Кіріспе

Мохаук аумағы Нью-Йорк және Канадада

Акуэсаснедегі (,/æ//k//w//ə/'/s//æ//s//n//eɪ/ AKwəSASneh) Мохаук ұлты – Мохаук ұлтының (Kanienʼkehá:ka) аумағы, ол халықаралық (АҚШ және Канада) шекаралардың және провинциялық (Онтарио және Квебек) шекаралардың қиылысында, Сент-Лоуренс өзенінің екі жағалауында орналасқан. Халықаралық шекарамен бөлінгеніне қарамастан, тұрғындар өздерін бір қауымдықтың мүшелері деп санайды. Олар юрисдикциялық мәселелер мен ұлттық заңдарға байланысты жеке полиция күштерін ұстайды. Бұл қауым 18 ғасырдың ортасында Кахнавакеден (Каухнавага деп те аталады) келген Мохаук отбасыларымен құрылды, ол Монреальдің оңтүстігінде, Сент-Лоуренс өзені бойында дамыған католик Мохаук ауылы еді. Бүгінде Акуэсаснеде барлығы 12 000 тұрғын бар, бұл Kanienʼkehá:ka қауымдарының ең ірі халқы және жер аумағы. Бірақ Сэмюэл де Шамплен осы аймақты 75 жылдан кейін, 1600 жылдардың басында зерттеген кезде ауылдар жоғалып кеткен еді. Кахнавакедегі жердің тозуы және ауылдағы саудагерлердің ромымен байланысты проблемаларға байланысты 1750 жылдардың ортасында шамамен 30 отбасы өзен бойымен 20 лигаға көшіп, жаңа қауымдастық құрды. Пьер Роберт Жан Батист Бильярд діни қызметкер ретінде көшпендерге ілесіп келді. Француз билігі бұл көшуді қолдап, жаңа миссиядағы ағаш кесетін тіс машинасына ақша төледі. Жеті жылдық соғысқа (Солтүстік Америкада Француз және Үнді соғысы деп те аталады) дейін шиеленіс күшейген кезде, француздар Мохауктарды одақтас ретінде сақтап, ағылшын ықпалынан алшақтатқысы келді. Тарбелл ағайындылары Массачусетс штатының Гротон қаласында ағылшын отаршылдарының ұлдары болып дүниеге келген. Олар 1707 жылы Анн патшайымының соғысы кезінде 14 жастағы үлкен қарындасы Сарамен бірге тұтқынға алынды. Жақия мен Зәкәрияның жасы тиісінше 12 және 8 болды. Үш баланы француз және абенаки шабуылшылары Монреальге 500 шақырымдай жерге алып кетті. Олардың барлығы католик дініне өтіп, есімдерін өзгертті. Сара/Маргарита француз жұбымен босатылып, 1653 жылы Монреальде француз әйелдері құрған Нотр-Дам қауымына қосылды. Кахнавакедегі Мохаук отбасылары асырап алған екі ұл тіл мен әдет-ғұрыптарды үйреніп, Мохаук есімдерін алды. Кейіннен олардың әрқайсысы бас әміршінің қызына үйленіп, балаларын Мохауктардың дәстүрінде тәрбиеледі. Олардың әрқайсысы басшы болды, ал ұлдарының кейбіреулері де басшылық қызметтерге тағайындалды. Олар Мохауктардың көпмәдени қоғамының үлгісі болды, ол өздеріне көптеген тұтқындарды қабылдады. Иезуиттер миссияда алдымен ағаштан және қабықтан шіркеу салды, содан кейін ресми ағаш шіркеу салды. 1795 жылы Мохауктар әлі күнге дейін тұрған тас шіркеудің құрылысын аяқтады. Де Лоример американдық континенттік армиясы ұстап тұрған Монреальге шабуыл жасау үшін бірнеше үндістерді жалдауды ұсынды. Форстер келіскеннен кейін, Лоример Акуэсаснеге барып, шайқасқа 100 жауынгерді жинады. Британдық одақтас күштері кездесулер кезінде бірнеше американдық тұтқындарды ұстады, бірақ олар кейін босатылды.

Дундидің жері туралы талап

1800 жылдардың басында жергілікті емес қоныс аударушылар Квебек материгінде орналасқан Акуеснасс қорығының бір бөлігін жалға алды, ол Данди деп белгілі болды. 1888 жылы Үндістер ісі жөніндегі басқарушы осы тайпадан осы жерді беруді талап етті. Тайпа жерді беруге ниеттенбегендіктен, берілу туралы келісім жасалды, бірақ бірінші ұлт оның заңдылығын үнемі даулады. 2018 жылдың желтоқсанында Акуеснасс тайпасы Канада үкіметіне алғаш рет шағым түсіргеннен кейін 37 жыл өткен соң, Данди учаскесі үшін 240 миллион долларлық нақты шағымды қабылдады.

ХХ ғасыр институттары

Қана:такон мектебі, бастапқыда Сент-Регис ауылының мектебі деп аталған, 1970 жылдарға дейін Сент-Аннаның католик әйел бауырлары басқарды. Бүгінде миссия әлі де жұмыс істеп тұр, және оған пасторлық үй, 1795 жылы салынған үлкен тас шіркеу және зират кіреді. Қауымдық тізімдер иезуиттердің могавк дәстүрлерін құрметтегенін көрсетеді, тіпті олар еуропалық есімдерді қабылдағаннан кейін де 18 және 19 ғасырларда могавк есімдерін тіркеп отырды. Федералды үкімет пен Нью-Йорк штаты тайпаны өкілдік сайланған үкіметті қабылдауға ынталандырды, бірақ олар қарсылық танытты. 1950 жылдары олар түпкілікті американдықтар үшін ассимиляция ең жақсы деген саясаттың бөлігі ретінде Конгресс тізіміне енгізілді, бірақ Конгресс Сент-Регис резервациясын таратуға рұқсат бермеді. 1960 жылдардың соңында, түпкілікті американдықтардың белсенділігі күшейген кезде, Бенедикт Akwesasne Notes газетін де іске қосты. Газет өте ықпалды болды және әлемдегі ең ірі түпкілікті газетке айналды. Оның ерекшеліктерінің бірі – орталыққа бүгілген плакаттар сериясы. Бір қолдаушы газетке Эдвард Кертистің фотосуреттерін сыйлады, редакторлар оларды танымал плакат сериясы үшін түпкілікті американдық авторлардың цитаталарымен біріктірді. 1987 жылы Акуэсанның қоршаған ортаны қорғау жөніндегі тобы қоршаған ортаға қатысты мәселелерге, соның ішінде Сент-Лоуренс өзені бойындағы өнеркәсіптік кәсіпорындардың ПХБ ластануына жауап ретінде құрылды. 1990 жылдары Акуэсан халқы Сент-Регис шіркеуін жөндеу үшін түрлі жолдармен қаражат жинады. Олар шіркеудің және оның дін қызметкерлерінің тарихын жазды.

Қоршаған қоғамдастықтар

Акуэсан Нью-Йорк штатының Брашер, Форт-Ковингтон және Бомбей қалаларымен шекаралас. Акуэсанның оңтүстік-шығыс бөлігінің кейбір аудандары Бомбей қаласының құзыретінде деп есептеледі, бірақ тайпа мұны жоққа шығарады. Батысында Нью-Йорк штатының Массена қаласы жатыр. Сент-Лоуренс өзеніндегі көптеген аралдар Акуэсанның бір бөлігі болып табылады. Көбінесе аквесаронон күнделікті өмірде ағылшын тілінде сөйлейді.

Үкімет

Акуэсанды үш орган басқарады: Мохаук ұлтының бас кеңесі (дәстүрлі үкімет), Солтүстік Акуэсан Мохаук Кеңесі және Оңтүстіктегі Сент-Регис Мохаук тайпасы. Канада және АҚШ үкіметтері, сондай-ақ провинциялар мен штаттар сияқты төменгі деңгейдегі биліктері бұл екеуін мойындайды.

Мохаук ұлтының бас кеңестері

Мохаук ұлтының бас кеңесі (МҰБК, әдетте "ұзақ үй" деп аталады) – мохаук (кахниакехака) халқының "дәстүрлі" басқару және діни органы. МҰБК Ирокездер конфедерациясы немесе Хауденосауни құрамындағы мүше ел ретінде жұмыс істейді.

Акуессанның мохаук кеңесі

Мохаук Кеңесі (МКК) – Канада шекарасының солтүстік аудандарында сайланатын өкілдерден құралған үкімет. МКА Канаданың Үнділер заңы және осы заңның тарихи және құқықтық тұрғыдан алдыңғы нұсқаларымен енгізілген Үнді тайпалары жүйесінен пайда болды. Канадада олар Акуэсасне Мохок тайпаларының 59 және 15-ші топтары ретінде танылады. МКА үш географиялық және әкімшілік округке бөлінген, партиялық емес, өкілдік демократиясы болып жұмыс істейді. Округтер: Кана:такон (Сент-Регис, Квебек), Кавехно:ке (Корнуолл аралы, Онтарио) және Тси Снайне (Снье, Квебек). Мохаук Кеңесінің Акуэсаснедегі құзыретіндегі Сент-Лоуренс өзеніндегі көптеген аралдар әдетте ең жақын құрлықтың бөлігі деп есептеледі. Бас сайлаулар үш жылда бір рет өткізіледі, онда округтерден 12 өкіл (басшы) және бір Ұлы басшы сайланады. Әр округ төрт басшыны сайлайды, ал барлық округтер Ұлы басшыны сайлау үшін жалпы дауыс береді. Осылайша, кеңес 12+1 адамнан тұрады. 32 жаңа заң азаматтық мәселелерді қарастырады, олармен жергілікті құқықтанушылар тобы, прокуратура директоры, прокурор және екі судья айналысады. Бұл жүйе түрмеге жабуға емес, қалпына келтірушілік әділетке негізделген, ол айыпталушы мен талапкер арасындағы мәселені шешуге көмектеседі. Заңгерлер тобының мүшелерінің міндетті түрде заң білімі болуы қажет емес, бірақ олар оқудан өтуі және тексеру комиссиясынан бекіту алуы керек. Радиостанция кантри музыкасы форматында, сондай-ақ кешкі уақытта ересектерге арналған заманауи музыка, жұма күні еркін форматта және жексенбіде ескі әндер ойнатады. CKON сонымен қатар Корнуолл Колтс және Акуэсасне Воулз хоккей командаларының, сондай-ақ Акуэсасне Лайтнинг лакросс командасының үй және сыртқы ойындарын көрсетеді. WICY, Нью-Йорктегі Малондағы радиостанциясы, Акуэсаснеде 103.5 W278CS FM таратушысына ие. 87.9 FM Karennaon:we FM диапазонында 87.9 МГц жиілігінде хабар таратады. Karennaon:we 2017 жылдың 21 желтоқсанында эфирге шықты. Ол Equal Skies Media компаниясына тиесілі және оперирует, және Хауденосауни конфедерациясының және басқа да бірінші ұлттардың музыкасы мен тілін таратады. Karennaon:we Radio – Мохаук қауымының балалары үшін тіл мен мәдениетті тәулік бойы қолжетімді ететін позитивті ресурс. Karennaon:we Radio коммерциялық емес және федералдық, провинциялық немесе тайпалық үкіметтерден қаржыландырылмайды.

1969 жылғы шекараны кесіп өту туралы дау

1969 жылдың қысында Корнуолл қалалық полициясы үш елдің қазіргі шекарасы саналатын Солтүстік арна көпірінде Акуэсарононның наразылық акциясына тап болды. Көпірдегі қозғалысты тоқтату арқылы Акуэсаронон қанадалық биліктің жеке сатып алуларды салықсыз түрде шекарадан өткізуге тыйым салғандарына назар аударуға тырысты. Олар 1795 жылғы Джей шартнамасы бойынша бұл құқыққа ие екендерін мәлімдеді, ол олардың орналасқан аумағын бөліп тұратын шекарадан халықтың еркін өтуіне рұқсат берді.

2001 "Жаһандануға қарсы" тікелей іс-қимыл

NYC Ya Basta Collective – 2000 жылдың қазан айынан 2001 жылдың қазан айына дейін Нью-Йорк қаласында орналасқан антиглобализациялық белсенділердің тобы. 2000 жылдың қазан айында Л. Фантони мен Т. Ф. Г. Каспер Прагадағы Халықаралық валюта қоры/Дүниежүзілік банкке қарсы наразылықтардан кейін ұжым құрылып, «Тут Беанче» тактикасының өзіндік нұсқасын жасады. Ұжым шекаралардың кемшіліктерін көрсетіп, иммигранттардың құқықтарын қолдау және расизм мен нәсілшілдік топтарға қарсы бірнеше акциялар мен шаралар ұйымдастырды. 2001 жылдың сәуірінде осы ұжым, «Тікелей әрекет желісімен» бірлесіп, Үш елдің тоғысындағы АҚШ/Канада шекарасын кесіп өтуді ұйымдастырды. Бұл оқиға Канаданың Квебек қаласында өткен Америка саммитінің үшінші отырысына арналған демонстрациялардан бұрын болды. Шамамен 500 антиглобалист, сондай-ақ бірнеше Акуэсасронон өкілдері АҚШ-Канада шекарасының заңдылығына күдік тудырды. Ұжым Канаданың Онтарио провинциясындағы Корнуолл қаласына бейбіт түрде өтіп, бірақ Квебек қаласына жетпеді. Шекарадағы акцияға қатысып, Канада аумағына кіруге тырысқан белсенділердің көпшілігі Канаданың шекара қызметінің қызметкерлерімен кері қайтарылып, Квебек қаласындағы наразылыққа қатысуына кедергі келтірді.

2009 жылғы шекарадан өту туралы дау

2009 жылдың 1 маусымында Канаданың шекара қызметі агенттігінің (CBSA) шекара қызметкерлері Корнуолл кіру портында жұмыстан бас тартты, себебі кеден ғимаратының қарсы бетінде Акуэсасронон халқының лагерьлері орналасқан еді. Олар Канаданың CBSA шекара қызметкерлерін қаруландыруына қарсылық білдірді. "Бірлік митингісі" деп аталған лагерь, CBSA шекара қызметкерлерінің Акуэсасронон халқына қатысты адам құқықтарын бұзу туралы айыптауларға назар аудару мақсатындағы науқан ретінде жарияланды. Наразылық бірнеше күнге созылды, бірақ 1 маусым күні түнгі сағат 00:00-де, шекара қызметкерлерін Beretta Px4 Storm тапаншаларымен қаруландыру саясаты күшіне енген кезде, қарқынға жетті. Шекара қызметкерлері өз ауысымдарының соңында кетіп қалды. Жаңа ауысым келмеді, кіру порты бос қалды. Корнуолл қалалық полициясы Үш Ұлттар көпірінің солтүстік бағытын блокадалап, саяхатшылардың Канадаға өтуіне кедергі келтірді. Канаданың сұрауымен Нью-Йорк штатының полициясы да АҚШ-тан көпірге кіруді тоқтатты. Акуэсан 2009 жылдың 13 шілдесіне дейін, уақытша шекара бекеті орнатылғанға дейін, Канадаға басты кіру нүктесінен және аумақта еркін қозғалудан үзіліп қалды. Полиция, шекаралық патруль, штаттық полиция, RCMP және түрлі мемлекеттік агенттер 2009 жылдың мамыр айынан шілде айына дейін Онтарио провинциясындағы Корнуолл аралындағы үйлерге апаратын жолды жапты. Мохаук халқының өкілдері үйлерінен шығуға немесе Акуэсанға қайтуға тырысқан сайын, оларды мемлекеттік агенттер тексеруден өтті. Кейбір мохауктер осы жағдайдың салдарынан үйлерін тастап кетті. Басқа тұрғындарға CBSA агенттері көліктерін алып қойған сайын, кейде тұрғындар көліктерін бірнеше сапарға пайдаланған кезде күніне бірнеше рет, 1000 доллар төлеуге міндеттелді. Кейбір тұрғындар медициналық көмек алу үшін немесе су және азық-түлік сатып алу үшін қайықпен саяхат жасады.

Дау-жанжалдар тарихы

Бұл аймақ тұрғындардың шекарадан кедергісіз өту құқығына қатысты бірнеше даудың ошағы болды. Бұл мәселелер Канада билігін алаңдатады, себебі аймақ АҚШ-тан ірі көлемде темекі контрабандасы жүзеге асырылатын бағыт деп саналады. Бұрын тауарлар ұсталған және тәркіленген жағдайлар болды. Есірткі, алкоголь және көшпенділердің контрабандасы да алаңдау тудырады. Акуэсан тұрғындары резерват басқаруы және қай саяси топты қолдайтыны мәселесінде келіспеушіліктерге бөлінген. Саяси бәсекелестік бір топтың резерватқа казино құмар ойындарын әкелгеннен кейін күшейді. Бұл казино иелеріне үлкен экономикалық табыс әкелді және алғашқы ұлтқа белгілі бір пайда тиді, бірақ мүшелер бұл кәсіпорынның өздерінің мәдениетіне қалай әсер ететіні туралы да алаңдады. 1989 жылы белгісіз күдіктілер жалдамалы автобусқа өрт шашу құралдарын лақтырды. Тағы бір оқиғада, біреу кедендік аймақта автобусқа оқ атты.

Қарулар мен адамдарды заңсыз әкелу

Полиция деректеріне сәйкес, Акуэсандағы шекара арқылы өтетін дәліз ұйымдасқан қылмыс тобы марихуананы АҚШ-қа, ал ауыр есірткі мен қаруды Канадаға контрабандалау үшін пайдаланады. TVA News-тің тергеуіне сәйкес, қару-жарақ Техас, Алабама, Джорджия және Флорида штаттарында сатып алынып, солтүстікке тасымалданады және қорықтағы қоймаларда сақталады. Қысқы түндері контрабандистер мұз батқан Сент-Лоуренс өзені бойында қар мотоциклімен заңсыз шекараны кесіп өтеді. Жазда олар моторлы қайықтарды пайдаланады. 2022 жылдың маусым айында Квебек үкіметі 5 жыл ішінде Акуэсан Мохок полиция қызметіне (AMPS) заңсыз қару саудасына қарсы күресу үшін 6,2 миллион доллар бөлетінін хабарлады. Географиялық орналасуы мен Канаданың Шекаралық қызмет агенттігінің (CBSA) жеткіліксіз ресурстарына байланысты, адам контрабандасы бұл қоғам үшін үнемі туындап отыратын мәселе. 1999 жылы «Маклинс» журналында Акуэсане қауымдастығының көптеген адамдары адам контрабандасына қатысып, одан пайда тапқандығы жарияланды. 2023 жылы Канададан АҚШ-қа өтуге тырысқан сегіз адам қаза тапты. Акуэсан Мохок полициясы мигранттар мен басқа контрабандистерді өздерінің қауымдастығының әлсіз мүшелерін пайдалануда айыптады.

Танымал мәдениетте

«You Are on Indian Land» (2006) – Майк Канентакерон Митчеллдің (мохок) жазған және режиссерлік еткен канадалық деректі фильмі. Канаданың Ұлттық кино басқармасының «Үнді кинотобының» мүшесі ретінде, ол 1969 жылғы Акуэсаснedeгі наразылық туралы осы деректі фильмін түсірді. Кейін ол Акуэсаснедің бас басшысы болып сайланды. «Frozen River» (2008) – Кортни Ханттың жазған және режиссерлік еткен американдық драмалық фильмі. Нью-Йорк штатының солтүстігінде, Акуэсаснеге және АҚШ-Канада шекарасына жақын жерде оқиғасы өрбитін бұл фильмде мохок әйелі мен жалғызбасты ақ әйелдің экономикалық қиындықтарды жеңу үшін бірігуі бейнеленген. «Frozen River» екі «Оскар» сыйлығына ие болды: «Ең үздік әйел рөлі» (Мелисса Лео) және «Ең үздік түпнұсқа сценарий» (Кортни Хант). Мисти Уфэм «Ең үздік қосымша әйел рөлі» номинациясы бойынша «Independent Spirit» сыйлығына ұсынылды. «KANIENʼKEHÁ꞉KA: Living The Language» (2008) – Акуэсасне еркіндік мектебінің және қауымдастықтың мохок тілін оқыту және сақтаудағы жұмысына арналған екі бөлімді деректі фильм. Оны «Mushkeg Productions Inc.» компаниясы «APTN» (Аборигендер телеарнасы) бірлесе шығарды. Катя Эссонның жазған және режиссерлік еткен «Skydancer» (2011) – Акуэсаснедегі өмір мен оның азаматтарының темір жұмысшысы мамандығы туралы толық метражды деректі фильм. Акуэсасне мохоктері Нью-Йорк қаласы мен АҚШ-тың басқа да аймақтарындағы болат жұмысшыларының қатарында болды және олардың аспан қақпалары мен көпірлерді салудағы шеберлігімен әйгілі. АҚШ-Германия туындысы 2012 жылғы қазан айында «PBS» телеарнасының «America Reframed» циклында көрсетілді. Канадалық тұсаукесер «APTN» телеарнасында, «Reel Insights» бөлігінде 2012 жылғы қазанда өтті. «Mohawk Ironworkers» (2016) – «планетадағы ең жақсы темір жұмысшылары» деп есептелетін Кахнаваке, Акуэсасне және Алты ұлттың мохок темір жұмысшыларының шеберлігін көрсеткен 13 бөлімдік, жарты сағаттық деректі фильмдер сериясы. Оны «APTN» телеарнасынан тамашалауға болады. Акуэсасне «FBI: Most Wanted» телесериалының «The Line» атты 2-ші маусымның 5-ші эпизодының түсірілім орны болды. Эпизод 2021 жылғы 26 қаңтарда көрсетілді.