге түскен.

Ерте өмір және білім

Хасан Пакраван 1911 жылғы 4 тамызда (13 мордад 1290 АП) Тегеранда дүниеге келді. Оның әкесі көптеген жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленді, соның ішінде Хорасан провинциясының губернаторы және Италиядағы елші қызметтерін атқарды. Оның анасы, ішінара еуропалық тегі бар, Тегеран университетінде профессор болған. Ол француз тілінде тікелей жазған шетелдік авторларға француз үкіметі табындайтын беделді "Риварол" сыйлығымен марапатталды. Ол Австро-Венгрия империясының Габсбург әулетімен туысқандық байланыста болды. Бала кезінде Пакраван ата-анасымен бірге Каир қаласына барды, онда оның әкесі дипломатиялық өкіл болып тағайындалды. Ол онда Француз лицейінде бастауыш білім алды. Кейін Лиеж қаласына (Бельгия) жіберілді, онда орта мектепті және университетті бітірді. Пакраван содан кейін Францияның Пуатье қаласындағы артиллерия мектебінде және Фонтенблодағы Ecole d’Application d’Artillerie оқу орнында оқыды.

SAVAK басшысы

SAVAK басшысы болып тағайындалғаннан кейін ол қабылдаған алғашқы шешімдердің бірі – тергеулерде кез келген түрдегі азаптаудан бас тарту болды.

Аятолла Хомейнимен қарым-қатынасы

Генерал Пакраванның әйелінің естеліктеріндегі ең қызықты бөліктердің бірі – 1963 жылы үй қамауында болған аятолла Рухолла Хомейнимен күйеуінің апта сайынғы түскі асы туралы айтылуы. Генерал Пакраванның сөзінше, "аятолла шығысша әдемі тілмен: "Тимсар, түскі асымызға дейін күндерді санап отырамын" дейтін". Ол аятолланы өте сұлу, ерекше беделге ие, тартымдылығымен және зор харизмасымен ерекшеленетін адам ретінде сипаттады. Олар дін, философия және тарих туралы сөйлесіп отырды. Генерал Пакраван оның өте амбициялы және құпиялы екенін де байқады. "Ол қатты қорқытты, тіпті шашым тік тұрды", - деді ол әйеліне. Пакраван ханым 1963 жылы күйеуінің аятолла Хомейнидің өмірін сақтап қалғандығы туралы белгілі оқиғаны растайды. Оған өлім жазасы берілген, бұл генерал Пакраванды қатты мазалады. Пакраван Хомейнидің өлім жазасы Иран халқының наразылығын тудырады деп ойлады. Ол ел халқының элита емес екенін жақсы білді. Ол өз пікірін шахқа жеткізді. Шахты оған шешім табуға көндірген соң, ол Иранның ірі діни қайраткерлерінің бірі аятолла Мұхаммед Қазем Шариатмадариді шақырып, оның көмегін сұрады. Аятолла Шариатмадари Хомейниді ұлы аятолла етіп тағайындауды ұсынды. Сөйтіп, олар діни үкім шығарды, оны генерал Пакраван мен Сейед Жалал Теһрани шахқа жеткізді.

Тұтқындалу және өлім

Иран революциясынан кейін Пакраван шахтың алғашқы өлім жазасына кесілген шенеуніктерінің бірі болды. Оған адвокатпен кездесуге рұқсат берілмеді, ал оған тағылған айыптар бұлыңғыр еді. Революция кезінде зейнеткерлікке шыққандықтан, оның өлімі одан да әділетсіз болып көрінді. Пакраван 1963 жылы шахты Хомейниге өлім жазасын жеңілдетіп, оның орнына елден қууға жіберуге көндіруде маңызды рөл атқарды. Хомейни алдымен Түркияға, содан кейін Иракқа жіберілді, ол 1978 жылы Францияға күшін жойып, қоныс аударғанға дейін сонда болды. Әйелі, Пакраван ханым, естеліктерінде күйеуінің Ислам революциялық сотымен тұтқындалуы, түрмеге қамалуы және өлім жазасына кесілуі туралы айтады. Ол генерал Пакраван үйінен алып, белгісіз жерге әкеткенін мәлімдейді. Ұлының онымен байланысуға тырысқанда, оған генерал тұтқындалмаған, аятолланың қонағы екені айтылды. Бірақ шындығында ол тұтқындалғаннан кейін көп ұзамай түрмеге қамалды. 1979 жылдың сәуір айының ортасында өлім жазасы оқылғаннан кейін Пакраван судьяларға барлық жауапкершілікті сол кезде қабылдағанын және қазір де қабылдайтынын айтты.