Кіріспе
Дания композиторы (1932 жылы туған)
Пер Нёргёрд (; 13 шілде 1932 жылы туған) – даниялық композитор және музыка теоретигі. Оның өнері мансабында стилі бірнеше рет өзгергенімен, оның музыкасында Жан Сибелиус сияқты қайта-қайта дамып отыратын әуендер – мысалы, шексіз сериялар – және лиризмге ерекше назар аударылады. Бұл туралы ойлаған композитор Джулиан Андерсон оның стилін "қазіргі заманғы музыкадағы ең жеке стильдердің бірі" деп сипаттады. Нёргёрд бірнеше марапатқа ие болды, соның ішінде 2016 жылғы Эрнст фон Сименс музыкалық сыйлығы.
Өмір және мансап
Пер Нёрггард 1932 жылы Данияның Гентофте қаласында дүниеге келген. Ол 17 жасында Вагн Холмбоемен жеке сабақтар алды, содан кейін Копенгагендегі Корольдік Дания музыка академиясында Холмбое, Харальд Хофдинг және Герман Давид Коппельмен ресми түрде оқыды. 1956 жылдан 1957 жылға дейін ол Парижде сол кездегі көптеген жетекші композиторларға сабақ берген Надя Булангерден оқыды. Нёрггард көп ұзамай өзінің оқытушылық қызметін бастады, алдымен 1958 жылы Оденсе консерваториясында, содан кейін 1960 жылы Данияның Корольдік музыка консерваториясында. Соңғысында оның студенттерінің арасында композитор Карл Дэвис болды. 1958-1962 жылдары ол «Политикен» газетінде музыка сыншысы болып жұмыс істеді. 1965 жылы ол Корольдік музыка академиясында композициядан сабақ беру үшін бұл лауазымдардан бас тартты. Мұнда ол Ханс Абрахамсен, Ханс Гефорс, Карл Аге Расмуссен, Бент Соренсен сияқты болашақта үлкен жетістіктерге жететін көптеген композиторларды оқытты. Бастапқыда оған Жан Сибелиус, Карл Нильсен және Вагн Холмбоудің скандинавиялық стильдері зор әсер етті. 1960 жылдары Нёрггард Орталық Еуропаның модернистік тәсілдерін зерттей бастады, нәтижесінде «шексіз серияға» негізделген сериялық композициялық жүйені жасады. Ол бұл жүйені «Алтын экранға саяхат», «Екінші және үшінші симфониялар», «И-Цзин» және 1960-70 жылдардың соңындағы басқа да шығармаларында қолданды. Кейін ол швейцар суретшісі Адольф Вёльфлиге қызығушылық танытты, ол Нёрггардтың көптеген туындыларына, соның ішінде «Төртінші симфонияға», «Det Guddommelige Tivoli» операсына және соло гитараға арналған «Papalagi» шығармасына шабыттандырды. Нёрггард барлық негізгі жанрларда шығармалар жазды: алты опера, екі балет, сегіз симфония және оркестрге арналған басқа да шығармалар, бірнеше концерттер, хор және вокалдық шығармалар, көптеген камералық шығармалар (оның ішінде он саптық квартет) және бірнеше сололық аспаптық шығармалар. Олардың ішінде гитараға арналған көптеген шығармалар бар, көбінесе даниялық гитарист Эрлинг Мёлдруп үшін жазылған: «In Memory Of» (1978), «Papalagi» (1981), «Tales from a Hand» (1985–2001) сериясы, «Early Morn» (1997–98) және «Rondino Amorino» (1999). Оның перкуссияға арналған маңызды шығармаларының бірі – Герт Мортенсенге арналған «I Ching» (1982). Ол сондай-ақ бірнеше фильмге музыка жазды, соның ішінде «Қызыл плащ» (1966), «Бабеттің мейрамы» (1987) және «Данияның ханзадасы Гамлет» (1993). Оның сегізінші симфониясы 2012 жылдың 19 қыркүйегінде Финляндияның Хельсинки музыка орталығында Джон Сторгардс жетекшілік еткен Хельсинки филармониясы оркестрімен орындалды. Фин радиосының Хейки Вальска симфонияны «өте жарқын және лирикалық» және «жақындауға болатын» деп сипаттады. Премьерада көрермендер оны жақсы қабылдады. Кейін оны Сакари Орамо жетекшілік еткен Вена филармониясы оркестрі жазды. Нёрггард сонымен қатар жемісті жазушы. Ол музыкаға қатысты көптеген мақалалар жазды, олар техникалық емес, сонымен қатар философиялық көзқараспен қарастырылған.
To begin with, he was strongly influenced by the Nordic styles of Jean Sibelius, Carl Nielsen and Vagn Holmboe. In the 1960s, Nørgård began exploring the modernist techniques of central Europe, eventually developing a serial compositional system based on the "infinity series", which he used in his Voyage into the Golden Screen, the Second and Third Symphonies, I Ching, and other works of the late 1960s and 70s. Later he became interested in the Swiss artist Adolf Wölfli, who inspired many of Nørgård's works, including the Fourth Symphony, the opera Det Guddommelige Tivoli and Papalagi for solo guitar. Nørgård has composed works in all major genres: six operas, two ballets, eight symphonies and other pieces for orchestra, several concertos, choral and vocal works, a very large number of chamber works (among them ten string quartets) and several solo instrumental works. These include a number of works for the guitar, mostly written for the Danish guitarist Erling Møldrup: In Memory Of (1978), Papalagi (1981), a series of suites called Tales from a Hand (1985–2001), Early Morn (1997–98) and Rondino Amorino (1999). One of his most important works for percussion solo is I Ching (1982) for the Danish percussionist Gert Mortensen. He has also composed music for several films, including The Red Cloak (1966), Babette's Feast (1987), and Hamlet, Prince of Denmark (1993). His eighth symphony was premiered on 19 September 2012 in the Helsinki Music Centre, Finland, by the Helsinki Philharmonic Orchestra conducted by John Storgårds. Heikki Valska from the Finnish radio described the symphony as "very bright and lyrical" and "approachable". It was well received by the audience at the premiere. It was later recorded by the Vienna Philharmonic Orchestra conducted by Sakari Oramo. Nørgård is also a prolific writer. He has written many articles dealing with music not only from a technical but also a philosophical viewpoint.
Музыка
Нёрггардтың музыкасында көбінесе шексіз сериялар (дан. Uendelighedsrækken) музыкалық композицияда әуенді, үйлесімді және ырғақты сериялау үшін қолданылады. Бұл әдіс, фракталдық геометриямен салыстыратын, нәтижесінде пайда болатын музыкалық материалдың шексіз өзін-өзі қайталайтын сипатынан атын алады. Математикалық тұрғыдан алғанда, шексіз серия – бүтін сандар тізбегі. "Қайталау мен өзгерісті кемелді түрде біріктіру мақсатымен ойлап табылған" оның ең қарапайым түрінің алғашқы бірнеше мүшесі 0, 1, -1, 2, 1, 0, 0, 1, -2, 3 болып табылады. Нёрггард 1959 жылы мелодиялық шексіз серияны ашты және ол 1960 жылдары көптеген шығармаларына шабыт берді. Дегенмен, ол тек 1968 жылғы "Алтын экранға саяхат" кішкентай ансамбль үшін жазылған шығармасында (ол алғашқы "нағыз спектрлік композицияның инструменталды туындысы" деп танылды) және 1970 жылғы №2 симфониясында ғана толық шығарманың құрылымын қамтамасыз етті. Гармониялық және ырғақтық шексіз сериялар 1970-ші жылдардың басында жасалды, ал үш серия алғаш рет Нёрггардтың №3 симфониясында біріктірілді.
Nørgård discovered the melodic infinity series in 1959 and it proved an inspiration for many of his works during the 1960s. However, it was not until his Voyage into the Golden Screen for small ensemble (1968)—which has been identified as the first "properly instrumental piece of spectral composition" —and Symphony No. 2 (1970) that it provided the structure for an entire work. The harmonic and rhythmic infinity series were developed in the early 1970s and the three series were first integrated in Nørgård's Symphony No. 3.
Жазбалар
Аударған: Л. К. Кристенсен. Батыс Нумус 2, № 2: 4–16