Кіріспе
Мезоамерикада гендерлік рөлдер болған, еңбектің жыныстық бөлінісіне сәйкес, әйелдер бала тәрбиелеу және тамақ дайындау сияқты көптеген шаруашылық жұмыстарын атқарса, қару қолдану және басшылық лауазымдарға ие болу ерлерге ғана рұқсат етілген. Ерлер мен әйелдер егіншілікпен айналысқан, бірақ кейбір қоғамдарда әйелдерге жер жыртуға рұқсат берілмеген, себебі бұл репродуктивтік циклдегі ерлердің рөлін бейнелейді деп есептелген. Сонымен қатар, Колумбтан бұрынғы Мезоамерика цивилизацияларында гендерлік беймәлімдік пен ағылшындық бар екенін көрсететін дәлелдер де бар. Әйелдердің отбасыдағы рөлі минималды деген қалыпты көзқарас шындықтан алыс. Әйелдердің егіншіліктегі рөлі бағаланбаса да, егер әйелдердің еңбегі болмаса, отбасы тірі қала алмас еді. Гендерлік рөлдер мен қарым-қатынастар испан вице-корольдігінің билігі мен касталық жүйеге бағынған. Дегенмен, испан отарлауының қысымына қарамастан, Колумбтан бұрынғы Мезоамериканың гендерлік рөлдерінің кейбір аспектілері бүгінгі күнге дейін жергілікті қауымдарда сақталған.
Gender roles existed in Mesoamerica, with a sexual division of labour meaning that women took on many domestic tasks including child rearing and food preparation while only men were typically allowed to use weapons and assume positions of leadership. Both men and women farmed, but in some societies, women were not permitted to plough the fields because it was believed to symbolise men's role in the reproductive cycle. Evidence also suggests the existence of gender ambiguity and fluidity in pre Columbian Mesoamerican civilizations. The stereotype that women play a minimal role in the family is far from accurate. Although women's roles in agriculture have been underestimated, if it were not for the contributions of women in agriculture, the family would not survive. Gender roles and gender relations instead became subject to the practices of Spanish viceregal rule and the caste system. However, despite suppression by Spanish colonialization, aspects of pre Columbian Mesoamerican gender roles have survived in indigenous communities to this day.
Еңбек
Колумбияға дейінгі мезоамерикалық өнерде әйелдер мен ерлердің еңбек бөлінісіне қатысты дәлелдер бар, олар тоқу, бала тәрбиелеу, малға қарау және босану сияқты үй шаруасындағы жұмыстармен айналысатын әйелдерді бейнелейді. Тоқу классикалық мексикалықтар үшін жыныстық белгісімен күшті байланысты болды, ал классикалық майялар үшін бұл әлеуметтік статусты көрсететін. Ерлер қару-жарақпен және діни және саяси билікте бейнеленген. Егіншілік көбінесе ерлермен байланысты болса да, еңбек бөлінісі осылай қатаң болмаған болуы мүмкін. Әйелдердің сүйектерін талдау нәтижесінде жүгері ұнтақтаудың қайталанатын қозғалысына байланысты тозу белгілері анықталды, бұл олардың негізгі еңбегі осы болғанын көрсетеді. Миранда Стокетт сияқты антропологтар ерлердің, әйелдердің және балалардың егіншілік және үй шаруасындағы жұмыстарға әртүрлі деңгейде қатысқан болуы мүмкін деп санайды. Әйелдер отбасы ішінде де түрлі рөлдер атқарады. Олар астық жинаудан және отбасы үшін тамақ дайындаудан бастап, үй жануарларын күтуге дейін жауапты. Егін егу және жинау кезінде әйелдердің рөлін қарастырғанда, олардың күйеулеріне көмектесуіне қатысты кейбір стереотиптер әлі де сақталғанын байқауға болады. Кейбір қоғамдарда әйелдер егін егуге және жинауға жауапты болса да, жер жыртуға тыйым салынған. Санта-Роза, Юкатан жеріндегі ауыл шаруашылығындағы ерлер мен әйелдердің рөлдері. Әйелдерге тұқым себу сияқты, өнімділікпен байланысты міндеттер берілсе де, жер жыртудан қатаң түрде шеттетіледі. Әйелдерге жер жыртуға рұқсат бермеудің себебі адамның көбеюімен байланысты. Әдеттегі сенім бойынша, әйелдер жер жыртуға рұқсат етілмеуі керек, себебі бұл ерлердің адам баласын көбейтудегі рөліне қол сұғу болып табылады. Осылайша, ерлер егіншілік циклінің барлық кезеңдерін, соның ішінде тұқым себуді жүзеге асыра алады, ал әйелдер, тіпті үй шаруашылығының басшысы болса да, белгілі бір міндеттерді орындау үшін ерлерге тәуелді болуға міндетті. Қамыр дайын болғаннан кейін, түрлі тағамдар жасауға болады. Мұнда метат мәдениеттің негізгі өнімі – жүгеріні өңдеуде маңызды рөл атқарады. Әйелдердің қоғамдағы маңызды рөлі жануарларға қатысты. Көптеген үйлерде үй жануарлары үшін қоршаулар бар, және бұл да әйелдердің жауапкершілігі. Әйелдердің үй жануарларымен атқаратын рөлін талқылау кезінде қоршау үйдің әйелдері үшін өте маңызды және олар көп уақытын өткізетін орын. Ол уақытының көп бөлігін осы жерде өткізіп, малға күтім жасап, тауықтарды бағып, көгершіндерді тазалап, қашарды, қояндарды азықтандырып, қоршаудағы еңбегінен күш алып отырды. Әйелдер отбасының өмір сүруі үшін маңызды рөл атқарады, өйткені отбасы олардың қоршауда атқаратын жұмысынан күш алады. Сонымен қатар, мезоамерикалық рәсімдердің табысы тамақ пен мата өндірісіне байланысты болды, оған әйелдер көп еңбек сіңірді. Бұл рәсімдер құдайлармен де, қоғам ішінде де жақсы қарым-қатынас орнату үшін маңызды болды. Диего де Ланда "Юкатан нәрселері туралы есеп" еңбегінде Майя әйелдерінің барлық рәсімдерде, құрбандыққа арналған киімнен басқа, құрбандыққа және тұтынуға арналған тағамдарды дайындауға жауапты екенін атап өтті. Мезоамерикалық акушерлерге қатысты, ацтек акушерлері tlamatlquicitl деп аталды. Бұл акушерлер медициналық көмек, ауырсынды жеңілдететін дәрілер және діни рәсімдерді қамтитын ерекше босану әдістерін ұсынды. Жүкті ацтек әйелдері үшін жүктіліктің бір бөлігі қандай да бір рәсімдерді қамтиды және олардың гигиеналық жағдайымен анықталды. Көптеген акушерлер, соның ішінде майя акушерлері де, бала тууға баса назар аударуда ұқсас болды.
Өнер және мәдениет
Ацтектердің жоғарғы тап қоғамында еркектер де, әйелдер де жазушы, суретші және тоқымашы бола алатын. Екі жынысты сарайдағылар да билеушінің әскери күшін және бағындыруларын мақтап өлеңдер жазды. Мұндай ақындардың бірі – белгілі ақсүйек отбасының қызы Макуилхочицын. Әйелдер кәсіби шеберлер мен тоқымашылар болып та жұмыс істей берді.
Саясат
Кейбір мезоамерикандық әйелдер саяси көшбасшылар рөлін атқара алды, мысалы, майя қоғамындағы әйелдер. Ал мексикалықтардың арасындағы әйелдер мұндай мүмкіндікке ие болған жоқ. Мексика жағдайында, әскери мәселелер әйелдердің қоғамдық рөлінің маңыздылығын жойып жіберген болуы мүмкін.
Жыныстық түсініксіздік
Колумбияға дейінгі мезоамерикандық өнерде дене жыныстық мүшелермен немесе екіншілік жыныстық белгілермен еркек немесе әйел ретінде бейнеленгенімен, көкірегі мен белі ашық, бірақ жыныстық белгілері көрінбейтін денелердің бейнелері де кездеседі. Мезоамерикандық элитасының өткізген ритуалдарында әйелдер ерлердің дәстүрлі киімін, ал ерлер әйелдердің дәстүрлі киімін киген түрде бейнеленген.