Кіріспе

Фламандтық саяси партиялар бүкіл Фламанд қауымдастығында жұмыс істейді, ол бір тілді Фламанд аймағы мен екі тілді Брюссель астанасы аймағын қамтиды. Соңғысында олар француз тілінде сөйлейтін партиялармен бәсекелеседі, олардың барлығы Валонияда да жұмыс істейді. Бельгияда ұлттық деңгейде жұмыс істейтін партиялар өте сирек. Фландрия көбінесе оңшыл, консервативті партияларға дауыс береді, ал француз тілінде сөйлейтін Бельгияда социалистік партия әдетте ең табысты болады. Фландрияда әртүрлі көппартиялық саяси жүйе қалыптасқан. Көптеген партиялар белсенді, бірақ ешқайсысы да көпшілік дауысқа ие бола алмай, үштен бір бөлігінен артық дауыс жинамайды. Сондықтан партиялар коалициялық үкімет құру үшін бірлесіп жұмыс істеуге мәжбүр. Қазіргі фламандтық партиялардың көпшілігі Бельгия саясатына ұзақ жылдар бойы үстемдік еткен негізгі саяси партиялардан – Католик партиясынан (шіркеуге бағытталған және консервативті), Либералдық партиясынан (антиклерк және прогрессивті) және Социалистік партиясынан өркендеді. Бұл үш топ фламанд саясатында әлі де маңызды рөл атқарады, бірақ олардың мінезі айтарлықтай өзгерді. Алайда, XXI ғасырда консервативті ұлттық партиялар, мысалы, Vlaams Blok/Belang және әсіресе 2010 жылы ең ірі партияға айналған Жаңа Фламанд Альянсы (N-VA) сәттілікке жетіп, дәстүрлі католик, либералдық және социалистік партиялардың үстемдігін бұзды.

Католиктер / Христиан-демократтар

Христиан демократиялық партияның тамыры 19 ғасырда жатыр. Сол кезде партия көбінесе либералдармен бәсекелесті. Олар Бельгия үкіметін басқаруда ұзақ жылдар бойы кезекпен тұрды. 19 ғасырдың соңында пайда болған социалистік партия Бельгия саясатында тез арада маңызды орын алды. Бұл 20 ғасырдың бірінші жартысында да жалғасты. 1930 жылдары христиан демократтар фламанд ұлтшылдарынан бәсекелестік сезіне бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін католик (қазіргі христиан демократиялық) партия шіркеумен ресми байланысын үзіп, АҚШ-тағы «үлкен шатыр» саяси партиясына ұқсас, орталықтағы жаппай партияға айналды. 1978 жылы елдегі тілдік шиеленіске жауап ретінде Христиан демократиялық партия екі тәуелсіз партияға бөлінді: француз тіліндегі Бельгиядағы Parti Social Chrétien (PSC) және Фландриядағы Christelijke Volkspartij (CVP). Екі партия да негізгі саясатты ұстанады, бірақ жеке ұйымдарды сақтайды. CVP екі партияның ішінде үлкені болып, PSC-ге қарағанда екі есе көп дауыс жинады. 1999 жылғы федералды сайлаудан кейін CVP және PSC үкіметтен қуылды, бұл 40 жылдық үкіметтік қызметке нүкте қойды. 2001 жылы CVP өзінің атын CD&V (Christen Democratisch en Vlaams) деп өзгертті. Олар 2007 жылғы федералды сайлауда Жаңа фламанд альянсы (N-VA)мен бірлесіп қайта жеңіске жетті. Кейін CD&V және N-VA бөлініп, CD&V 2010 жылғы федералды сайлауда рекордтық ең төмен көрсеткішке жетті, ал N-VA ең ірі партия атанды.

Социалистер/Социал-демократтар

Қазіргі социалистік партия өзінің бастапқы марксистік идеологиясын жоғалтты. Олар енді Еуропалық социалистер партиясына қатысты әлеуметтік-демократиялық партияларға ұқсайды. Социалистер соғыстан кейінгі көптеген үкіметтердің құрамына кірді және елдің ең көрнекті мемлекет қайраткерлерінің бірін шығарды. Бельгиялық христиан-демократтар сияқты, Бельгияның социалистік партиясы да 1978 жылы тілдік принцип бойынша бөлінді. 1980-ші жылдары фламанд социалистері халықаралық мәселелерге, әсіресе Еуропадағы қауіпсіздікке ерекше назар бөлді, олар АҚШ саясатына жиі қарсылық танытты. Бірақ Вилли Клас бастап, содан кейін Франк Ванденбрукке және Эрик Дерикке сыртқы істер министрі болған кезде, партия сыртқы саясат мәселелерінде дау тудырмайтын ұстанымдарды қабылдап, орталыққа қарай айтарлықтай өзгерді. 2001 жылы Фламанд социалистік партиясы (Socialistische Partij, SP) өзінің атын «Социалистік партия басқаша» (Socialistische Partij anders) деп өзгертті және көбінесе SP аббревиатурасымен белгілі болды. 2021 жылдың 21 наурызына дейін партия аталмыш атауын «Forward» (Vooruit) деп өзгертіп алды.

Либералдар

1990-шы жылдары Volksunie-ден кетіп қалғандарды қатарына қабылдаған фламанд либералдары мен демократтары (Vlaamse Liberalen en Democraten, VLD) сол кезеңде сәттілікке жетіп, Гай Верхофштадт премьер-министр болған үкімет құрды. Олар 2007 жылы қайта жеңіліске ұшырады және 2010 жылғы сайлауда одан да нашар нәтиже көрсетті. Либералдар көбінесе кәсіпкерлерге, жылжымайтын мүлік иелеріне, дүкендердің иелеріне және жалпы өздігінен жұмыс істейтіндерге үндеседі. Американдық терминологияда либералдардың экономикалық ұстанымдары орташа консервативті идеологияны көрсетеді деп есептеледі. Соңғы он жылда VLD-ден бөлініп шыққан бірнеше партия пайда болды. Олар Уорд Бейсен құрған Liberaal Appèl, Уго Ковельер құрған VLOTT және Жан Мари Дедекер құрған Lijst Dedecker. Бұл партиялар классикалық либералдық экономиканы және қоғамға оңшыл бағытты қолдады, сондай-ақ VLD-ді түбегейлі солға қарай бұрылған деп айыптады.

Ұлттықлер/консерваторлар/тілдік партиялар

Фландриядағы ең ірі ұлтшыл партия – Vlaams Belang (Фламанд мүддесі), ол 2004 жылы құрылды. Бұл партияның алдыңғысы – Vlaams Blok (Фламанд блогы), Жоғарғы сотпен «қарапайым кемсітушілік пен расизмге тұрақты түрде шақыру» себебімен айыпталғаннан кейін таратылды. Vlaams Belang ұлттық бағдарламаны (Фламанд тәуелсіздігін) ең белсенді түрде ілгерілетеді. 1950-1960 жылдары парламенттегі ең белсенді фламанд аймақтық партиясы – Volksunie (VU) бір кезде Бельгияның голланд тілінде сөйлейтін сайлаушыларының шамамен төрттен бірін дәстүрлі партиялардан тартып алды. Volksunie елдің ұзақ жылдар бойы үстемдік құрған француз тілді халқымен мәдени және саяси теңдікке қол жеткізу үшін фламанд халқының сәтті науқанының алдыңғы қатарында болды. Алайда, кейін партия ауыр күйреуге ұшырады және 2001 жылдың қазан айында таратылды. Әлеуметтік-либералдық қанаты Spirit (Рух) партиясын құрды, кейіннен ол Әлеуметтік-либералдық партия деп аталды, ал дәстүрлі фламанд ұлтшыл қанаты Жаңа фламанд альянсы (N-VA) туы астында қызметін жалғастырды. 2009 жылғы аймақтық сайлауда көңіл көншітпейтін нәтижелерге жеткеннен кейін Әлеуметтік-либералдық партия Groen (Жасылдар) партиясының фламанд экологтарымен бірігуге шешім қабылдады. 2010 жылғы федералды сайлауда Жаңа фламанд альянсы ең ірі партияға айналып, дәстүрлі партиялардың үстемдігін бұзды.

Экологтар/Жасылдар

Фламанд экологтары (Groen, бұрын Agalev және Groen!) 1981 жылы парламентте өтімділікке ие болды. Олар қоршаған орта мәселелеріне және көлік мәселелерін шешу үшін қоғамдық көлікке инвестиция салуға баса назар аударады. Олардың нәтижелері көбінесе тұрақты болып қалады, жасылдар 1999 жылғы федералды сайлауда ерекше табысқа жетті, одан кейін тарихында алғаш рет федералды коалициялық үкіметке кірді, бірақ келесі сайлауда үкіметтен шығарылды. Олар сондай-ақ 1999-2004 жылдар аралығында Фламанд үкіметтеріне қатысты.

Француз тілді азшылық

Union des Francophones (UF) – Бельгияның аймақтық, провинциялық және қалалық сайлауларына қатысатын сайлау тізімі. Атауынан көрініп тұрғандай, оның басты назарында Фламанд Брабантының француз тілді тұрғындары, әсіресе Халле-Вильвордеде және Брюссель астанасының маңындағы тілдік жеңілдіктері бар муниципалитеттерде тұратындар бар. UF – Бельгиядағы ең ірі үш француз тілді партияның – Реформаторлар қозғалысы, Демократиялық гуманистік орталық және Социалистік партияның бірлескен жұмысы. Коалиция Sint Genesius Rode сияқты француз тілінде сөйлейтін халықтың үлесі жоғары әртүрлі муниципалитеттерді қосып, екі тілді Брюссель астанасы аймағын кеңейтуді көздейді және екі тілді Брюссель-Халле-Вильворде сайлау және сот округін бөлуге қарсы тұрады. Партия Фламанд Парламентінде бір өкілмен, Фламанд Брабанты провинциялық кеңесінде бес-алты өкілмен және тиісті қалаларда бірнеше қалалық кеңес мүшесімен өкілдік етеді.

Коммунистер

Коммунистік партия (KP) – Фландриядағы Бельгия Коммунистік партиясының (KPB) мұрагері, Бельгиядағы алғашқы коммунистік партия. Бұл партия 1921 жылы құрылған, бірақ 1985 жылғы сайлаулардан кейін Бельгия парламентінен шығып қалды. 1960 жылдардың соңында, Лёвен университетінде студенттер наразылықтары кезінде Фландрияда пайда болған ең табысты маоистік қозғалыс – Alle Macht Aan De Arbeiders (AMADA – Барлық билік жұмысшыларға) болды. 1979 жылы бұл қозғалыс Бельгияның Еңбек партиясына (PVDA) айналды, қазіргі уақытта Фландриядағы ең ірі коммунистік партия болып табылады және Фландрияның кейбір муниципалитеттерінің кеңестерінде, сондай-ақ Фламанд парламентінде өкілдік етеді. Басқа ұсақ коммунистік партиялар – троцкишілдік Социалистік жұмысшылар партиясы (SAP) және Солшыл социалистік партия (LSP).

Қатыстықтар

Сайлауда 5% шегі орнатылғаннан кейін, жеке қаржыландыруға тыйым салуға жақын және мемлекеттік қаржыландыру парламентте кем дегенде бір өкілі бар партияларға ғана берілетін болғандықтан, кейбір шағын партиялар үлкен, дәстүрлі партиямен одақ құрды. Кез келген одақтағы партиялар тәуелсіздігін сақтайды, бірақ сайлауда бірыңғай тізім бойынша кандидаттарды тіркеуге құқылы. Әдетте, шағын партиялар (партиялар) орын алуға, ал үлкен партия дауыстардың үлкен үлесін алуға кепілдік алады. Бұл әсіресе CD&V / N-VA одағы үшін орынды болды, нәтижесінде CD&V Фламанд аймақтық сайлауларында дауыс беру бойынша ең ірі партияға айналып, коалициялық келіссөздерді бастауға және Фламанд аймақтық үкіметінің басшысын тағайындауға мүмкіндік алды. VLD / Vivant одағы сауалнамаларда жақсы нәтиже көрсетпеді. Ұсынылған SP.a / Spirit / Groen! одағы құрылмады, оның орнына SP.a / Spirit одағы сайлауға қатысты.

Сайлау нәтижелері және мүшелік

CD&V өз құрылғаннан бастап 2010 жылдарға дейін ең көп мүшеге ие болды (соңынан басқа екі дәстүрлі партия келді), бірақ одан кейін мүшелер саны күрт азайды және Open Vld-ден төмен түсті.