Кіріспе

Тимолейг монастыры (Mainistir Thigh Molaga), сондай-ақ Тимолейг аббаттығы деп те аталады, Ирландияның Корк округіндегі Тимолейгте, Аргидеен өзенінің жағасында, Кортмашерри шығанағына көрінетін қираған ортағасырлық францискан монастыры. Ол ерте христиандық монастырь орнында, қаланың атын алған Әулие Молаганың құрған монастырының жерінде салынған. Қазіргі қалдықтар шамамен XIV ғасырдың басына жатады және XVII ғасырдың ортасында британдық әскерлер өрттеп қиратқан. Сол кезде бұл Испаниямен маңызды сауда байланыстарын күйкелеген маңызды діни орталық болған. Монастырь – Батыс Корктегі ең ірі ортағасырлық қираған ғимарат және Ирландиядағы ерте францискан монастырьларының арасында сақталған маңызды қираған орындарының бірі. Ол клаустральды құрылыммен, ерте ағылшын готикалық сәулет стилінде салынған. Онда францискан сәулетіне тән емес, қабырғалық дәліздер және жоғарғы қабатына сырттан кіру сияқты бірнеше ерекше элементтер бар. Монастырь 16-шы және 17-ші ғасырлардың басында айтарлықтай өзгеріске ұшырады. Монастырьмен байланысты бірнеше тарихи артефакттар бар, ал Романтизм дәуірінде ол бірнеше көрнекті өнер туындыларында бейнеленген.

Монастырь орны

Монастырь 6 немесе 7 ғасырға жататын қасиетті Молагаға арналған діни орынның үстінде орналасқан. Аңыз бойынша, бұл қоныс бастапқыда Тімолегуден батысқа қарай шамамен бір миль қашықтықта салынуы тиіс еді, бірақ күндіз салынған барлық құрылыстар таңға дейін қирап түсетін. Бұл Құдайдың еркі деп түсіндіріліп, Молага монахтар үйін басқа жерде салуға шешім қабылдады. Ол қасиетті шамды жүгерінің бір шоғына қойып, Аргидеен өзенімен жіберіп, шам қай жерге жағаға тірелсе, сол жерде қонысын салған, ол жерден Кортмакшерри шығанағы көрінеді. Қаланың ирландша атауы – Teach Molaga, яғни "Молаганың үйі", қасиетті әулиеден шыққан.

Құрылтай және ерте тарихы

Францискан монахтарының қорының негізінің күні даулы. Құжаттық деректерге сүйенсек, монастырь 1307 және 1316 жылдар аралығында салынған, бірақ физикалық дәлелдер 13 ғасырдағы ғимараттың осы орынға енгізілгенін көрсетеді. Төрт мастердің жылнамасына сәйкес, монастырь 1240 жылы Маккарти Ригх отбасымен негізделген. Ольстер жылнамасына сәйкес, 1505 жылы Ирландия мен Шотландияның белгілі уағызшысы Патрик О Фейдил монастырьде жерленген. Шіркеудің маңызды демеушісі епископ Джон Эдмонд де Курси және оның жүйесі Джеймс, 8-ші барон Кингсале болды. Олар готикалық стильдегі қоңырау мұнарасын, емхананы, кітапхананы және жатақхананың бірін салуға қаржы бөлді. Де Курси епископ болардан бұрын Тимолегте монах болған. Мұнара 1510 және 1518 жылдар аралығында салынған. Олар монастырьдің қымбат заттар жинағына да үлес қосты. Джон де Курси монастырьдің трансептіне жерленді, бірақ Кромвель кезеңінде оның қабірі зардап шегіп, сүйектері сағаға лақтырылды. 1540 жылы Генрих VIII монастырьларды таратып жібергеніне қарамастан, монахтар Тимолегте қалды. 1568 жылы монастырь патша әскерлерімен басып алынды. Францискан монастырьларын салу кезінде жергілікті қол жетімді тас пайдалану қалыпты жағдай болды, және Тимолег монастырі де осыдан өзгеше емес, ол жақын маңдағы Борлиден алынған жергілікті тақтатастан жасалған. Ерте ағылшын готикалық стилінде салынған, архитектуралық ерекшеліктері өте қарапайым. Көптеген қалдықтарына қарамастан, монастырь бір кезде қазіргідей үлкен болмаған. Жазбалар 1500 жылдардың соңында монастырьдің негізгі құрылысына тіркелген диірмен болғанын және монастырь 4,5 акр жерде орналасқанын көрсетеді, бұл бүгінгі күні монастырьдің жерінен төрт есе үлкен. Қазіргі монастырьдің басты кіреберісі ретінде қолданылатын кіреберісте сол жақтағы тіреуде флер-де-лис бейнеленген. Есік қарапайым қалыптармен жасалған, бұл перпендикулярлы готикалық кезеңнің ерекшелігі. Алғашқы монахтар француз тілінде сөйлеген болуы мүмкін, және олар флер-де-лис қасиетті үштіктерді сипаттауға көмектеседі. Есіктің үстіндегі кішкентай ойық мүсін немесе басқа да діни бейнелерді сақтау үшін пайдаланылған. Монастырь алғаш салынғанда кемесі әлдеқайда кішкентай болды, онда алты аркадан тұратын аркада бар, олардың тек үшеуі ғана түпнұсқа. Шпитталда, жақын маңдағы қалада, арақхана орналасқан, нәтижесінде трансепттің оңтүстік терезесі "арақхана тесігі" немесе "арақхана терезесі" деп аталды, бұл тесік арқылы арақхана аурулары көріп, ести алады және қасиетті тағамға қатыса алады. Терезе сыртқы жағынан ішкі жағына қарағанда тар, ал Евхаристия монахтармен қасықпен берілген болуы мүмкін, бұл сол кезде өте жұқпалы деп саналған аурумен байланысты болды. Хор монастырьдің ең көне бөлігі және бастапқыда 13 ғасырдың басында францискандар кейіннен қосылған қамал немесе шіркеу болған болуы мүмкін. Оның биіктігі ерекше, және оның ішінде ұзын аркалар мен трифориум қабырғалық өткелдер бар. Оның солтүстік және оңтүстік қабырғаларында төрт кеңінен жайылып салынған аркалы ойықтар бар, олар тіректермен бөлінген, олардың бірі қазір мұнараның негізімен жабылады. Шығыс қабырғасына ең жақын ойықта седилия орналасқан. Солтүстік қабырғадағы нишада бір кезде де Курси отбасының есінде құрбандық үстелі болған. Хордағы үлкен терезе шығысқа қарайды және бір кезде әдемі боялған суреттер болған. Маккарти Ригх отбасының қабірлері де осы жерде орналасқан. Сакристияда бұлаун тасы бар, ол әдетте "бөртпелерді емдеу құдығы" деп аталады, өйткені бұғаздағы су бөртпелерді емдейді деп айтылады. Бұл тас монастырьдің басқа бөліктеріне қарағанда әлдеқайда көне және бастапқыда 6 немесе 7 ғасырдағы монастырь орнымен байланысты болуы мүмкін. Сыртқы қабырғадағы шығыңқы тастардың бірі "Молаганың қасиетті басы" деп аталады. Француз теңізшілері теңіздегі дауылдан кейін қауіпсіз портына жеткеніне ризашылық білдіріп, Молаганың басын мүсін етіп жасаған, бірақ оның бет-әлпеті толығымен бүлінген. Жалпы алғанда кітапхана болған деп саналатын бөлме монастырьдің қабір ретінде пайдаланылмаған жалғыз бөлімі. Бұл монастырь жойылғаннан кейін Тимолегте қалған монахтардың тұратын жері болуы мүмкін. Бұл бөлменің қалған жертөлесінде орналасқан терезелер әдеби жұмыстарға жеткіліксіз болар еді, ал кітапхана шынымен жоғарғы қабатта болуы мүмкін еді. XVII ғасырда Донатус Муни монастырьге барғанда, асхана мен басқару бөлмесінің төбелері оюлы емен ағаштарымен бекітілгенін байқаған. Бәлкім, бір кезде кітапхана осы бөлмеде болған, бірақ кейін ол сақтау үшін пайдаланылған. Асхана деп белгіленген бөлмеде оқырманың орнының іздері және оны жарықтандырған бес терезенің бірі бар. Монастырь бастапқыда айдалаға ие болған, бірақ қазіргі уақытта оның қабырғаларының бір бөлігі ғана сақталған. Айдыланың батыс жағында кеңейгені белгісіз. Айдыла және монахтардың тұрғын үйлері шіркеудің солтүстігіне қарай орналасқан, бұл ирландиялық францискан монастырьларының ерекшелігі. Айдыланың төртбұрышы 32 фут (10 м) ені және 30,5 фут (9 м) ұзындығын құрады. Айдыланың оңтүстік қабырғасында "Перінің шкафы" деп аталатын ішкі кеңістік бар. 1800 жылдары кейбір жергілікті балалар Перінің шкафына кіргеніне және бір тас плитаның астынан паршмент қолжазбаны тапқанына сенді, оны шошқалар қалғанын жеп қойғанша футбол ретінде пайдаланған. Құжаттық деректер айдыладан жоғарғы қабаттағы бөлмелерге сыртқы кіреберіс болғанын көрсетеді, бұл ерекше жағдай. Басқыштардың іздері болмаса да, францискан монастырьларындағы басқару бөлмесі әдетте орналасқан орын, шұңқыр ретінде пайдаланылған және басқару бөлмесі оның үстінде орналасқан. Монастырьдің тағы бір ерекшелігі айдыламен қатар үлкен ашық алаңы бар. Қоңырау мұнарасы - реформациядан бұрын салынған және бүгінгі күнге дейін сақталған он төрт мұнараның бірі. Бұл монастырьға кейінірек қосылған және 16 ғасырдың басында салынған. Мұнара солтүстіктен оңтүстікке қарай батыстан шығысқа қарағанда кеңірек, бұл францискан мұнараларының ерекшелігі. Оның батыстан шығысқа қарай 13 фут (4 м) және солтүстіктен оңтүстікке қарай 15 фут (5 м) өлшемдері бар. Францискан мұнараларына тән ерекшелік - мұнара басталған жерде солтүстік және оңтүстік қабырғалардың күрт тарлуы. Мұнара көптеген францискан мұнараларына қарағанда айқын түрде бұрышталып салынған. Мұнара тік қабырғалы, сияқты барлық сақталған мұнаралар. Мұнараның жоғарғы жағында әр төрт бұрышына үш тісті шығырлар орналасқан.

Лисмор кітабы

Leabhar Leasa Móir, немесе Лисмор кітабы, сондай-ақ Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh деп аталады, 15 ғасырда жазылған қолжазба және оның діни орталықпен байланысы бар. Кейбір дереккөздер бұл қолжазбаның діни орталықта жазылғанын немесе ішінара жазылғанын айтады,

Тимолеганың тостағандары

17 ғасырдағы екі тостаған – екеуі де «Тимолег тостағаны» деп аталады – монастырьмен байланысты. Біріншісі, «Дейл Браун тостағаны» немесе «Дейл тостағаны» деп те аталады, ол алтын күмістен жасалған және шамамен 1600 жылы жасалған. Монастырь жойылғаннан кейін, монахтардың бірі тостағанмен қашып, өзін жасырып, шаруа ретінде өмір сүрді. Оның өлім алдындағы тілегі – тостаған мен киімін үйінің астындағы қорапқа салып, монастырь қалпына келтіріліп, монахтар оралғанша олар мұнда сақталсын деген еді. Бірнеше жылдан кейін үйді жөндеу кезінде қорап табылды. Ішіндегі заттар Корктегі францискандықтарға берілді. Бұрынғы тостағанның негізінде «Orate · Pro · Animabvs · Caroli · Dali · Et · Elizie · Browne · TimoLeagve» деген жазу бар, ол «Тимолегтегі Чарльз Дейли мен Элизабет Браунның жандары үшін дұға етіңдер» деп аударылады. Оның биіктігі 8,5 дюйм, лала пішіндес ыдысы 3,25 дюйм ені мен 3 дюйм тереңдігі бар. Оның басты сәні – биік алтыбұрышты аяғының бір жағындағы бейне. Онда Құрбандық құралдары бейнеленген: ортасында найзасы бар, екінші жағында губкасы бар таяқ. Айқыш ағашы тіршілік ағашы ретінде бейнеленген, оның ұшы мен түбінен бұтақтар өсіп шығады, ал оның басы мен қолын үш жапырақты қонжық құрайды. Бұл тостаған 1568 жылы монастырь жабылғаннан кейін монахтар монастырьға оралғанда Дейлилер (Элизабет Браун Чарльздың әйелі болған) тарапынан сыйлық ретінде берілген болуы мүмкін. Қазіргі уақытта ол Ирландия Ұлттық мұражайының Коллинз казармасындағы бөлімшесінде сақталады. Кейінгі тостаған, сонымен қатар «Тимолег францискандық тостағаны» деп аталады, ол алтыннан жасалған және шамамен 1633 жылы жасалған болуы мүмкін. Монастырь өртенгенде үш монах қайықпен қашып кетіп, Кейп-Клир аралынан келген балықшылар теңізден тапты, сол кезде олардың екеуі қайтыс болды. Уильям Эшфорд монастырьды бірнеше рет суреттеді: алдымен қаламмен эскиз жасап, содан кейін оның алғашқы пейзаждық жұмыстарының ішінде, «Тимолег (аббат қираған жерлері)» деген тақырыптағы монастырьдің кескіндемесі болды, одан кейін 1776 жылы қираған жерлердің екі акварелін жасады. Ирландиялық жазушы Сеан О Койлейн шамамен 1913 жылы қираған үйінділер туралы «Machtnadh an Duine Dhoilghiosaich» поэмасын жазды. 1831 жылы Джеймс Хардиман бұл поэманы «ирланд тіліндегі ең көркем поэмалардың бірі» деп атады. Ол ағылшын тіліне бірнеше рет аударылды, соның ішінде «Тимолег қираған аббатханасындағы қайғылы адамның ой-толғанысы» және Сэр Сэмюэл Фергюсонның «Teach Molaga аббатханасының қираған жерлеріне арналған зарлы толғанысы» ретінде. Қираған ғимараттың кіреберіс қақпасында түпнұсқа ирланд тіліндегі тармақтардың бірінен құйылған қола бейне орналасқан.