Кіріспе

1889 жылы Армахтағы темір жол апаты

Армахтағы темір жол апаты 1889 жылдың 12 маусымында Ирландиядағы Армах округінің Армах қаласының жанында болды. Бұл кезде көп адамдармен толған жексенбілік мектеп саяхатындағы пойыз тік көтеріліске шығуға тиіс болды; бу локомотиві көтерілуді аяқтай алмады және пойыз тоқтап қалды. Пойыз экипажы пойызды екіге бөліп, алдыңғы бөлігін алға жылжытуға, ал артқы бөлігін қалып тұрған жолда қалдыруға шешім қабылдады. Артқы бөлік жеткіліксіз тежелгендіктен, кері қарай домалап, соңынан келе жатқан пойызға соқтығысты. 80 адам қаза тауып, 260 адам жарақат алды, олардың шамамен үштен бірі балалар еді. Бұл 19 ғасырдағы Ұлыбританиядағы ең ірі темір жол апаты болды және бүгінгі күнге дейін Ирландия тарихындағы ең ауыр темір жол апаты болып саналады. Бұл тәуелсіздік алғаннан кейінгі Ұлыбритания тарихындағы төртінші ең ірі темір жол апаты. Осы апат салдарынан Ұлыбританиядағы темір жолдар үшін бірқатар қауіпсіздік шаралары заңмен міндетті болды. Бұл енгізілген шаралардың өзі де, ерікті принциптен бас тартып, мұндай мәселелерге мемлекеттің тікелей араласуына көшу де маңызды болды.

Экскурсияға шығу

Армаг метедист жексенбілік мектебі 39 шақырым қашықтықтағы Уорренпойнт теңіз жағалауындағы курортына бір күндік сапар ұйымдастырды. Сапарға арнайы Ұлы Солтүстік Ирландия темір жолы (GNR(I)) пойзы дайындалды, ол шамамен сегіз жүз жолаушыны тасымалдауға арналған. Темір жол маршруты тік және қисық болды, ал Армаг темір жол станциясынан басталатын бөлігі тік, үздіксіз көтерілуді қамтиды, 82-ден 1 (1,22%) және содан кейін 75-тен 1 (1,33%) еңіспен. Желінің басқа жерлерінде 70,2-ден 1 (1,42%) сияқты тік еңістер де болды. 800 экскурсияшыны тасымалдауға арналған арнайы пойызға жылжымалы құрамды беруді сұрағаннан кейін, Дундалк локомотив бөлімі «төрт жұп дөңгелекті» (2-4-0) локомотивпен буксирленетін он бес вагон жіберді; алайда, локомотив жүргізушісі Томас Макгратқа берілген нұсқаулар бойынша, пойыздың құрамында он үш вагон болуы керек еді. Күтілгеннен артық жолаушылар болды, сондықтан Армаг станциясының бастығы барлық он бес вагонды пайдалануға шешім қабылдады. Бұрын бұл маршруттан өтпеген (бірақ өрт сөндіруші болып жұмыс істеген кезде экскурсиялық пойыздармен жүріп көрген) Макграт бұл нұсқауларға қарсылық білдіріп, оның нұсқауларында пойыздың құрамында ең көп дегенде он үш вагон болуы керектігі айтылғанын мәлімдеді. Жүргізушінің сөзінше:

Тағы екі куәгер Макграттың вагон саны артса, екінші локомотив беруді сұрағанын, бірақ станция бастығы бас тартқанын, себебі қосымша локомотив болмағанын айтты; ал Макграт (темір жол компаниясының өкілдері арқылы берген қосымша мәлімдемесінде) мұны жоққа шығарды. Станция бастығының мәлімдемесіне сәйкес, әңгіме локомотивпен келген он бес вагонға қосымша вагон қосу туралы болған. Бас менеджердің бас хатшысы экскурсияға қатысуы тиіс еді; ол жиырма минуттан кейін келетін жүк пойызының локомотиві экскурсиялық пойызға көтерілуге көмектесе алатынын немесе бірнеше вагонды жүк пойызымен бірге жіберуге болатынын ұсынды. Алайда, станция бастығымен сөйлескеннен кейін Макграт көмекке келіспеді. Осылайша, пойыз он бес вагонмен, бортында шамамен 940 жолаушымен жолға шықты. Вагондар толы болды, ал кейбір жолаушылар күзетшілермен бірге сапар шекті. Билеттер сапар басталар алдында тексерілді, билетсіз адамдардың экскурсияға қосылуына жол берілмеді; әр купе тексерілгеннен кейін есіктері құлыпталды. Бастапқыда пойыз тік еңіспен шамамен жылдамдықпен жоғары көтерілді, бірақ еңістің жоғарғы бөлігіне жетпей тұрып тоқтап қалды.

Экскурсиялық пойызды бөлу

Пойыздың кері жылжуына жол бермеу үшін тежегіштер қолданылды. Пойыздың үздіксіз тежегіштері болды (яғни, барлық вагондарда машинист басқара алатын тежегіштер болды), бірақ олар автоматты емес вакуумды типте болды. Олар тежегіш құбырларында вакуум жасау арқылы қолданылып, құбырға ауа жіберу арқылы босатылды. Бұл Сауда Палатасы ұсынған «автоматты үздіксіз тежегіштер» құрылымынан өзгеше болды, онда тежегіштер локомотивтен туындайтын вакуум (немесе қысылған ауа) арқылы ұсталды, сондықтан вакуумның жоғалтылуы (мысалы, біріктіруде ақау болса немесе біріктіру ажыратылса) тежегіштер автоматты түрде іске қосылды. Дегенмен, екі тежегіш вагонында (біреуі локомотивтің тендерінің артында, екіншісі – пойыздың соңында) қолмен басқарылатын тежегіштер де болды, оларды күзетшілер бақылады. Олар қолданылды. Бас кеңсе кызметкері пойыз экипажына пойызды екіге бөліп, алдыңғы бөлігін 2 шақырымдай (3 км) қашықтықтағы Гамильтонның Баун станциясына жеткізіп, сол бөлігін сол жерде қалдырып, екінші бөлігін әкелуді бұйырды. Гамильтонның Баунындағы шектеулі тұрақтардың сыйымдылығына байланысты, тек алдыңғы бес вагоны ғана қабылдауға болады; сондықтан соңғы он вагоны жүріс жолында қалуға тиіс болды. Осы артқы бөлік алдыңғы бөліктен ажыратылғаннан кейін, оның үздіксіз тежегіштері босатылып, оны еңіске қарсы ұстап тұратын жалғыз тежегіштер артқы тежегіш вагонындағы қолмен басқарылатын тежегіштер болар еді. Жүк (артқы) пойызында ұқсас жағдайда доңғалақтар кері жылжудан «қалпына келтірілген» болар еді, ал жүк пойыздарындағы күзетшілердің вагондары осыны істеу үшін «қалпына келтіру құралдарымен» жабдықталған. Жолаушылар пойызындағы үздіксіз тежегіштері барларға шпалдарды алып жүрудің қажеті болмады, ал экскурсиялық поездде де олар болған жоқ. Артқы күзетші қол тежегішін қолданып, (бас кеңсе кызметкерінің нұсқауы бойынша) вагондан түсіп, өзінің вагонының доңғалақтарын балласт тастарымен тоқтатып қойды. Содан кейін ол соңғы вагоның оң доңғалақтарын да тоқтатты және Армагхтан 20 минуттан кейін шығатын кестелік пойызға қарсы қорғаныс үшін желектер мен детонаторлармен рельстің бойымен қайта оралу алдында сол доңғалақтарын да тоқтата тұруды жоспарлады. Пойыз бұрандалы біріктірумен жасалған; әр вагон алдымен еріксіз тізбек және ілгек арқылы келесісімен біріктірілді; содан кейін бұл бос орын бұрандалы бұрандалы құрылыммен алынды, екі вагоның буферлері жанасқанша. Ажырату үшін біріктіруде біраз бос орын болуы керек еді; пойыз тоқтағандықтан, барлық біріктірулер керілуде болды. Артқы бөлікке вакуумды тежегіш байланысы үзілгеннен кейін, екі бөлік арасындағы біріктіруге бос орын енгізуге тырысу артқы бөліктің артқа жылжуымен күйреп қалар еді. Сондықтан, алдыңғы вагон күзетшісі алтыншы вагоның доңғалағының біреуін тоқтатты, яғни ажыратылып жатқан артқы бөліктің алдыңғы вагонын. Бұранданы босату арқылы артқы бөліктің салмағы артқы вагон тежегіштеріне емес, алтыншы вагоның тоқтағыштарына ауыстырылды. Алтыншы вагоның артқы жағындағы біріктірулер керілуде қалды, ал енгізілген бос орын бесінші және алтыншы вагондар арасындағы біріктіруде қалды, оны ажыратуға болады.

Арғы вагондар қашады

Алдыңғы күзеттік вагонның ажыратылуынан кейін, жүргізуші алдыңғы бөлікті жылжытуға тырысты. Ол сәл кері домалап, артқы бөлікке соқты. Бұл артқы бөліктің алдыңғы көлігінің дөңгелектері астындағы тастардың үстінен өтіп кетуіне әкеп соқты. Артқы бөлік байланыстары тығыз болған, бірақ енді тек артқы екі вагон ғана тоқтатылған еді, сондықтан артқы бөліктің алдыңғы сегіз вагоны оларға құлады. Сегіз вагонның артқы екі вагонға қарай жылдамдықпен келу күші оларды тастардан итеріп, оларды да қысып тастады, сондықтан енді тек артқы тежегіш вагонның қол тежегіші ғана әсерлі болды. Он вагонның салмағы оны жеңіп, артқы бөлік төмен қарай қозғала бастады және Армағ станциясына қарай тік құламадан жылдамдық жинады. Пойыз экипажы алдыңғы бөлікті кері бұрып, артқы бөлікті тоқтатып, қайта қосуға тырысты, бірақ бұл мүмкін болмады.

Көмекші қозғалтқышты қамтамасыз етпеу

Баяндамада экскурсиялық локомотивтің машинисінің локомотивтің мүмкіндіктеріне деген "артық сенімділігі" сыналып, оның салмақты шешімі Армаг станциясының бастығының сөздерімен жеңіліп қалған болуы мүмкін деген өкініш білдірілді. Бас кеңсе қызметкері, жүйелі пойыздың локомотивінен көмек көрсету туралы берген нұсқауларын талап етпегені үшін қосымша сынға ұшырады. Апатта бір күзетші жарақат алған және, болжам бойынша, әлі ауруханада жатыр; Дюндалк қызметкерлеріне ешқандай айып тағылмады, себебі "нақты сынақ" көрсеткендей, дұрыс басқарған жағдайда, жеткізілген локомотив Армаг төбесін жеңе алмауы керек еді және бұл сынақ 22 маусымда жүргізілген. Қазылар алқасы Ирландияның Ұлы Солтүстік Темір Жолының жоғары лауазымды басшылығына қарсы ешқандай айыптау жасамады. Эллиот тамыз айында Дублинде сотталды, бірақ қазылар алқасы келісе алмады; қазан айында қайта сотталғанда ол ақталды. Содан кейін басқа айыпталушыларға қатысты істер тоқтатылды.

Жаңа заңнама

Үкімет заң шығару үшін парламент уақытын жеткіліксіз деп санады, өйткені бұрынғы міндеттемелерін орындау керек еді және қосымша даулы шаралар енгізбеуге уәде берген. Заң жобасы әзірленіп, ұсынылды, бірақ оның кейбір ережелері (әсіресе, вагондарды штангалау кезінде аралыққа баспай, қауіпсіз ажырату үшін біріктіргіштерді жақсарту талабы) заң жобасының даусыз бөліктерін қабылдауға қауіп төндіретіні анықталған соң кері тартылды. Сондықтан, теміржолшылардың жұмыс уақыты мен штангалаудың қауіптері туралы алаңдаушылықтарын бөлісетін либералды депутаттар заң жобасының жеткілікті деңгейде толық болмағанына көңіл көшінбіз. Екінші оқылымда либералды депутат егжей-тегжейлі және міндетті реттеуге қарсы дәстүрлі аргумент келтірді:

Дегенмен, Армағ апатынан кейін екі ай ішінде Парламент 1889 жылғы Темір жолдарды реттеу заңын қабылдады, ол Сауда кеңесіне жолаушылар пойыздарында үздіксіз автоматты тежегіштерді қолдануды, сондай-ақ сигнализацияның блок жүйесін және барлық өтпелі орындар мен сигналдардың бір-бірімен байланыстыруын талап етуге уәкілеттік берді. Бұл Ұлыбританиядағы темір жол қауіпсіздігінің қазіргі заманғы дәуірінің бастауы деп есептеледі.