Кіріспе
Мезоамерика тарихында палеоиндиялық кезең (немесе лит кезеңі) – Мезоамерикалық хронология схемасында Мезоамерика аймағында адам қоныстануының алғашқы белгілерімен басталатын дәуір. Ол ауыл шаруашылығының және басқа да протоцивилизациялық белгілердің дамуына дейін жалғасады. Бұл кезеңнің аяқталуы шамамен 9000 жыл бұрын болған болуы мүмкін (классификацияны мойындаған дереккөздер арасында пікірлер әртүрлі), ал Архаикалық кезеңге өту нақты анықталмаған. Оның басталу нүктесі күмәнді, сондай-ақ Америка құрлысында адамдар алғаш рет қашан қоныстанғаны туралы жалпы мәселе де әлі де талқыланып жүр. Көптеген зерттеушілердің пікірінше, Америка құрлысы шамамен 11 200 жыл бұрын адамдармен мекенделген.
In the History of Mesoamerica, the stage known as the Paleo Indian period (or alternatively, the Lithic stage) is the era in the scheme of Mesoamerican chronology which begins with the very first indications of human habitation within the Mesoamerican region, and continues until the general onset of the development of agriculture and other proto civilisation traits. The conclusion of this stage may be assigned to approximately 9000 BP (there are differences in opinion between sources which recognise the classification), and the transition to the succeeding Archaic period is not a well defined one. Its starting point is a matter for some contention, as is the more general question of when human habitation in the Americas was first achieved. It is accepted by a significant number of researchers that the peopling of the Americas had occurred by circa 11,200 years ago.
Кезеңдеу
Лит дәуірінің басталуы нақты белгіленбеген, көбінесе 12 000 жылдан 20 000 жылға дейінгі мерзімде қарастырылады. Осы дәуірдің аяқталуы жақсы анықталған, шамамен б.з.д. 8000 жылмен сәйкес келеді. Бұл дәуір Мезоамерикада қыш ыдыстар пайда болуына дейінгі екі дәуірдің бірі болғандықтан, керамикаға дейінгі дәуір деп есептеледі және кейде Прекерамикалық дәуірдің құрамына кіреді. Сонымен қатар, бұл дәуір Христофор Колумб Мезоамерикаға келгенге дейінгі бес дәуірдің бірі болғандықтан, Колумбқа дейінгі немесе Испаниялық кезеңге дейінгі дәуір деп саналады, осылайша Колумбқа дейінгі дәуірдің бір бөлігі болып табылады. + Мезоамерикадағы лит фазалары. № Фаза Басталуы Аяқталуы 1 Лоу Ха – 7500 2 Сэнд Хилл 7500 6000 3 xxx 6000 xxx
Уақыт шкаласы
Б.з.д. 10000 жылы – ойықталған Кловис сүйір найза ұштарының пайда болуы ірі аңдарды аулауға мүмкіндік берді.
Көші-қон
Мезоамерикадағы адамның ежелгілігі туралы ғылыми пікірлер, жалпы Батыс жарты шардағы адамның ежелгілігін түсінудегі үлкен тенденцияларды көрсетті. Осы негізгі тақырыпта, Мезоамерикада адамның ежелгілігін көрсететін орындарды анықтау, қалдықтар мен артефакттардың геологиялық қабаттармен (контекст) байланысы, сондай-ақ қалдықтар мен қабаттардың мерзімін анықтаудың (әдістеме) сенімділігіне негізделді. ХХ ғасырдың басында адамдардың Батыс жарты шарға мұз дәуірінен кейін келген иммигранттар деп есептелді. Беринг мұхитының құрлық көпірі арқылы осындай көші-қон 20 000 жылдан 60 000 жылға дейін мұз дәуірінен кейінгі кезеңде жүзеге асырылған деген болжам болғанымен, Батыс жарты шардағы адамның қоныстануының ежелгілігі шамамен 5000 BP ("қазіргі уақыттан бұрын" немесе б.з.д. 3000 жыл) деп саналды. Уильям Х. Холмс және Алесь Хрдличка осы пікірлерді қолдаған ғалымдардың қатарында болды. 1920-1930 жылдардағы Фолсом және Кловис табыстары Жаңа дүниенің алғашқы қоныстану мерзімін қайта қарауға мүмкіндік берді. Фолсом литоникасы 10 000–11 000 BP мерзіміне, ал Кловис литоникасы 12 000–12 500 BP мерзіміне сәйкес келіп, алғашқы көші-қон шамамен 14 000 BP-ға дейін созылған болуы мүмкін еді.
Лит кезеңі
Мезоамерикада шамамен 9000 жыл бұрыннан бастап ең ертедегі қоныстануларға дейінгі кезең "Палеоиндия кезеңі" деп аталады. Мезоамерикада 14000 жыл бұрынғы бастапқы қоныстану мерзіміне сәйкес келетін адам қонысының дәлелдері ұсынылып, талқыланып, қабылданды. Мезоамериканың солтүстігіндегі Сонора және Дуранго штаттарында, сондай-ақ Мексиканың орталық бөлігінде мамонт аулаудың дәлелдері Санта-Изабель-Истапанда табылды. Плейстоцен дәуіріне жататын сүйек артефактілері Лос-Рейес-Ла-Пазда табылған. Осы кезеңдегі адамның болуы Пена, Шико, Тепекспан, Санта-Мария-Астауакан және Сан-Висенте-Чиколоапан жерлерінде бас сүйектерінің табылуымен расталды. Қаза тапқандардың жасын анықтау үшін әртүрлі әдістер қолданылды, оның ішінде химиялық сүйектерді талдау (азот және фтор сынақтары), геологиялық талдау (стратиграфиялық, көміртек-14 және жанартау күлінің құрамы), фауна қалдықтарымен контекстуалды байланыстар, сондай-ақ обсидиан гидратациясы арқылы даталанған литикалық артефактілермен контекстуалды байланыстар. Дегенмен, 14000 жыл бұрынғы иммиграция мерзіміне шектеу қойылды. Адамның 20000–30000 жыл бұрын Пенсильвания штатындағы Медоукрофт үңгірінде, Калифорния штатындағы Юха шөлінде, сондай-ақ Оңтүстік Америка, Орталық Америка және Мезоамерикада болғаны туралы таластар айтылды. Текисквиактан табылған сүйек артефактісі оқ ұшы пайда болғанға дейінгі кезеңге жатуы мүмкін. Тлапакоядан алынған мәліметтерге сәйкес, адам 23000 жыл бұрын осы жерде қоныстанған. Вальсекиллода кем дегенде 20000 жыл бұрынғы деп саналатын бес нысан бар. Батыс жарты шарда адамның ертерек қоныстанғанына байланысты дәлелдердің артуына сүйене отырып, 1976 жылы Ирвинг Роуз және Ричард МакНейш тәуелсіз түрде Батыс жарты шардағы литикалық кезеңдерді қайта қарастыратын ұсыныстар жариялады, бұл адамның 30000 жыл бұрын қоныстануына мүмкіндік берді және одан да ертерек келу мүмкіндігін ашық қалдырды.