Кіріспе

Американдық зерттеуші (1927–2008)

Ральф Саммерс Плейстед (30 қыркүйек 1927 – 8 қыркүйек 2008) – американдық зерттеуші. Ол және оның үш серігі – Уолт Педерсон, Джерри Пицл және Жан-Люк Бомбардье 1968 жылдың 19 сәуірінде мұз арқылы Солтүстік полюске жер бетімен жасаған алғашқы табысты өтумен көзге түсті, полюстің толық бағындырылуын растады. Көптеген полярлық сарапшылар оларды осы жетістікке қол жеткізген алғашқы адамдар деп санайды.

Өмірбаян

Плейстед Бруно, Миннесотадан шыққан, орта мектепті тастап кеткен, сақтандыру сатушысы ретінде табысқа жеткен адам еді. Көркем өнерге әуес болған ол 1960 жылдардың басында Канаданың Bombardier компаниясының жаңа өнертабысы – Ski Doo қар мотомобилін сатып алған алғашқы Миннесоталықтардың бірі болды, содан кейін оның жақтасы және насильдеушісіне айналды. 1965 жылы Плейстед бір күнде Елиден Миннесота штатының Уайт-Бер көліне дейін 250 миль (402 км) қашықтықты қар мотомобилімен жүргізіп, бұл алғашқы ұзақ қашықтыққа жасалған қар мотомобилі саяхаты деп есептеледі.

Арктикалық экспедиция

1966 жылдың көктемінде Пластед және оның досы Арт Ауфдерхайд қар мотоциклымен Солтүстік полюске жету идеясын ойлап тапты, келесі жылы сапарды жүзеге асыруды жоспарлады. Гордон Миккельсон (1929-1990) қар мотоциклімен жүруге және базалық лагерьтің логистикасына көмектесті. Команда үшін арнайы киім жиналды, оны сынау үшін солтүстік Миннесотадағы мұз батқан көлде түндерін өткізді. 1967 жылдың сәуір және мамыр айларында Пластедтің алғашқы әрекеті 83° 20' ендікте дауылдар мен ашық судың кедергісінен сәтсіз аяқталды. Бұл әрекеттің нәтижесінде CBS телеарнасы "Дүниежүзінің шаңырағына" атты деректі фильмін түсірді, оны Пластед командасымен бірге келген Чарльз Куралт баяндады. Пластед келесі жылы, 1968 жылдың наурыз айында тағы да сәтті әрекет жасады. Эльсмир аралындағы Колумбия мүйісінен бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Канаданың Уорд-Хант аралынан старт алып, Пластед 9 наурызда 412 мильдік (663 км) жолға шықты. Секстантты пайдаланып бағытталған экспедиция мүшелері, мүмкіндігінше турбовинтті DeHavilland Twin Otter ұшағымен жеткізілген отынмен және жабдықпен қамтамасыз етілді. Олар мұз үстінде 43 күн 11 сағат жол тартқаннан кейін 19 сәуір кешкісінде соңғы лагеріне жетті. Навигатор Джерри Пицл келесі екі күнде олардың орналасқан жерін растау үшін сағат сайын секстантпен бақылау жүргізді. 20 сәуір таңында топ мұздың қозғалысын ескере отырып, шамамен 6 шақырымға дейін жол жүріп, қол радиоарнасы арқылы АҚШ Әуе күштерінің C-135 ауа райын зерттеу ұшағына сигнал берді. Шығыс уақыты бойынша сағат 10:30-да LARK 47 шақыру таңбасымен ұшақ төңкеріліп, топтың дәл Солтүстік полюсте екенін растады. Содан кейін топты тікұшақпен эвакуациялады. Роберт Пирри мен Фредерик Куктың Солтүстік полюльді жаулап алғандарына қатысты күмәндерді ескере отырып, Ральф Пластедтің сапары, Пластед полярлық экспедициясы, Солтүстік полюльді жер бетінен бірінші рет даусыз жаулап алу деп есептеледі. Жабдықтаушы ұшқыштар Велланд Фиппс пен Кен Ли қол қойған куәліктер экспедицияның ауамен ешқандай қашықтыққа ұшпағанын растайды.