Кіріспе
1493 жылғы Папа Александр VI шығарған паптық бұйрық Inter caetera ("Басқа [істер] арасында") – Папа Александр VI 1493 жылғы 4 мамырда шығарған паптық бұйрық, ол католик монархтары Арагон патшасы Фердинанд II мен Кастилия королевасы Изабелла I-ге Азор аралдары мен Кабо-Верде аралдарының батысы мен оңтүстігінен 100 лига қашықтықтағы, полюстен полюске дейінгі сызықтың "батыс және оңтүстік" жағындағы барлық жерлерді берді. Папаның егемендікті "сыйлау", немесе инфудация, немесе инвеститура мақсатында шығарғаны әлі анық емес. Бұйрық шығарылғаннан бері түрлі түсіндірмелер айтылып келеді, кейбіреулері оның мақсаты жерді иеленуді және пайдалануды заңды егемендікке айналдыру ғана екенін алға тартады. Басқалары, соның ішінде испан тәжі және конкистадорлары, оны ең кең мағынасында түсіндіріп, Испанияға толыққанды саяси егемендік бергенін тұжырымдады. Inter caetera және оның толықтыруы Dudum siquidem (1493 жылғы қыркүйек) – екі сыйлық бұйрығы. Бұл бұйрықтар Испания мен Португалия арасындағы дауларды реттеуге бағытталған, бірақ протестанттық реформациядан кейін маңызды мәселеге айналған басқа елдердің зерттеу және отарлау амбицияларын ескермеді.
Inter caetera ('Among other [works]') was a papal bull issued by Pope Alexander VI on the 4 May 1493, which granted to the Catholic Monarchs King Ferdinand II of Aragon and Queen Isabella I of Castile all lands to the "west and south" of a pole to pole line 100 leagues west and south of any of the islands of the Azores or the Cape Verde islands. It remains unclear whether the pope intended a "donation" of sovereignty or an infeudation or investiture. Differing interpretations have been argued since the bull was issued, with some arguing that it was only meant to transform the possession and occupation of land into lawful sovereignty. Others, including the Spanish crown and the conquistadors, interpreted it in the widest possible sense, deducing that it gave Spain full political sovereignty. Inter caetera and its supplement Dudum siquidem (September 1493) are two of the Bulls of Donation. While these bulls purported to settle disputes between Spain and Portugal, they did not address the exploratory and colonial ambitions of other nations, which became more of an issue after the Protestant Reformation.
Өмірбаян
Кристофер Колумб өзінің сапарына Испания патшасы Фердинанд пен королева Изабелладан қолдау алғанға дейін Португалия королі Жоан II-ге жүгінген. Патшаның ғалымдары мен теңізшілері Колумбтың құжаттарын қарап шығып, оның есептеулері Жердің диаметрін және сапардың ұзақтығын қате бағалағанын анықтады және экспедицияны қаржыландырудан бас тартуды ұсынды. Колумб Америкаға алғашқы сапарынан оралғаннан кейін, ол алғаш рет португалдық Азор аралдарына қонды; кейіннен болған дауыл кемесін 1493 жылдың 4 наурызында Лиссабонға жеткізді. Колумбтың жаңалықтарын естіген португал королі оған бұл сапардың 1479 жылғы Алкачовас шартының бұзылуы екенін мәлімдеді. Шарты 1481 жылғы папаның Aeterni regis бұйрығымен бекітілді, ол 1452 жылғы (Dum diversas), 1455 жылғы (Romanus Pontifex) және 1456 жылғы (Inter caetera) бұйрықтарын растады. Колумбтың 1492 жылы Атлант мұхитының батысындағы Азия жерлеріне келгені Португалия мен Испания арасындағы тұрақсыз қарым-қатынасқа қауіп төндірді. Португалия королі Жоан батысқа флот дайындап жатыр деген хабарға Испания патшасы мен королевасы жаңадан ашылған жерлерді иелену және басқару құқығы үшін дипломатиялық келіссөздер бастады. 1493 жылдың сәуірінен қарашасына дейін испан және португалдық өкілдер келіссөздер жүргізді, бірақ келісімге келмеді. Колумб Испания монархтарына жетістігі туралы есеп жібергенде, ол әлі де Лиссабонда болды. 11 сәуірде испан елшісі испан және Валенсияның бұрынғы әкімшісі Папа Александр VI-ға жаңалықты жеткізді және оны Испанияға пайдалы жаңа бұйрық шығаруға шақырды. Сол кезде Папа Александр, Папалық мемлекеттердің билеушісі ретінде, Фердинандтың туысы, Неаполь королі Фердинанд I-мен аумақтық дауға қатысқандықтан, Изабелла мен Фердинандтың кез келген өтінішіне жақсы қатысты, тіпті олар Колумбқа қажет деп тапса, бұйрықтардың біреуін өзгерте алатындарын жазды. Олар Барселонада болды және Риммен тығыз байланыста болды. Камера апостолика Испания сотының бір бөлігіне айналды, бұл португалдық талаптарды жоюға бағытталған бұйрықтардың жылдам шығуына мүмкіндік берді. Рим папасы 1493 жылдың 3 және 4 мамырында жарлықтар шығарды. Үшінші жарлық алғашқы екеуінің орнын басты. Соңғы жарлық, 26 қыркүйек 1493 жылғы Dudum siquidem, Inter caetera бұйрығын толықтырды. Үшінші бұйрық, сондай-ақ Inter caetera деп аталады, 4 мамыр күні Испания монархтарын Азор және Кабо-Верде аралдарынан батысқа және оңтүстіске қарай жүз лигалық қашықтықтағы сызықтан батысқа сенімді таратуға шақырды. Диффи бұл өзгеріс португал елшісінің ықпалымен жасалған болуы мүмкін екенін атап өтеді. Бұл демаркациялық сызық тек Атлант мұхитының аймақтарын бөліп тұрды. Қазіргі уақытта мәселе шешілмей қалды.
Columbus's arrival in supposedly Asiatic lands in the western Atlantic Ocean in 1492 threatened the unstable relations between Portugal and Spain. With word that King John was preparing a fleet to sail to the west, the King and Queen of Spain initiated diplomatic discussions over the rights to possess and govern the newly found lands. Spanish and Portuguese delegates met and debated from April to November 1493, without reaching an agreement. Columbus was still in Lisbon when he sent a report of his success to the Spanish monarchs. On 11 April, the Spanish ambassador conveyed the news to Pope Alexander VI, a Spaniard and the former Administrator of Valencia, and urged him to issue a new bull favorable to Spain. At the time, Pope Alexander, as ruler of the Papal States, was embroiled in a territorial dispute with Ferdinand's first cousin, Ferdinand I, King of Naples, hence he was amicable to any requests of Isabella and Ferdinand, to the extent that they could write to Columbus saying that if he thought it necessary, one of the bulls would be modified. They were at Barcelona, in close touch with Rome. The camera apostolica became almost an extension of the Spanish Court, which secured a rapid succession of bulls virtually liquidating Portuguese claims. The Pope issued edicts dated 3 and 4 May 1493. The third superseded the first two. A final edict, Dudum siquidem of 26 September 1493, supplemented the Inter caetera. The third bull, also entitled Inter caetera, dated 4 May, exhorts the Spanish monarchs to spread the faith west from a line drawn "one hundred leagues towards the west and south from any of the islands commonly known as the Azores and Cape Verde". Diffie notes that it has been suggested that this change may have been prompted by the Portuguese ambassador. The line of demarcation divided Atlantic zones only. For the time being, the question was in abeyance.
Тиімділігі мен салдары
Бұл пап билігі мен Тордесильяс келісімінің маңызды, бірақ күтпеген салдары – Тынық мұхитының көп бөлігі мен Солтүстік Американың батыс жағалауы Испанияға берілді. Король Жоау II Римде нәтижесіз бәсекеге түсуден бас тарды және бұл бұйрықтарды елемеді, осылайша олардың құқықтық күшін мойындамады, сонымен бірге Шіркеуге де қарсылық көрсетпеді. Оскар Спате айтуынша, Рим Фердинандтың ықпалында болса, испан сарайының жоғары лауазымды тұлғалары король Жоаудың ықпалында болды және оны оның қадамдары туралы толық хабардар етіп отырды. 1512 жылы Португалия Дәмдеуіш аралдарын ашқаннан кейін, 1518 жылы испандықтар Папа Александр әлемді екіге бөлген деген идеяны ұсынды. Алайда, сол кезде Еуропаның басқа елдері Папаның Жаңа дүние сияқты зор аймақтардың билігін беруге құқығы бар деген пікірді толығымен қабылдамады. Испанияның өзінде де Франсиско де Витория сияқты беделді тұлғалар Inter caetera бұйрығының заңдылығын сынады. Испания пап билігіне негізделген өзінің талаптарынан ешқашан бас тартпаса да, Испания коронасы Атлант мұхитындағы шекара сызығы бойынша паптың санкциясын іздемеді. Оның орнына, Испания Португалиямен тікелей келіссөздер жүргізді. Ол Америкада қалдырған тағы екі монах 1499 жылы Испанияға қайтып келді.
Мұра және реакция
Бұл діни рұқсат, христиан емес халықтардың жерлерін иеленуге, АҚШ-тың Бас судьясы Джон Маршалл 300 жылдан кейін халықаралық құқықтағы "ашылу доктринасын" (discovery doctrine) қалыптастырғанда сілтеме ретінде келтірді. XXI ғасырда шоуни, ленапе, тайно және канака маоли сияқты топтар Inter caetera папалық бұйрығын жою мақсатында наразылықтар ұйымдастырып, петициялар жинады, сондай-ақ католик басшыларына Америкадағы жаулау, аурулар мен құлдық тарихын еске салды. Олар мұның кейде христиан дінінің атынан ақталуын, қазіргі таңда өз мәдениеттеріне қатты зиян келтіріп отыр деп санайды.