Кіріспе

1993 жылғы Вуди Алленнің "Манхэттендегі кісі өлтіру құпиясы" – Вуди Алленнің режиссерлік еткен, Маршалл Брикменмен бірге жазған және Вуди Аллен, Алан Альда, Анжелика Хьюстон мен Дайан Китон ойнаған 1993 жылғы американдық қара комедиялық детективтік фильм. Фильм көршісінің әйелінің өлімін тергеп жүрген бір жұбайдың оқиғасын баяндайды. Бұл фильм бастапқыда Вуди Аллен мен Брикмен бірлесіп жазған "Энни Холл" жобасының алғашқы нұсқасы болған. Кейін сценарий дамып, 1992 жылы аталатын қалада түсірілімдер өтті. Фильм 1993 жылдың тамызында шығып, жағымды пікірлер алды. Дайан Китон "Алтын глобус" сыйлығының "Комедия немесе музыкалық фильмдегі ең үздік әйел рөлі" номинациясына ие болды. Бұл Вуди Аллен мен Дайан Китонның сегізінші және соңғы бірлескен жұмысы болды.

Сюжет

HarperCollins баспасының редакторы Ларри Липтон әйелі Кэрол екеуі лифтте аға көршілері Пол мен Лилиан Хауспен қуанышты кездесу өткізеді. Олар үйлермен бірге кешке шақырылады, онда әйелдер жаттығулар туралы ақпарат алмасады. Келесі күні Лилиан жүрек соғысынан қайтыс болады, бұл Липтондарды шоқтайды, өйткені ол мықты және сау болып көрінді. Олар Пауылдың әйелі қайтыс болғаннан кейін қандай қуанышты болғанына күмән келтіреді. Кэрол жесірге десерт әкелгенде, ол оның ас үйдегі ыдысының астында Лилианның жерленгені туралы әңгімесін жоққа шығаратын крематорийлік урна табады. Кэрол тергеуді шешіп, үйдің пәтер кілтін үй иесінен ұрлайды, Пауыл жоқ кезде кіреді және Парижге екі билет пен "Хелен Мосс" деген әйелмен қонақ үйді броньдаған. Кэрол соңғы нөмірдің кодын таңдайды, ал телефонға "Валдрон" деген адам жауап береді. Пол қайтып келеді, ал Хелен төсек астындағы жасырындығынан қателесіп, қашып кетеді, бірақ ол байқалмай шыққысы келеді. Кейінірек Пол оның көзілдірігін төсек астынан табады, бірақ Кэрол оларды бірінші рет жолыққанда жоғалтып алды деп ойлайды, өйткені көзілдірікті төсек астынан тепкен. Ларри әйеліне ұрланып кіруден қорқып, оның тоқтауын талап етеді. Кэрол бұл құпияға Кэрол сияқты мақтанған, қасқырлық танытатын жақын досы Тедтің көмегіне жүгінеді. Кэрол мен Тед актриса Хелен Моссті іздестіріп, оны бақылайды. Бірнеше күннен кейін Кэрол автобуста Лилианға ұқсас әйелді көреді. Ларри оның егіз баласы бар екенін айтады, бірақ Тед Лилианның жоқ екенін біледі. Тед пен Кэрол автобустың жолын соңына дейін жалғастыра отырып, Waldron қонақ үйін табады. Кейінірек қайтып келгенде, Кэрол мен Ларри Лилианның жатын бөлмесінде өлі екенін табады. Полиция қызметкерлері оның денесінен ешқандай із таба алмады. Кэрол Пауылдың денесін тапқан кезде шкафта жасырынғанын және оны жылжытқандығын болжайды. Кейін Кэрол мен Ларри Лилианның денесін лифтінің авариялық шығыс панелінен табады. Олар Пауылдың мәйітті көлікке отырғызатынын және оны өндірістік балқыту пешінде тастап, оны жоюды көреді. Марсия Фокс, Ларридің баспасында басылып шығатын автор, Ларри оны Тедпен кездесуге дайындағанда әуесқойлық тергеуге тартылады. Марсия өлі денесі Лилианның бай әпкесі екенін, оған ұқсайтынын және үйлерге барған кезде жүрек соғысына ұшырағанын айтады. Үйлер Лилианның қайтыс болғанын айтып, жағдайды пайдаланды, сондықтан Лилиан өз қарындасының кейпіне түсіп, Уолдрон қонақ үйінде жасырынды, ал қарындасының банктік шоттарын тазартып, оның активтерін жоюға мүмкіндік алды. Ақшаны алғаннан кейін Пол Лилианға қарсы шығып, оны өлтіріп, жас Хеленмен қашып кетеді. Марсия Паулды алдап, өзін кінәлау үшін, ол сенетін Хеленді Лиллианның жансыз денесін көргенін айту үшін қолданады. Театр иесі Тед актриса Хелен Мосс үшін жалған сынақ ұйымдастырады. Тед оған жасырын түрде жазба жазған кезде Хеленге ешқандай хабар бермейтін, Тедтің өзі жазған зиянсыз мәтіні бар жалған сценарийді дауыстап оқытады. Олар жазылған сценарийдің сөздерін біріктіріп, Хеленнің Полға телефон арқылы хабарласып, оны Лилианның жансыз денесі туралы хабарласып, оны 200 000 доллар талап ететін шантажистердің қолынан көрді. Бес рекордерді әртүрлі сөз тіркестерімен қолдана отырып, олар Пауылдың "Хеленге" берген күтілетін сұрақтарына жақсы жауап береді, сөйлемді қысқартып, "Мен қоңырауды шалуым керек" дейді. Пол Кэролды ұрлап, Лилианның денесін талап еткенде, жоспар кері әсер етеді. Полдың екінші кинотеатрында, Кэрол ұсталып жатыр, Ларри фильмнің қараңғы кейіпкерін қуу пародиясында Полдың оқ-дәрісінен қашып құтылады. Бұл фильмде Орсон Уэллстің "Шанхайдан келген ханым" фильмінің көрсетілу процесінде ондай атыс кезінде айналар толтыратын бөлмеде болған. Полдың бұрынғы адал көмекшісі және қызғанышпен ескірген бұрынғы сүйіктісі миссис Далтон Полды қолданылып, тасталып кеткеніне қатысты қатал сілтемемен атып өлтіреді. Ларри Кэролды құтқарып, олар полиция шақырады. Марсияның теориясы дұрыс екені дәлелденді; және Ларри мен Кэрол және Тед пен Марсия жұп болып, жеке мерекелік кешкі ас жейді.

Өндіріс

Аллен «Манхэттендегі кісі өлтіру құпиясын» «Энни Холл» фильмінің алғашқы нұсқасы ретінде бастады, бірақ оны жеткілікті деңгейде толықтырылмаған деп ойлады және басқа бағытқа бұруға шешім қабылдады. Фильмді түсіруді ол бірнеше жылға кейінге шегерді, себебі оны тым жеңіл деп санады, «ұшақта оқылатын кітап сияқты». Аллен 1990 жылдардың басында бұл материалға қайта оралуға бел буды. Ол «Энни Холл» фильмінің бір авторы Маршалл Брикменмен байланысып, оқиғаны одан әрі дамытты. Кэрол рөлі бастапқыда Миа Фарроу үшін жазылған еді, бірақ ол Алленмен қарым-қатынасын аяқтағаннан кейін және үш баласының қамқорлығы үшін күреске түскеннен кейін рөл басқа актрисаға берілді. БАҚ-та тараған мәліметтерге сәйкес, фильмге өзгерістер енгізілді, бұл «әлбетте Алленнің жеке өміріндегі қиындықтарға реакция» болды, соның ішінде Анжелика Хьюстон «алғашқы рет роман жазушы» рөлінде түсті, олмен Алленнің кейіпкері романтикалық қатынасқа түсті (Хьюстон түсірілім кезінде 41 жаста болған). 1992 жылдың күзінде Аллен Диан Китонға қоңырау шалып, Фарроудың орнын толтыруын өтінді, ол дереу келісті. Фильмді түсіру Аллен үшін бір түрлі қашқындық болды, себебі «өткен жыл соншалықты шаршатып жіберді, мен жай ғана демалып, ләззат алатын бір нәрсеге құмар болғым келді». Алленнің айтуынша, Китон фильмнің динамикасын өзгертті, өйткені ол Китонмен салыстырғанда «әрқашан еңкейген және қалыпты көрінеді. Мен тік жүретін адамға айналам». Хьюстон түсірілім алаңының «күдік, терең ойлар мен ауырсынудан ерекше бос» болғанын айтты, бұл Китонның қатысуының арқасында болды. Бұл фильм Алленнің TriStar Pictures компаниясымен түсірген екінші және соңғы фильмі болды, және баспасөз бұл келісімнің режиссердің жеке мәселелері немесе фильмдерінің тиімді болмауы себепті ұзартылмағанын болжады. Алайда, ол кездегі сұхбаттарында Аллен бұл айыптауларды жоққа шығарды.

Кассалық жинақ

Манхэттендегі кісі өлтіру құпиясы 1993 жылдың 18 тамызында 268 кинотеатрда көрсетілімге шығып, алғашқы апта соңында 2 миллион АҚШ доллары тапты. Солтүстік Америкада ол 11,3 миллион доллар жинады, бұл оның шамамен 13,5 миллион долларлық бюджетінен төмен. 1 920 825 фунт стерлингтік кассалық жиынтығы оны 1994 жылдың 23 қаңтарында аяқталған апта соңында Ұлыбританиядағы ең табысты фильм етті.

Сыни жауап

Фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылданды және Rotten Tomatoes шолу агрегаторында 94% оң "Таза" бағасын алды, 31 шолудың 29-ы оң бағаланды. Дэвид Ансен Newsweek журналындағы шолуында: "Экранда Китон мен Аллен әрқашан бір-біріне үйлесімді болған: олар әлі де керемет әсер қалдырады" деп жазды. USA Today фильмге төрт жұлдыздың төртеуін берді және жанкүйерлерге Алленнің жеңілтек мәселелерін ұмытуға кеңес берді, себебі "Алленнің жанкүйерлері оған көңіл қоюының тағы бір себебі бар. Бұл өте-өте күлкілі, және мұнда ешқандай күмәнді нәрсе жоқ". Джанет Маслин оны "ескірген детективтік оқиға" деп атады, бірақ сонымен қатар "ұсыныс ететін нәзік ностальгия мен өзіне-өзі сыр бермейтін даналыққа" ие екенін жазды. The Washington Post газетінде Дессон Хоу бұл фильмде "жаңалықтың" азайып қалғанын айтты. Аллен мен Китон негізінен Альви Сингер мен Энни Холлдың орта жасқа келген нұсқаларын сомдайды.