Кіріспе

1910 жылы Англиядағы темір жол апаты. Хаусс-джонкшн темір жол апаты ағаш корпусты вагондардың жолдан шығып кетуінен және вагондарда болған, жарылған құбырлардан газ ағып шығу салдарынан тұтанған өрттен болды. Осы оқиғадан 12 адам қаза тапты, олардың бір бөлігі қирандылардың ішінде қалып, өрттен көз жұмды.

Апат

Хауес Джанкшн станциясы Айс Гилл шыңынан шамамен 3,5 миль (6 км) оңтүстікке қарай орналасқан, бұл Settle және Carlisle желісінің ең биік нүктесі. Желіге иелік етіп, оны басқаратын Мидленд темір жолы тек кішкентай локомотивтерді пайдалану саясатын ұстанды, сондықтан көптеген пойызға (солтүстік және оңтүстік бағытында) Айс Гилл шыңына "үлкен дөңгелекке" көтерілу үшін пилоттық локомотивтердің көмегі қажет болды. Айс Гилл шыңына жеткенде пилоттық локомотивтер ажыратылып, жоғары (оңтүстікке қарай, Лондонға қарай) Хауес Джанкшнға дейін жүрді, онда олар артқа қарайтын сырғалма арқылы немесе артқы платформа желісінен (Хауеске қарайтын тармақ желісіне қызмет ететін негізгі желімен қатар жүретін) айналдырылды. Айналғаннан кейін, жеңіл локомотивтер әдетте өздерінің деполарына (әдетте оңтүстікке қарай Лидс немесе солтүстікке қарай Карлайл) оралу үшін біріктірілді. Апатқа бір сағат қалғанда, Хауес Джанкшн станциясының сигналшысы Саттон тоғыз жеңіл локомотивке, жоспарлы қозғалыстың ауыр жүгіне және демалыс маусымына байланысты бірнеше қосымша пойыздарға қызмет көрсетуге тиіс болды. Сағат 5:20-де солтүстік бағытына соңғы екі жеңіл локомотив (қайта жаңартылған Мидленд темір жолының 2-4-4-0 классындағы No. 448 және 548, жүргізушілер Эдвин Скотт және Джордж Уильям Батт) айналдырылып, біріктірілді және "жалған жол" жолында төменгі (солтүстікке қарай, Лондоннан алыста) желімен күтіп тұрды. Арнайы экспресс өткеннен кейін Саттон оларды төменгі негізгі желіге жіберді, онда олар алдын ала старт сигналында тоқтады, экспресс Айсгиллді тазартуын күтті. Әдетте бұл 4-6 минутқа созылды. Алайда, Скотт пен Батт әлі де жиырма минуттан кейін күтіп тұрды. Саттон екі экспресс-жүк пойызын басқарумен айналысып, олардың арасында оңтүстікке үш жеңіл локомотивті жөнелтуге тырысты. Сағат 5:39-да Саттонға түнгі ұйықтайтын вагон экспресі, St. Pancras – Glasgow ұсынылды, ол оны Айс Гиллге жіберді. Ол бірден қабылданды және 5:44-те Саттон барлық сигналдарын "ашты", яғни оларды тазалап қойды. Скотт пен Батт қысқа уақытқа сыбызғыларын соғып, жолға шықты. Екі минуттан кейін экспресс өтіп кетті. Ол "Киртли" 2-4-0 No. 48 және қайта жаңартылған 2-сынып No. 549 локомотивтерімен сүйретілетін төрт ағаштан жасалған вагондардан, екі төсек вагондарынан және екі тежегіш вагондарынан тұрды, оларды жүргізушілер Ричард Джонстон Олдкорн және Генри Уэйдсон басқарды. Ол Лидс және Скиптондағы сигналдар мен басқа да кешігулерге байланысты он алты минут кешікті, бірақ Айс Гиллге соңғы көтерілу алдында жылдамдық алды. Екі жеңіл локомотив тек оңай жылдамдықпен жүріп жатты. Олар Мороккок туннелін Хауес Джанкшннан солтүстікке қарай бір мильден астам жерде тазартты және туннельдің солтүстігіндегі Lunds виадугі арқылы өтіп жатқанда, жүргізуші Батт артқа қарап, экспресс туннельден шығып келе жатқанын көрді. Ол реттегішін ашып, сыбызғысын соқты. Сол сәтте экспресс локомотивінің жүргізушісі Олдкорн Батттың тендеріндегі қызыл артқы жарықты көріп, экспресс тежегішін қолданды. Жүргізуші Олдкорн экспресс пен жеңіл локомотив арасындағы қашықтық өте аз болғанын, сондықтан ешбір шараның уақытында әсер етуіне мүмкіншілік болмағанын, экспресс жеңіл локомотивтерге арт жағынан соғылғанын айтты. Батттың локомотиві рельстен шығып, алдыңғы доңғалағын жоғалтты, бірақ оның және Скотттың локомотивтері Батттың локомотиві кесудің қабырғасына тоқтағанға дейін жалғасты. Экспресс локомотивтері де рельстен шығып, вагондар олардың үстіне үйілді. Алғашқы екі вагон қирап, ішіндегі он екі жолаушы қаза тапты. Электр шамдарымен жарықтандырылған екі төсек вагонынан басқа, вагондар Пинч мұнай-газ жүйесімен жарықтандырылды. Соққы кезінде алдыңғы вагондағы газ құбыры жыртылып, қысымдағы газ баллондарының барлық мазмұны екі минуттан кем уақыт ішінде шығып кетті. Газ бірден тұтанды. Жүргізуші Батт аяғына жарақат алған, бірақ көмек шақыру үшін 1,5 шақырым солтүстікке қарай орналасқан Айс Гилл сигналды қорапшасына жаяу барды. Сол жердегі сигналшы Бенджамин Беллас жүргізуші Джон Уильям Джаддтың басқаруымен, Баттпен бірге, жоғарыға қарай басқа жеңіл локомотивті жіберді. Джадд отты сөндіру үшін тендерінен су құйды. Тағы бір жеңіл локомотив Хауес Джанкшннан жіберілді және оның экипажы артқы вагондарды өрттен алып кетуге тырысты, бірақ пойыздың артқы жағындағы тежегіш вагондарын ғана жылжыта алды. Алдыңғы алты вагон жылжымай тұрды. Локомотив экипажы, экспресс пойыздың күзетшілері, төсек вагондарының қызметкерлері, желі бойындағы шатырдан келген бірнеше жұмысшылар және жақын жерде үйі бар шабандоз құтқаруға тырысты, бірақ қалың түтін оларды кері қайтарды. Күшті жел отты қоздырғандықтан, өртті сөндіру мүмкін болмады және барлық алты вагон жанып кетті. Қаза тапқандардың денелері жақын жердегі Мороккок тавернасына әкелінді. Апатты зерттеу комиссиясы 1910 жылдың 27 желтоқсанында сол тавернада басталды. Жазушы Джон Франкон Уильямс және оның ұлы Джон кіші пойызға отырған жолаушылардың қатарында болды деп есептелді, бірақ олар апаттан екі күн кейін қауіпсіз екені анықталды, өйткені Манчестерде пойызға отырмаған.

Себептер

Апаттың тікелей себебі – сигнал беруші Саттон екі жеңіл локомотивті төменгі жолға жылжытып, Карлайлға қарай күтіп тұрғанын ұмытып кеткені. Кейіннен ол жол бос екеніне көз жеткізбей, төменгі жол сигналдарын дұрыс емес ашты. Джордж Темпест, басқа жеңіл локомотивтің машинисі, Лидске оңтүстікке қайту үшін Хоуз-Джанкшн станциясында күтіп тұрды, Скотт пен Батт локомотивтерінің келіп кеткеніне куә болды. Ол және оның көмекшісі Батт локомотивінің гуілдеген даусын естіп, сигнал беру будкасына барып, көргендерін айтты. Саттон өзінің пойыз тізімін тексергенге дейін оған сенбеді, содан кейін Айсгиллдегі Беллас сигналшысына телефон соғып, екі жеңіл локомотив өткен-келмегенін сұрады. Беллас оған ешқандай локомотив келмегенін, сондай-ақ экспресс та өтпегенін хабарлады. Саттон екі жеңіл локомотивті бұрын Карлайлға жібергенін жаңылыс ойлаған. Осы кезде солтүстік жақтан оттың жарқылы көрінді. Саттонды ауыстыруға келген сигналшы Симпсон өз кезегіне келді, сосын Саттон одан "Банске [станция бастығына] барып, маған "Скотч экспресін" қираттым деп айт" деп өтінді.

Темір жол инспекциясының есебі

Ұлыбританиядағы қоғамдық темір жолдардың алғашқы күндерінен бері темір жол апаттарын Ұлыбритания Корольдік инженерлерінен құралған тәуелсіз сарапшылар тобы – Ұлыбритания темір жол инспекциясы тергеп келді. Хауес-Джанкшендегі соқтығысу ісінде тергеуші офицер майор Джон Уоллес Прингл болды, ол бастапқыда Хауес-Джанкшен станциясының күту залынан жұмыс істейтін жеке тергеу сотын ашты. Ол, әрине, Саттонның мойындаған қатесінің апаттың басты себебі болғанын мойындады, бірақ басқалардың іс-әрекеттеріне қатысты бірнеше байқаулар жасады және бірқатар ұсынымдар берді. Прингл жүргізушілер Скотт пен Баттың 55-қағиданың талаптарын орындамағаны үшін де кінәлі екенін айтты, бұл қағида осы жағдайда сигнал берушілерге еске салу мақсатында жасалған. Осы қағидаға сәйкес, олар тоқтағанда локомотивтерінің гулдір-гүлдір дауысын беруі керек еді, ал сигнал берілмеген жағдайда, сигнал қорабына өрт сөндірушілерінің біреуін сигнал берушіні жеке еске түсіру үшін жіберуі керек еді. 1910 жылы бұл әрекеттің қанша уақыттан кейін жасалуы керектігі нақты көрсетілмеген, бірақ көбінесе екі-үш минут деп есептелді. Локомотивтер 20 минутқа тоқтатылды. О.С. Нок он минут рұқсат етілгенін айтады, бірақ бұл туралы дереккөз көрсетпейді. Скотт пен Бат локомотивтерінің гулдір-гүлдір дауысын шығарғанын айтты, бұл туралы Темпест растады. Саттон бұл туралы ескерілмеген, себебі екі локомотив сигнал қорабынан алысқандағы алға жылжыған сигналда тоқтаған, ал жақын орналасқан үй сигналынан гөрі, жаңбырдың күшімен қораптың терезелеріне шағылысып, сыртқы дыбыстарды есту қиын болды, сондай-ақ станция мен аула маңында басқа локомотивтер де қозғалып жатқандықтан Саттон алыстан естілген локомотив гулдір-гүлдір дауысына ерекше мән бермеген болуы мүмкін. Мұндағы мәселе сигнал берушінің шамадан тыс жұмыс істеуіне байланысты туындады. Жеңіл локомотивтердің көп саны табиғи түрде Хауес-Джанкшендегі көлік қозғалысын арттырады, бірақ Принглдің есебінде шамадан тыс жұмыс істеу фактор емес екені нақты айтылды. Дегенмен, екі жеңіл локомотивті төменгі бағытқа жылжыту мен экспресс-пойызды қабылдау арасында сигнал берушіге екі жүк пойызы мен бірнеше жеңіл локомотивтермен жұмыс істеуге тура келді, бұл оның назарын аудармай, кешіктіруге жол бермеу үшін және төменгі бағытты ұмытуға себеп болуы мүмкін. Апат Саттонның 10 сағаттық жұмыс сменасының соңында болды, бұл есте сақтау қабілетінің нашарлауына ықпал етуі мүмкін. Көптеген теміржолдар ескерту құрылғыларын – қарапайым механикалық сақиналарды қабылдады, оларды сигнал берушілер пойыздардың сигналдарда тоқтағанын еске түсіру үшін сигналдық тұтқаларға орнатуға міндетті болды, бұл олардың қателікпен сигналды беруіне жол бермеу үшін жасалған. Мидленд темір жолы мұндай қарапайым құрылғыларды қолданбады. Апатты болдырмау үшін негізгі жолдарда пойыздың (немесе осы жағдайда жеңіл локомотивтердің) болуын анықтау үшін рельс тізбектері орнатылған болса, сигналдармен байланыстырылып, сигнал берушінің оларды ертерек беруіне жол бермес еді. Рельс тізбектері 1870 жылдары ойлап табылды және өте тиімді болды; алайда, көптеген британдық теміржол компаниялары оларды орнатуда баяу болды. Жоғары көлік қозғалысы Хауес-Джанкшенді ескерту құрылғыларын пайдалану үшін өте қолайлы орынға айналдырды. Сауда кеңесінің апат туралы баяндамасында бұл нақты ұсынылды, және Мидленд темір жолы осы жерде және желідегі 900 басқа да орынды қамтыды. Өрттің басталуына және оның күшеюіне, сөзсіз, Пинч жарықтандыру жүйесінен газдың шығуы себеп болғандықтан, баяндамада автоматты жабылатын клапандарды және баллондарды қауіпсіз орналастыру сияқты шаралар ұсынылды. Алайда, Прингл автобустарды жарықтандыру үшін электр энергиясын пайдалануды ұсынды, бірақ мұндай өзгерістердің толыққанды күшіне енуіне көп жылдар қажет екенін мойындады.

Ұқсас апаттар

Квинтинсхилл теміржол апаты – сонымен қатар магистральдық жолда пойызды ұмытып кеткен сигналшының қатысуымен болды. Тирск теміржол апаты (1892) – қайғыға батып, шаршаған сигналшы өз сигналдарының алдында күтіп тұрған пойызды ұмытып, ұйықтап қалды. Винвик теміржол апаты – сигналшы мен билет сатушы жігіт негізгі желідегі пойызды ұмытып кетті.