Кіріспе

1981 жылы Лондонда полиция мен наразылық білдірушілер арасындағы қақтығыстар

1981 жылғы Брикстон көтерілісі, немесе Брикстон бүлігі, 1981 жылдың 10-12 сәуірінде Лондондағы Брикстон ауданында, негізінен қара нәсілді жастар мен Метрополитен полициясы арасындағы қақтығыстар сериясы болды. Бұл, негізінен ақ полицейлердің қара қоғамға қатысты нәсілдік дискриминациясынан, әсіресе полицияның аймақтағы тоқтату және тексеру шараларын күшейтуінен, сондай-ақ қаңтардағы күдікті Нью-Кросс үйінде болған өртте 13 қара жасөспірім мен жас ересектердің қаза болуынан туындаған жағдайдың шиеленісуіне байланысты болды. Оқиға салдарынан 279 полиция қызметкері және 45 азамат жарақаттанды; 100-ден астам көлік, оның ішінде 56 полиция көлігі өртенді; 150-ге жуық ғимарат зақымдалды, олардың 30-ы толығымен өртеліп кетті, көптеген дүкендер тоналды. 82 адам тұтқындалды. Баяндарға сәйкес, оқиғаға 5000-ға дейін адам қатысқан болуы мүмкін. Брикстон көтерілісінен кейін шілде айында Англияның көптеген қалалары мен елді мекендерінде ұқсас көтерілістер болды. Тэтчер үкіметі тергеу жүргізуді тапсырды, нәтижесінде Скарман есебі жарық көрді.

Өмірбаян

Оңтүстік Лондондағы Брикстон аймағы ауыр әлеуметтік және экономикалық проблемаларға тап болды. 1981 жылға қарай бүкіл Ұлыбритания рецессияға ұшырады, бірақ жергілікті африкалық-карибтік қауымдастығы ерекше жоғары жұмыссыздық, нашар тұрғын үй жағдайы және орташа деңгейден асып түсетін қылмыс көрсеткіштерінен зардап шекті. Алдыңғы айларда полиция мен Ламбет тұрғындары арасында, Брикстон орналасқан Лондонның ауданында, жағдай ушыға түсті. Көзге түсушілер саны 5000-нан 20000-ға, тіпті 25000-ға дейін жетеді деген мәліметтер бар. Шерушілер Дептфордтан Хайд-паркке дейін 17 миль қашықтықты жүріп өтті, Парламент үйі мен Флит-стриттен өтті. Көптеген шерушілер Хайд-паркте ешқандай оқиғасыз аяқтады, бірақ Блэкфрайарста полициямен қақтығыстар болды. Профессор Лес Бэк атап көрсеткендей, "жергілікті баспасөз шеру туралы құрметпен жазса, ұлттық газеттер нәсілдік стереотиптерді толыққанды пайдаланды". Аймақтағы полицей патрульдері де күшейтілді. Брикстонға басқа полиция бөлімдерінен және арнайы патрульдік топтан офицерлер жіберілді, бес күн ішінде 943 адам тоқтатылып тексерілді, ал "Сус заңы" деп белгілі заңды қолдану арқылы 82 адам тұтқындалды.

11-12 сәуір

Жергілікті тұрғындар пышақталған жасөспірімнің полицияның қатыгездігінен қаза тапқанына сенді, бұл күні халық жинала бастағанда жағдай шиеленісіп, қақтығысқа ұласты. Жағдай алғаш рет сағат 16:00 шамасында екі полицейдің Рейлтон жолындағы бір таксиді тоқтатып тексерген кезде туды. Осы кезде Брикстон жолы (Брикстонның бас көшесі) наразылық білдіріп шу көтерген адамдарға толы болды және полицейлік машиналарға кірпіш лақтырылды. Сағат 17:00-де шиеленіс күшейіп, тарады, ал кешкі 21:00-де BBC News хабарламасында 46 полицейдің жарақаттанғаны, олардың бесеуінің жағдайы ауыр екені хабарланды. Рейлтон, Мейолл, Лисон, Акре және Брикстон көшелеріндегі дүкендер тоналды. Брикстондағы тонау шамамен сағат 18:00-де басталды. Сағат 18:15-те өрт сөндірушілер алғашқы қоңырауды алды, себебі көтерілісшілер Рейлтон жолында полицейлік фургонды өртеп жіберді, сондай-ақ өрт сөндірушілерге "қырқыс ұрыс жүріп жатыр" деп ескертілді. Өрт сөндірушілер полицейлік кордонға жақындағанда, ешқандай ескертусіз оларды өткізіп жіберді, Рейлтон жолымен 300-ге жуық жасөспірімге қарай беттеді, олардың қолында бөтелкелер мен кірпіштер болды. Өрт сөндірушілер Рейлтон жолы мен Шекспир жолының қиылысында халыққа кездесіп, оларға тас және бөтелкелермен шабуыл жасады. Полиция Лондон қаласының барлық полицейлерінен көмек сұрап жедел хабарлама таратты. Олардың стратегиясы болмады, көшелерді көтерілісшілерден тазартатын кезде өздерін қорғау үшін тек жеткіліксіз каска мен отқа төзімсіз пластикалық қалқандары ғана болды. Полиция радиобайланыс бойынша да қиындықтарға тап болды. Полиция Атлантик, Рейлтон, Мейолл аймағын көтерілісшілерді жол бойына итеріп, қорғаныс қабырғаларын құрап тазартты. Көтерілісшілер кірпіш, бөтелке және бензин бомбаларымен жауап берді. Сағат 17:30-да зорлық-зомбылық одан әрі күшейді. Көтеріліске қатыспаған азаматтар полиция мен көтерілісшілер арасындағы жағдайды реттеуге тырысып, полицияны ауданнан шығарып, жағдайды жеңілдетуге шақырды. Көтерілісшілердің қиратқыш әрекеттері шамамен сағат 20:00-де ең жоғары деңгейге жетті, себебі араласу әрекеттері сәтсіз аяқталды. Көтеріліс кезінде екі паб, 26 бизнес, мектептер және басқа да ғимараттар өртке ұшырады. Сағат 21:30-ға қарай 1000-нан астам полицей Брикстонға жіберілді, олар көтерілісшілерді ығыстырып шығарды. 1981 жылдың 12 сәуірінде таңғы сағат 01:00-ге дейін аймақ көбінесе тынышталды, көшеде тек полицейлер ғана болды. Өрт сөндірушілер келесі күні таңға дейін оралудан бас тартты. Полиция саны 2500-ден асты, ал жексенбі күні таңғы сағаттарда көтеріліс тоқтады. Скарман "саяси, әлеуметтік және экономикалық факторлардың күрделілігі зорлық-зомбылыққа бейімділікті тудырды" деген қорытынды жасады. 1999 жылғы Макферсон баяндамасында Стивен Лоуренстің өлімі және полицияның айыпталушыларды сотқа тарту үшін жеткілікті дәлелдер таба алмауына қатысты тергеу 1981 жылғы Скарман баяндамасының ұсыныстары ескерілмегенін анықтады. Баяндамада полиция "институционалдық түрде нәсілшіл" деген қорытынды жасалды. Брикстон көтерілісіне қатысты мәлімет бермеген бұл баяндама Скарманның қорытындысымен келіспеді. 2011 жылдың 25 наурызында BBC Radio 4 "The Reunion" бағдарламасын эфирге шығарды, онда полицейлер мен қара нәсілді Брикстон тұрғындары естеліктерімен бөлісті.